II SA/Ka 3263/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie NSA Wiesław Morys (spr.) WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2005 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody Ś. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W wyniku rejestracji H. K. w urzędzie pracy w dniu [...] r., Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...]r. uznał go za osobę bezrobotną z dniem [...] r. i przyznał mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych z dniem [...]r.. W związku z podjęciem pracy przez bezrobotnego decyzją z dnia [...] r. orzeczono o utracie statusu z dniem [...]r.. Kolejne rejestracje w dniach [...] r., powodowały wydawanie decyzji w opisanym powyżej przedmiocie; przy czym ostatnimi rozstrzygnięciami dotyczącymi statusu bezrobotnego i zasiłku były: pozytywna decyzja z dnia [...] r. oraz decyzja z dnia [...] r. o utracie prawa do zasiłku z dniem [...] r. wobec upływu okresu jego pobierania. Wnioskiem z dnia [...] r. H. K. wniósł o przyznanie mu prawa do zasiłku przedemerytalnego, wywodząc, iż był zatrudniony przez ponad [...] lat, w tym przez okres ponad [...] lat pracował w warunkach szczególnych. Do poprzednio złożonych dokumentów dołączył zaświadczenie Archiwum Przedsiębiorstwa A z dnia [...] r., z którego wynika, że w okresie od [...] r. do [...] r. pracował jako [...] w Przedsiębiorstwie B w P.Ś. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r., na podstawie art.6c ust.2 pkt 1 i 2 w związku z art.6 pkt 6 lit. b i art.37 j ust.1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r., Nr 58, poz.514 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2001 r., odmówił przyznania H. K. prawa do zasiłku przedemerytalnego. W jej uzasadnieniu wskazał, iż [...] nie legitymuje się wymaganym okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach, bowiem wykazał tylko [...] lat, [...] miesiąc i [...] dni, udowadniając nieco ponad [...]letni okres zatrudnienia i to w dacie złożenia wniosku, bo w dniu rejestracji wykazał tylko [...] lat, [...] dni. Organ nie zaliczył do okresu pracy w warunkach szczególnych pracy w przedsiębiorstwie B, gdyż na tę okoliczność wnioskodawca nie przedstawił wiarygodnego dokumentu. W ocenie organu na mocy przepisu przejściowego mógłby on uzyskać prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyby wykazał [...]letni okres pracy w warunkach szczególnych. Jeśli tego nie uczynił, należało orzec jak w osnowie. W odwołaniu od tej decyzji H. K. domagał się jej uchylenia i przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego z dniem [...] r., nie zgadzając się z zaprezentowanym w jej motywach wywodem. W jego przekonaniu niezaliczenie okresu pracy w Przedsiębiorstwie B jako okresu pracy w warunkach szczególnych było błędne, bowiem w tym czasie był on zatrudniony jako [...], co wynika z dołączonego zaświadczenia, a więc pracował w szczególnych warunkach. Naprowadził, że obecnie nie ma możliwości wykazania tego faktu świadectwem pracy, gdyż zakład ten nie istnieje. Zaskarżoną decyzją, na zasadzie art.138§1 pkt 1 k.p.a. w związku z art.37 j ust.1 i ust.1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i art.3 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu...(Dz.U. Nr 6, poz.65), Wojewoda Ś. utrzymał w mocy powyższą decyzję. Doszedł bowiem do przekonania, iż jest ona prawidłowa. Podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, wedle którego odwołujący się udowodnił w dacie pierwszej rejestracji jedynie okres zatrudnienia wynoszący [...] lat i [...] dni, a dopiero w dacie złożenia wniosku o zasiłek przedemerytalny wymagany okres [...] lat pracy. Nadto ustalił, iż odwołujący się nie wykazał ponad [...]letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, gdyż nie przedstawił odpowiedniej dokumentacji ani orzeczenia sądu. Zwłaszcza niepodobna, zdaniem tego organu, zaliczyć okresu pracy w Przedsiębiorstwie B. Brak spełnienia ustawowych przesłanek uniemożliwiał zatem, w jego ocenie, wzruszenie trafnego rozstrzygnięcia i uwzględnienie odwołania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej wadliwość wyeksponowaną już w uzasadnieniu odwołania. Zaakcentował zwłaszcza charakter zatrudnienia (stanowisko pracy), który jest bezsporny, i podniósł brak możliwości wykazania tego faktu dokumentem. Jeżeli jednak pracował w warunkach szczególnych, za wadliwą uznał odmowę przyznania prawa do przedmiotowego zasiłku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne. Przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 powyższej ustawy sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez ten sąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W drugim rzędzie godzi się podkreślić, iż – w myśl art.1 §1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem wykonywania administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych (p. art.1 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W toku postępowania badają czy decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, jak też badają czy owe decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 ostatnio przywołanej ustawy). Jak głosi art.134 §1 tej ustawy sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przeto kontroli legalności dokonują również z urzędu. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w tych granicach nie mógł Wojewódzki Sąd Administracyjny przejść do porządku nad naruszeniem prawa procesowego rzutującym zresztą też na zastosowanie przepisów prawa materialnego, jakiego dopuścił się organ ją wydający. A jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, konieczne stało się uchylenie tegoż rozstrzygnięcia. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest fakt i okres zatrudnienia skarżącego w szczególnych warunkach, a zwłaszcza sposób udowodnienia tych kwestii. Chodzi przede wszystkim o okres pracy w Przedsiębiorstwie B w P.Ś. od [...] r. do [...] r.. Jak wynika z dołączonego do akt administracyjnych zaświadczenia skarżący zatrudniony był w nim na stanowisku [...]. Należy ono do stanowisk, na których zatrudnienie traktowane jest jako praca w szczególnych warunkach, stąd przy zaliczeniu całego tego okresu jako pracy w warunkach szczególnych, gdy skarżący wykazał co najmniej [...]-letni okres pracy, dawałoby mu prawo do zasiłku przedemerytalnego (art.37j ust.1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2001 r. w związku z art.11 ust.2 ustawy nowelizacyjnej z dnia 17 grudnia 2001 r. ewentualnie z art.3 ust.1 ustawy nowelizacyjnej z dnia 20 grudnia 2002 r.). Wszak art.37j ust.1a tej ustawy pozwalał na zaliczenie zatrudnienia do pracy w szczególnych warunkach wyłącznie na podstawie dokumentu, w którym jednoznacznie wskazać należało taki charakter pracy, albo na podstawie prawomocnego wyroku sądu potwierdzającego ten fakt. Poza sporem pozostaje kwestia niewykazania przez skarżącego tej okoliczności w taki sposób. W tym miejscu należy podkreślić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie nie podziela poglądów dopuszczających wykazanie ich wszelkimi środkami dowodowymi w postępowaniu administracyjnym. Jest to bowiem sprzeczne z wyraźnym brzmieniem cytowanego przepisu obowiązującym w poprzednim stanie prawnym. Pozostałe środki, poza dokumentami, pozostawione zostały do wyłącznej dyspozycji sądu powszechnego, który w procesie o ustalenie stosunku prawnego lub prawa jest władny wykorzystać wszelkie środki dowodowe, zaś zapadły wyrok, stanowiący drugi dopuszczalny dowód w tym zakresie, jest wiążący m.in. dla organów administracyjnych orzekających w sprawach bezrobotnych. Niemniej jednak zaskarżona decyzja nie mogła się ostać, albowiem pierwszorzędnym obowiązkiem organu administracyjnego, zwłaszcza gdy z braku objętych nim działań wywodzi on negatywne dla strony skutki prawne, jest pouczenie strony o służących jej prawach i obowiązku wykazania istotnych dla wyniku postępowania okoliczności, ze wskazaniem trybu postępowania. Tego zaś organy orzekające w sprawie niniejszej zaniedbały. Tymczasem wyraźne uregulowanie w tej materii zawarte zostało w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, a to w art.8, a zwłaszcza art.9. Przeto przed wydaniem decyzji należało pouczyć skarżącego o możliwości (potrzebie) uzyskania prawomocnego wyroku sądowego ustalającego charakter zatrudnienia w wymienionym zakładzie pracy, zakreślić ku temu termin, zaś w razie wszczęcia procesu zawiesić postępowanie administracyjne i po jego zakończeniu podjąć je oraz wydać właściwej treści decyzję. Decyzja odmowna mogłaby zapaść tylko wówczas, gdyby zakreślony termin upłynął bezskutecznie, albo zapadł prawomocny wyrok oddalający powództwo o ustalenie. Poza sporem jest bowiem, iż nie uda się uzyskać obecnie dokumentu (świadectwa pracy) wykazującego przedmiotową okoliczność. Przeto wydanie decyzji odmownej z pominięciem tej procedury skutkować musiało wzruszeniem decyzji jako przedwczesnej, naruszającej prawa strony w postępowaniu administracyjnym i zapadłej mimo niewyjaśnienia sprawy do rozstrzygnięcia. Godzi się przy tym zwrócić uwagę, iż utrwalone jest stanowisko, wedle którego likwidacja instytucji zasiłku przedemerytalnego nie wyłącza interesu prawnego w żądaniu ustalenia okresu i charakteru zatrudnienia, gdyż wskazane przepisy nowelizacyjne skutkują możliwością uzyskania tegoż świadczenia mimo tej zaszłości. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ pouczy skarżącego w naprowadzonych powyżej kierunkach i stosownie do aktualnego stanu faktycznego i prawnego wyda właściwej treści decyzję. Mając na uwadze przytoczone argumenty Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145 §1 pkt 1 lit. c i art.200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Ze względu na charakter zaskarżonej decyzji odstąpiono od wyrzeczenia o jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku na mocy art.152 tej ustawy.