II SA/Ka 3413/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie NSA Anna Apollo, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant ref. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi R. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. w oparciu o art. 1pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej / tekst jednolity Dz.U. z 1998r. Nr 90, poz.575 ze zm./ § 1, § 7, § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych /Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm./ orzekł, że u R. B. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia. Organ Inspekcji Sanitarnej przyjął, w oparciu o ustalenie na podstawie dokumentacji pracodawców, dochodzenia epidemiologicznego oraz zeznania świadka, że R. B. pracował w latach 1974-1984 w "A" we W., w 1985-1992 w "B" 4 w D. oraz w 1992-1999 w "C" w D., w każdym z tych zakładów na stanowisku ślusarza – spawacza, gdzie był eksponowany na hałas emitowany przez urządzenia technologiczne o poziomach ponadnormatywnych, stwarzających zagrożenie dla narządu słuchu. Był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S.( orzeczenie lekarskie z dnia [...] r.) oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w S. ( orzeczenie lekarskie z dnia [...] r.) Obie placówki nie rozpoznały u niego choroby zawodowej- uszkodzenia słuchu, ze względu na wielkość ubytku słuchu. Z tych względów organ inspekcji sanitarnej uznał, że nie może stwierdzić choroby zawodowej z powodu braku jej rozpoznania przez placówki diagnostyczne. W odwołaniu od decyzji J. S. stwierdził, że nie zgadza się z orzeczeniami lekarskimi ze względu na długoletnią pracę w hałasie przekraczającym dopuszczalne normy oraz złym stanem słuchu. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w oparciu o wyniki dochodzenia epidemiologicznego wskazał, że odwołujący się pracując we wskazanych w dochodzeniu epidemiologicznym zakładach pracy na stanowisku ślusarza – spawacza – ostatnio w "C" w D.(1992-1999) był eksponowany na działanie hałasu w granicach ponad 82 dB przez ok. 6 godzin. Organ przyjął, że odwołujący się pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej narządu słuchu. Organ podniósł, że orzeczenia lekarskie dwóch kompetentnych placówek diagnostycznych w swoich konkluzjach wykluczyły istnienie choroby zawodowej narządu słuchu u R. B.. Nadto stwierdził, że orzecznicy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu z dania [...] r. uznali, że obniżenie czułości słuchu nie osiąga takiego nasilenia aby z lekarskiego punktu widzenia można było kwalifikować je jako chorobę zawodową. W konsekwencji wobec braku rozpoznania choroby zawodowej w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych organ odwoławczy stwierdził brak podstaw by uwzględnić odwołanie R. B.. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. B. zarzucił, Naruszenie prawa poprzez uzależnienie stwierdzenia choroby zawodowej od zaistnienia nie przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych okoliczności to jest od stopnia uszkodzenia słuchu. Zdaniem skarżącego pracował on w warunkach hałasu przekraczającego dopuszczalne normy, natomiast w zaskarżonej decyzji nie wykazano braku związku przyczynowego pomiędzy stanem jego słuchu a szkodliwym oddziaływaniem hałasu w środowisku pracy. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podtrzymał dotychczasową argumentację i nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz.652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.1270/ sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprowadza się do badania czy decyzje, postanowienia, czynności i inne akty administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, gdyż wówczas władny jest uchylić zaskarżoną decyzję (art.145 § 1 pkt 1 cyt. ustawy). Bada również czy akty te nie są dotknięte wadami skutkującymi ich nieważnością (art.145 § 1 pkt 2 cyt. ustawy). Przy tym zgodnie z art.134 § 1 tej ustawy sąd wykonując kontrolę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną, co oznacza, że kontrola ta jest prowadzona z urzędu niezależnie od podniesionych w skardze okoliczności. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz.294 ze zm.) – obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji – za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie ( por. wyrok SN z dnia 11 marca 1999r. sygn. akt III RN 128/98 OSNAP 1999/24/771) Podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, jak i orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych ( § 10 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W rozpoznawanej sprawie organ inspekcji sanitarnej słusznie przyjął, że skarżący w trakcie zatrudnienia świadczył pracę w warunkach narażających na utratę słuchu. Przemawia za tym ustalony w dochodzeniu epidemiologicznym sposób wykonywania pracy, jej rodzaj oraz stopień i czas narażenia na hałas. Nie jest zatem okolicznością sporną fakt świadczenia pracy w warunkach szkodliwych stwarzających ryzyko powstania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Schorzenie to uznane jest za chorobę zawodową wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do cytowanego rozporządzenia. Dodatkowym warunkiem do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest rozpoznanie uszkodzenia słuchu o zawodowej etiologii przez wyspecjalizowane jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 7 ust.1 omawianego rozporządzenia. Orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych wydane w ramach postępowania zmierzającego do rozpoznania choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego. Oznacza to, że nie wiążą one bezwzględnie wydającego decyzję, podlegają natomiast jego ocenie na równi z innymi dowodami. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący poddany został specjalistycznym badaniom w dwóch takich jednostkach. Placówka diagnostyczna I stopnia rozpoznała u skarżącego obustronne mieszane uszkodzenie słuchu, które po naniesieniu poprawki na wiek wynosi UP [...] dB, UL [...] dB. Wniosek o nierozpoznaniu choroby zawodowej uzasadniła tym, że wielkość ubytku słuchu zgodnie z przyjętymi kryteriami orzeczniczymi nie osiąga takiego nasilenia aby z lekarskiego punktu widzenia można było go kwalifikować jako chorobę zawodową. Placówka diagnostyczna II stopnia rozpoznała niedosłuch odbiorczy obustronny UP-[...]dB, UL [...]dB stwierdzając, że stopień obniżenia czułości słuchu nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu uzasadniającej rozpoznanie choroby zawodowej. Organ odwoławczy dokonując oceny orzeczeń lekarskich pominął, że uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, jeżeli wywołane zostało czynnikiem szkodliwym dla zdrowia występującym w środowisku pracy stanowi chorobę zawodową. Jako uzasadnienie rozstrzygnięcia przyjął, że nie każde obniżenie ostrości słuchu jest chorobą a jedynie odchyleniem od normy skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. W przekonaniu Sądu każde odejście od normy określającej prawidłowość fizjologiczną danego narządu jest jego uszkodzeniem stąd każdy przypadek odchylenia od normy oznacza patologię. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu zaś stan odmienny świadczy o jej obniżeniu. Błędne jest więc pogląd organu odwoławczego, że ubytki słuch poniżej określonej wielkości nie powodują skutków zdrowotnych, bo są one w istocie oznaką obniżenia sprawności narządu słuchu. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym a nie medycznym i do jej stwierdzenia konieczne jest ustalenie uszkodzenia słuchu pozostające w związku przyczynowym ze szkodliwymi warunkami pracy. Wielkość ubytku słuchu czy inne względy jak "obniżenie ostrości słyszenia, które nie pociąga za sobą skutków zdrowotnych i społecznych" nie znajdują bowiem żadnego uzasadnienia w przepisach prawa obowiązującego. W rozpoznawanej sprawie organ orzekający w istocie do definicji choroby zawodowej wprowadził pozaprawne kryteria wprowadzone z argumentacji biegłych dokonujących oceny stwierdzonego niedosłuchu "z lekarskiego punktu widzenia", która nie miała charakteru wiążącego dla prawidłowej kwalifikacji prawnej schorzenia. Z prawnego punktu widzenia znaczenie ma tylko to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy ( poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z par. 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych) a nie rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu, co słusznie podnosił skarżący. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy w istocie oparł swoje rozstrzygnięcie na argumentacji biegłych dokonujących oceny stwierdzonego niedosłuchu, zgodnie z którą stopień niedosłuchu nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu aby można ją było zakwalifikować jako chorobę zawodową. Ocena ta dla organu inspekcji sanitarnej nie miała charakteru wiążącego dla prawidłowej kwalifikacji prawnej schorzenia. Z prawnego punktu widzenia przedmiotem oceny organu jest to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy ( poz. 15 wykazu chorób zawodowych w związku z par. 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), a nie inne pozaprawne względy jak rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu. Pogląd ten jest prezentowany w wielu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego ( por. wyrok min. wyrok SN z dnia 4.06.1998r. sygn. akt III RN OSN 1999/6/192, wyrok SN z 28 czerwca 2000r. Sygn. akt III RN 202/99, Wokanda 2000/9/33) Placówka diagnostyczna I stopnia rozpoznała u skarżącego niedosłuch odbiorczy obustronny, który zawsze jest wywołany czynnikiem zewnętrznym. Okoliczność, że wielkość tego niedosłuchu nie osiągnęła określonego poziomu nie upoważniała do nierozpoznania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Jednakże uszło uwadze organu, pomiędzy orzeczeniem placówki diagnostycznej II stopnia a orzeczeniem placówki I stopnia zaistniała istotna rozbieżność co do charakteru stwierdzonego niedosłuch, która w rozpoznawanym przypadku mogła mieć wpływ na wynik sprawy. Placówka diagnostyczna I stopnia stwierdziła bowiem obustronne mieszane uszkodzenie słuchu, które wywoływane jest czynnikami pozazawodowymi jak infekcje, stany zapalne. Placówka ta na co warto zwrócić uwagę nie wskazała jednak jaki czynnik spowodował stwierdzone schorzenie ( jaka jest jego etiologia) uzasadniając brak rozpoznania choroby zawodowej wyłącznie wielkością stwierdzonego niedosłuchu nie zaś charakterem stwierdzonych zmian. Natomiast placówka diagnostyczna II stopnia wykazała niedosłuch obustronnie odbiorczy, który zawsze wywołany jest czynnikiem zewnętrznym ( działaniem hałasu). Organ odwoławczy był więc zobowiązany do wyjaśnienia tej rozbieżności w celu wykluczenia wszelkich wątpliwości w tym zakresie, co stanowi naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270). W dalszym postępowaniu należy, w oparciu o wyżej zamieszczoną ocenę prawną ponownie rozpoznać sprawę oraz wyjaśnić wykazanie rozbieżności. Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie z dniem 3 września 2002r. Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz.U. Nr 132, poz. 1115) Zgodnie bowiem z § 10 powołanego wyżej rozporządzenia postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.