II SA/Ka 3309/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Asesor WSA Małgorzata Walentek, Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant Małgorzata Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2005 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie aktu stanu cywilnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej D. W. kwotę [...]zł ([...] zł) tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. D. L., obywatelka polska, zawarła według prawa niemieckiego małżeństwo z obywatelem niemieckim J. W. w dniu [...] w Urzędzie Stanu Cywilnego miasta V. w Niemczech i przyjęła nazwisko męża "W.", D. W. w dniu [...] zwróciła się do Urzędu Stanu Cywilnego w Z. o umiejscowienie w polskich księgach stanu cywilnego zawartego przez nią małżeństwa. Urząd Stanu Cywilnego w Z. decyzją z dnia [...] nr [...], na zasadzie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180) zezwolił na wpisanie do księgi tegoż Urzędu aktu małżeństwa, sporządzonego za granicą w Urzędzie Stanu Cywilnego w V. pod numerem [...] , o treści: Pan R. A. W. urodzony dnia [...] roku G. (...) i Pani D. J. L. urodzona [...] Z. (...), zawarli związek małżeński w dniu [...] w V. Po zawarciu małżeństwa mężczyzna nosi nazwisko W., kobieta W. a dzieci W. Uznał, że decyzja stosownie do przepisu art. 130 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, ponieważ jest zgodna z żądaniem strony. Od powyższej decyzji odwołała się D.W. Podniosła, że decyzja została wydana w oparicu o błędne ustalenia faktyczne, co do brzmienia jej nazwiska. Zawarła ona małżeństwo w Niemczech, według prawa niemieckiego i przyjęła nazwisko męża, które jest nieodmienne i nie stosuje się do niego odmiany z zachowaniem formy żeńskiej. Podkreśliła, że przedstawione przez nią tłumaczenie aktu ślubu jest zgodne z właściwą pisownią i winno być wpisane w księgi stanu cywilnego zgodnie z jego literalnym zapisem. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i art. 7 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego oraz § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktu stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884), zwanego dalej rozporządzeniem wykonawczym, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego sporządzony za granicą akt stanu cywilnego może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. Wojewoda[...] przyjął, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji był wniosek Pani D. W. adresowany do Urzędu Stanu Cywilnego w Z. o umiejscowienie aktu małżeństwa sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w V. w dniu [...] Przedmiotowa decyzja stanowiła podstawę dokonania przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. wpisu do polskiej księgi małżeństw pod nr [...] niemieckiego aktu ślubu. Dokonujący czynności w rubryce-nazwisko żony noszone po zawarciu małżeństwa wpisał – W. Nazwisko w tej formie zostało uwidocznione w decyzji o umiejscowieniu aktu małżeństwa. Wojewoda [...] i, powołując się na zapis § 4 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego MSAWiA z dnia 26 października 1998 r. uznał, że dokonany wpis jest prawidłowy, gdyż nazwiska zakończone na –ski, -cki, -dzki do akt stanu cywilnego wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety czy mężczyzny. Zasada ta ma zastosowanie również przy wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego, dotyczących polskich obywateli do polskich ksiąg stanu cywilnego (§ 4 powołanego wyżej rozporządzenia). Podkreślono, że D. W. posiada obywatelstwo polskie i zgodnie z obowiązującymi przepisami jej nazwisko noszone po zawarciu małżeństwa przybiera formę żeńską W. Organ odwoławczy podkreślił, że rozstrzygnięciu organu I instancji nie można skutecznie zarzucić naruszenia przepisów materialnych ani proceduralnych. D. W. zaskarżyła decyzję Wojewody [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądając jej zmiany i wpisania w akcie małżeństwa nazwiska W. W uzasadnieniu skargi podniosła, że zamieszkuje w Niemczech, gdzie zawarła związek małżeński i zgodnie z obowiązującym tam prawem przyjęła nazwisko męża. Okoliczność ta została wpisana do niemieckiego aktu małżeństwa. Nosząc nazwisko W. w Niemczech będzie miała inne nazwisko od męża noszącego nazwisko W., co stworzy jej problemy na terenie Niemiec. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości wywody faktyczne i prawne przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że przepisy prawa polskiego dotyczące formy noszonego nazwiska są jednoznaczne i nie przewidują wyjątków od zasady ze względu na szczególne okoliczności, a za takowe uznał argumenty skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego i z tą datą skargi na decyzje administracyjne rozpatrują wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpatrzeniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie p.s.a.) dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji, kierując się kryterium legalności, a więc jej zgodności z prawem. Rozpatrując skargę Sąd orzekający dopatrzył się wydania decyzji z naruszeniem prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie pierwszym przedmiotem rozważań Sądu jest kwestia ustalenia prawa właściwego dla nazwiska skarżącej, nabytego w wyniku zawarcia związku małżeńskiego, a następnie ustalenie prawa właściwego dla transkrypcji niemieckiego aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego. D. W. stale zamieszkuje z mężem w Niemczech. Tam znajduje się centrum jej interesów osobistych i majątkowych. Przyjęcie, że skarżąca zamieszkuje w Niemczech, w świetle art. 17 § 3 Prawa prywatnego międzynarodowego (Dz. U. Nr 46, poz. 290 ze zm., dalej p.p.m.) oznacza, że stosunki majątkowe i osobiste między wnioskodawczynią, a jej małżonkiem powinny być oceniane według prawa niemieckiego. Zważyć należy, że zamieszkuje ona w Niemczech, co najmniej od zawarcia małżeństwa i w świetle tego przepisu prawo niemieckie było i jest właściwe dla oceny wpływu zawarcia małżeństwa na przyjęte w jego następstwie nazwisko. Na tę okoliczność skarżąca złożyła stosowne oświadczenie woli. Przyjęcie przez nią nazwiska męża, trzeba rozpatrywać na gruncie prawa niemieckiego. Prawo to jest właściwe do oceny brzmienia nazwiska, które aktualnie nosi strona. W sprawie niższej, jak wynika z powołanego niemieckiego aktu stanu cywilnego, małżonkowie wybrali nazwisko rodowe męża – W. Tym samym kobieta, przyjmując nazwisko męża w oparciu o prawo niemieckie, otrzymuje końcówkę – ski, -cki, -dzki i takie nazwisko wpisywane jest do księgi małżeństw, wydawanych z księgi odpisów i dokumentów wystawianych przez władze niemieckie, o czym świadczy wymieniony wyżej odpis niemieckiego aktu stanu cywilnego (księgi rodzinne). Dalszy problem dotyczy odpowiedzi na pytanie, czy prawo niemieckie jest miarodajne również do określenia formy, w jakiej nazwisko jest wpisywane do polskiego aktu stanu cywilnego (aktu małżeństwa), powstającego w wyniku transkrypcji (wpisania) zagranicznego aktu stanu cywilnego (w tym wypadku aktu niemieckiego) do polskich ksiąg stanu cywilnego. Podobne zagadnienie było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt [...] o sprostowanie aktu stanu cywilnego. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] (nie publikowane) wydanego w powyższej sprawie Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przy wpisywaniu do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w Niemczech, niedopuszczalna jest zmiana brzmienia (pisowni) nazwiska małżonków przyjęta w tym akcie. Należy podkreślić, iż pogląd ten odmawia transkrypcji charakteru rejestracyjnego, sprowadzając ją wyłącznie do sporządzenia aktu krajowego reprodukującego wypis aktu zagranicznego. Transkrypcja jest tu, zdaniem Sądu Najwyższego, traktowana jako swoiste przetransponowanie pod względem językowym (tłumaczenie) i formalnym obcego aktu stanu cywilnego na obowiązujący w Polsce język urzędowy, w formie obowiązującej dla rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów. Dalej Sąd podkreśla, że art. 13 Prawo o aktach stanu cywilnego (w skrócie p.a.s.c.) czyni wyraźne rozróżnienie między "wpisaniem" treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego, a "zarejestrowaniem" w nich określonych zdarzeń, które wystąpiły za granicą. Przemawiają za tym art. 73 ust. 1 p.a.s.c. – wpisuje się akt, a nie zdarzenie nim stwierdzone, oraz art. 70 p.a.s.c., który jako warunek dopuszczalności rejestracji w polskich księgach stanu cywilnego urodzenia, zawarcia małżeństwa lub zgonu, które wystąpiły za granicą, wymaga stwierdzenia braku zarejestrowania wymienionych zdarzeń w zagranicznych księgach stanu cywilnego. Zagraniczne akty stanu cywilnego, bez potrzeby ich transkrybowania posiadają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi (art. 1138 k.p.c.). W związku z powyższym przepis art. 4 p.a.s.c. stanowiący wyłączny dowód zdarzeń nim stwierdzonych odnosi się zarówno do aktów sporządzonych w Polsce, jak i poza jej graniami. W tym miejscu należy uznać za zasadny zarzut skarżącej, iż akceptacja stanowiska Urzędu Stanu Cywilnego w Z. odnośnie wpisu przedmiotowego aktu małżeństwa doprowadziłaby do istnienia dwóch różnych aktów stanu cywilnego, dotyczących tego samego zdarzenia, a mających różną treść. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w pełni podziela przedstawiony wyżej pogląd prawny Sądu Najwyższego. Podziela także pogląd tegoż Sądu, iż rozporządzenie wykonawcze Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowego sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów z dnia [...] wydane na podstawie art. 27 p.a.s.c., w zakresie odnoszącym się do pisowni nazwisk przy wpisie zagranicznego aktu stanu cywilnego, jest niezgodne z ustawą – Prawo o aktach stanu cywilnego. Jest sprzeczne z istotą oraz charakterem prawnym transkrypcji oraz reguluje w sposób wykraczający poza zakres delegacji ustawowej wynikającej z art. 27 ust. 1 tego prawa. Rozporządzenie to, nie jest zatem wiążące dla sędziów, którzy podlegają tylko Konstytucji i ustawom (art. 178 Konstytucji). Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że sporządzony za granicą akt stanu cywilnego został wpisany do polskiej księgi małżeństw niezgodnie z jego treścią, bo akt stanowiący transkrypcję niemieckiego aktu małżeństwa skarżącej, jest błędnie zredagowany w rozumieniu art. 31 p.a.s.c., gdyż przytacza nazwisko żony niezgodnie z jego brzmieniem, pisownią zawartą w akcie zagranicznym. Wskazania, co do dalszego biegu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Z tych też względów, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu. Zgodnie z art. 152 tej ustawy Sąd w wyroku orzekł, że zaskarżona decyzja do czasu uprawomocnienia się wyroku nie może być wykonana. SW