II SA/Ka 3386/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. Wiesław Morys (spr.) Sędziowie NSA del. Szczepan Prax Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2004 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, iż zaskarżona decyzja w całości nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r., na zasadzie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz.950 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił M. C. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki b. ZBoWiD w K. decyzją z dnia [...]r. z tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej w okresach od [...]r. do [...] r. i od [...] do [...] r.. Zdaniem organu administracyjnego, skoro dotychczasowe uprawnienia uzyskał on wyłącznie z tego tytułu, to – stosownie do brzmienia wymienionego powyżej przepisu – należy go ich pozbawić. W jego ocenie M. C. nie legitymuje się innym tytułem, bo służbę w Wojsku Polskim pełnił po dniu [...] r., brak też jest danych o jego udziale w walkach w czasie tej służby z oddziałami wymienionymi w art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach.... Jednocześnie organ ten wskazał, iż nie jest zobowiązany do wyjaśniania czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie mu uprawnień kombatanckich. W konsekwencji czego orzekł jak w osnowie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. C. wniósł o uchylenie tej decyzji. Przede wszystkim wywodził brak podstaw do objęcia go postępowaniem weryfikacyjnym, gdyż uprawnienia kombatanckie uzyskał w roku [...], podczas gdy weryfikacji podlegają uprawnienia nabyte po dniu 31 grudnia 1988 r.. Nadto wskazał, iż służbę w Wojsku Polskim pełnił z poboru, nie mając możliwości wyboru formacji i miejsca walki oraz przeciwnika. Wreszcie podniósł, że w latach [...] był członkiem Batalionów Chłopskich i w tej formacji walczył z N. Z tych przyczyn rozstrzygnięcie to uważał za wadliwe. Zaskarżoną decyzją, na podstawie art.138(1 pkt 1 w związku z art.127(3 k.p.a. i art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r.. Podzielił bowiem poprzednio zaprezentowane ustalenia i rozważania, które doprowadziły do wniosku, że odwołujący się nie wykazał tytułu do uprawnień kombatanckich znanego cytowanej ustawie, a skoro dotychczasowe nabył w wyniku działalności określonej jako utrwalanie władzy ludowej, zasadnym było pozbawienie go tych uprawnień. Uprawnienia te uzyskał on na skutek służby wojskowej po dniu [...] r., nie ma zatem znaczenia sposób wcielenia go do Wojska Polskiego; nadto nie udowodnił, by w tym okresie walczył z oddziałami UPA lub Wehrwolfem. Na tę okoliczność brak jest dowodów potwierdzających zapis o walkach z UPA w deklaracji członkowskiej odwołującego się. Jeśli zaś chodzi o przynależność do Batalionów Chłopskich, to organ zważył, iż termin składania wniosków o przyznanie nowych uprawnień minął w dniu [...]r.. Ustosunkowując się zaś do zarzutu naruszenia art.25 ust.3 ustawy o kombatantach..., organ stwierdził, iż nie ma on zastosowania w sprawie, w której chodzi o pozbawienie uprawnień kombatanckich na innej podstawie. Dlatego wspomnianego wniosku nie uwzględnił. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. C. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej nieuwzględnienie istotnych faktów przedstawionych w postępowaniu administracyjnym, które powtórnie zaprezentował. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie godzi się wyjaśnić, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.)), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne. W świetle brzmienia przepisu art.97 §1 przywołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu w pierwszej instancji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Jak głosi przepis art.1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) i art.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne powołane są generalnie do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem badają czy przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego odpowiednio w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, gdyż wówczas władne są je uchylić, a także czy owe akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością (art.145 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy czym owej kontroli legalności dokonują nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 §1 tej ustawy), czyli uwzględniając również zarzuty nie podniesione w skardze. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w tych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż uchybia ona przede wszystkim przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tej przyczyny nie powinna się ostać (przy czym uchybienie to rzutuje również na trafność zastosowania prawa materialnego). Rację ma bowiem skarżący, iż sprawa w zakresie faktów mających przemawiać za zachowaniem służących mu uprawnień kombatanckich, a zatem w zakresie istotnym dla treści decyzji o pozbawieniu dotychczasowych uprawnień, nie została dostatecznie wyjaśniona, w konsekwencji czego sprawa nie dojrzała do końcowego rozstrzygnięcia. Na początek należy zwrócić uwagę, iż dotychczasowe uprawnienia kombatanckie zostały przyznane skarżącemu w 1986 r. przez b. ZBoWiD, przeto nie podlegają weryfikacji, natomiast nie oznacza to wyłączenia przepisów ustawy o kombatantach regulujących kwestie pozbawienia uprawnień. Uprawnienia, o jakich mowa, nabył skarżący z tytułu utrwalania władzy ludowej, stąd istniała podstawa, w postaci przepisu art.25 ust.2 pkt 2 zdanie pierwsze tej ustawy, do pozbawienia go owych uprawnień. Jednakowoż wskazany przepis w zdaniu drugim stanowi, iż uprawnienia te zachowują m.in. osoby, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie. Normę tę trzeba wyłożyć w ten sposób, iż osoby, które nabyły uprawnienia z tytułu utrwalania władzy ludowej, a mają nadto uprawnienia z innego tytułu określonego w ustawie, jeżeli nie zachodzą przesłanki jednoznacznie i rygorystycznie przekreślające możliwość przyznania uprawnień kombatanckich (w szczególności z mocy art.21 ust.2 ustawy), te uprawnienia zachowują. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że w razie spełnienia przepisanych kryteriów właściwy organ stwierdza jedynie nabycie uprawnień, które danej osobie przysługują z mocy ustawy, przeto mylący jest zwrot "przyznaje" uprawnienia, bo w istocie potwierdza ich nabycie aktem o charakterze deklaratoryjnym. Zatem rzeczą organu jest wnikliwe zbadanie przesłanek ustawowych, od istnienia których zależą omawiane uprawnienia. Nie można wszak przy tym zapominać o zasadach procesowych, w tym m.in. o ciężarze dowodzenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia. W razie wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia uprawnień spoczywa on na organie, natomiast w przypadku dochodzenia uprawnień na wnioskodawcy. O tym jednak organ administracyjny ma obowiązek pouczyć stronę postępowania. Przy czym w całokształcie postępowania nie sposób pominąć ogólnych zasad procedury, w tym obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art.7 k.p.a.), obowiązku dopuszczenia dowodów stosownie do brzmienia art.74 §1 k.p.a., konieczności wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 §1 k.p.a.), obowiązku oceny materiału dowodowego zgodnie z treścią art.80 k.p.a.. Tym zasadom organ nie sprostał, bowiem nie zastosował się do wymienionych dyrektyw. Z powołaniem się na niewykazanie przez skarżącego swych twierdzeń oraz na brak obowiązku wyjaśniania czy stronie służy tytuł do uprawnień kombatanckich z innego powodu, pozbawił go tych uprawnień. Stanowiska tego niepodobna w aktualnym stanie sprawy podzielić. Błędny jest zwłaszcza pogląd organu, wedle którego nie jest on zobowiązany do badania w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich czy strona ma inny tytuł do tych uprawnień. Treść cytowanego powyżej przepisu każe pozbawić kombatanta uprawnień tylko wówczas, gdy nie legitymuje się on innym tytułem, zatem przed orzeczeniem o pozbawieniu uprawnień należy wyjaśnić czy nie są spełnione przesłanki do nabycia uprawnień z innego tytułu. Co prawda stanowisko zajmowane przez judykaturę nie było w tej kwestii jednolite, wszak w ostatnim okresie uległo krystalizacji we wskazanym kierunku. Przeto rzeczą organu było wyjaśnienie kwestii udziału skarżącego w walkach z bandami UPA, o czym informuje treść życiorysu skarżącego oraz deklaracji członkowskiej ZboWiD. Co prawda stosowne adnotacje zostały wyraźnie dopisane w tych dokumentach i brak jest na tę okoliczność innych dowodów, lecz z tych właśnie powodów konieczne stało się przeprowadzenie dowodów pozwalających na ustalenie kto i kiedy uczynił owe dopiski oraz czy polegają one na prawdzie. W tym celu organ winien przykładowo przesłuchać skarżącego, świadków, zgromadzić dokumenty archiwalne, a następnie dowody te ocenić pod kątem wiarygodności. Bez tego twierdzenie, iż nie doszło do wykazania tych faktów jest gołosłowne i naruszające opisane powyżej zasady procedury, w tym również zasadę dokonywania wszechstronnej i wnikliwej oceny dowodów wyrażoną w art.80 k.p.a.. Tymczasem istnienie tytułu opisanego w art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach... dawałoby podstawę do dalszego korzystania przez skarżącego z dotychczasowych uprawnień. Niepodobna nadto zgodzić się z organem, by z powodu upływu terminu do składania nowych wniosków o przyznanie uprawnień wyłączone było badanie tytułu uregulowanego w art.1 ust.2 pkt 3 tej ustawy, a takim byłaby walka w oddziałach Batalionów Chłopskich. Co prawda twierdzenie w tej materii pojawiło się dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wszak oddalenie go przez organ po pierwsze wynikło z błędnej przesłanki, po wtóre jego wynikiem jest brak wyjaśnienia i rozważenia sprawy w tym zakresie. Wywód organu jest wadliwy z powodu uchylenia z dniem 29 kwietnia 2003 r. przepisu art.22 ust.3 cytowanej ustawy przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 r., sygn. akt SK 4/02 (Dz.U. Nr 72, poz.658). Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny, jakkolwiek zasadniczo ocenia kwestionowane rozstrzygnięcia wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie ich wydawania, to jednak nie może nie uwzględnić stanu aktualnego i orzekać na podstawie nie istniejących, jak też niekonstytucyjnych, przepisów. Jeżeli więc w tej materii organ nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych i nie dokonał jakiejkolwiek analizy prawnej, to zajęte przezeń stanowisko nie nadaje się do obrony. W konsekwencji czego, gdy poczynione ustalenia faktyczne okazały się wadliwe, bądź co najmniej przedwczesne, zaś rozważania prawne niewystarczające, zaskarżona decyzja nie tylko uchybia procedurze, ale także uchyla się spod kontroli legalności. W tym stanie rzeczy wątpliwości zresztą budzi też poprawność zastosowania powołanego przez organ przepisu prawa materialnego. Dlatego skarga musiała odnieść skutek. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą organu będzie uzupełnienie materiału sprawy w naprowadzonych kierunkach, a następnie ocena wiarygodności zebranych dowodów pod kątem istnienia wspomnianych powyżej tytułów do uprawnień kombatanckich. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, której treści wszak nie sposób obecnie przesądzić, a którą organ uzasadni w myśl art.107 §3 k.p.a.. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145 §1 pkt 1 lit. c i lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 uzasadnia przepis art.152 tej ustawy i przekonanie, iż zaskarżona decyzja do czasu prawomocności wyroku nie może być wykonana. Z braku stosownego wniosku Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania.