II SA/Ka 3341/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.), Sędzia NSA Zofia Borowicz, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant sekr. sąd Alicja Sadowska, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2004r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] r., Nr [...], w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ż. z dnia [...]r., Nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. na rzecz skarżącej [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 33j w związku z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) oraz §16, §17 i §18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2000r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 83, poz. 939) Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ż., działając z upoważnienia Starosty Powiatu Ż. ustalił dla K. O. miesięczną odpłatność z tytułu przebywania jej dziecka A. O. w rodzinie zastępczej na okres od [...]r. do [...]r., w wysokości [...]zł. Ponadto K. O. została zobowiązana do uiszczenia zaległej odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej za miesiąc [...]r. w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ administracyjny wskazał, że na mocy decyzji własnej Nr [...] z dnia [...]r., rodzinie zastępczej, w której przebywa A. O., została przyznana miesięczna pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Zgodnie zaś z art. 33j ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej, rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych, są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu. Wysokość odpłatności ustala starosta do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej otrzymywanej przez rodzinę zastępczą. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sytuacja materialna K. O. pozwala na obciążenie jej odpłatnością w wyokości [...]zł miesięcznie. W odwołaniu od powyższej decyzji K. O. wniosła o umorzenie opłat za pobyt jej dziecka w rodzinie zastępczej powołując się na okoliczność, że jej sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie rzeczonych kosztów, a ponadto ma ona na utrzymaniu niepełnosprawnego syna. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 37j ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej w związku z § 16, §17 i §18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2000r. w sprawie rodzin zastępczych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 33j ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ I instancji przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe obejmujące również przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że rodzina K. O. składa się z 3 osób, jej miesięczny dochód wynosi [...] zł, a rodzina nie ponosi żadnych wydatków związanych z leczeniem syna B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało ponadto regulację zawartą w § 16 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2000r. w sprawie rodzin zastępczych wskazując, że rodzice dzieci przebywających w rodzinie zastępczej ponoszą odpłatność do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej otrzymywanej na dziecko. Organ odwoławczy podnósł, iż brak jest podstaw do zastosowania art. 33j ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, z uwagi na to, że w rodzinie nie występują trudności natury materialnej ani obciążenia z tytułu kosztów leczenia. Tym niemniej organ I instancji ustalił odpłatność dla K. O. w wysokości niższej niż miesięczna pomoc przyznana rodzinie zastępczej. Mając na uwadze przedstawione okoliczności organ II instancji nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze na decyzję organu odwoławczego K. O. oświadczyła, że osiąga miesięczny dochód wynoszący [...]zł, zaś jej małżonek, będący rencistą zaliczonym do III grupy inwalidzkiej otrzymuje świadczenie w wysokości [...]zł miesięcznie. Skarżąca wskazała także, iż jej rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej, a z uwagi na konieczność ponoszenia wydatków związanych z opłatami za mieszkanie, leczeniem syna i utrzymaniem [...]letniej córki nie osiągającej własnych dochodów, nie jest w stanie ponosić kosztów z tytułu odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż rodzina K. O. składa się z trzech a nie jak zadeklarowała strona z czterech osób, zaś łączna kwota miesięcznego dochodu rodziny wyniosła [...] zł. Ponadto, ustosunkowując się do podniesionej w treści skargi okoliczności dotyczącej ponoszenia przez stronę kosztów z tytułu zakupu lekarstw oraz leczenia syna, organ odwoławczy przypomniał, iż w toku wywiadu środowiskowego K. O. nie zadeklarowała aby ponoszenie takich wydatków miało miejsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy jednak stwierdzić, że przedmiotowa skarga wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., a więc w okresie, w którym postępowanie sądowoadministracyjne toczyło się według przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Trzeba w tym miejscu zauważyć, że wspomniany akt prawny z dniem 1 stycznia 2004r. utracił moc. Obecnie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym stosowana jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie zaś z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 33j ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych, są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu. Starosta wydaje decyzję o wysokości tej odpłatności. Starosta może jednak odstąpić od ustalenia tej odpłatności, na wniosek rodziców dziecka lub z urzędu ze względu na trudną sytuację materialną. Zasady ustalania przedmiotowej odpłatności określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 września 2000r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 83, poz. 939). Zgodnie zatem z § 16 ust. 1 cytowanego rozporządzenia zakres tej odpłatności ograniczony został do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej otrzymywanej na dziecko przez rodzinę zastępczą. Natomiast w myśl § 17 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, ustalenie rzeczonej odpłatności przez starostę następuje na podstawie wywiadu rodzinnego (środowiskowego) przeprowadzonego u rodziców dziecka. W świetle przedstawionych uregulowań obowiązek ponoszenia odpłatności przez rodziców, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych spoczywa na nich z mocy prawa, zaś organ administracyjny wydając decyzję o wysokości rzeczonej odpłatności lub odstępując od jej ustalenia w oparciu o dokonaną ocenę sytuacji materialnej, działa w granicach uznania administracyjnego, ograniczonego jedynie możliwością ustalenia jej zakresu do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej otrzymywanej na dziecko przez rodzinę zastępczą. Z akt niniejszej sprawy wynika, że wcześniej przeprowadzony wywiad środowiskowy (rodzinny) został zaktualizowany poprzez wypełnienie przez pracownika socjalnego części IV kwestionariusza wywiadu. Wskazany wyżej dokument noszący tytuł "Aktualizacja wywiadu u osoby i rodziny korzystającej z pomocy" poświadczony został między innymi własnoręcznym podpisem skarżącej, złożonym pod datą określoną jako [...]r., na jego stronie drugiej. Jednakże skarżąca kwestionuje treść zawartych w tym dokumencie ustaleń twierdząc nawet, że aktualizacji wywiadu dokonano nie w jej domu, lecz w siedzibie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ż. Tymczasem wywiad środowiskowy, a także jego aktualizacja powinny być przeprowadzone w miejscu zamieszkania osoby zainteresowanej. Pracownik socjalny zaś w jego toku ustala rzeczywistą sytuację życiową i materialną takiej osoby. W tej sprawie w ocenie Sądu istnieją znaczne rozbieżności pomiędzy ustaleniami wywiadu środowiskowego z dnia [...]r. a jego aktualizacją, stanowiącą podstawę podjętych w sprawie rozstrzygnięć, a także twierdzeniami skarżącej, zgłaszanymi w toku postępowania sądowego, co do jej stanu rodzinnego, wysokości dochodów oraz wydatków ponoszonych na leczenie syna. Nie wyjaśniono również charakteru pobytu córki skarżącej, A. w Ośrodku prowadzonym przez Zgromadzenie Sióstr [...] w L. koło C. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy zatem ustalić czy pobyt ten miał charakter odpłatny czy też nieodpłatny oraz jakie były przyczyny umieszczenia córki skarżącej w tym Ośrodku i jak długo tam przebywała. Zdaniem Sądu brak ustaleń w powyższym zakresie stanowi naruszenie uregulowań zawartych w art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Wskazane naruszenie mogło mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy, gdyż wszystko to rzutuje w sposób bezpośredni na sytuację materialną strony skarżącej, którą niewątpliwie powinny brać pod uwagę organy orzekające o odpłatności za pobyt syna skarżącej, A. w rodzinie zastępczej. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), działając na podstawie art. 132, art. 152 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c), ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr153 , poz.1270) oraz art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr153 , poz.1271), orzekł jak w sentencji wyroku. .