II SA/Ka 3568/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie NSA Anna Apollo, Małgorzata Jużków (spr.), Protokolant st. referent Beata Jacek, po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2004 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] r. znak [...] Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity ustawy w Dz. U. z 1998 r. Nr 90, pozycja 575 ze zm.), § 1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.- w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. N r 65, poz. 294 z późń. zm) Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u B. F. choroby zawodowej- obustronny zespół cieśni nadgarstka- wymienionej w pozycji 13 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z określonymi w nim warunkami koniecznymi do stwierdzenia choroby zawodowej są: rozpoznanie danej jednostki chorobowej, figurującej w wykazie chorób zawodowych przez właściwą placówkę służby zdrowia oraz wykazanie w dochodzeniu epidemiologicznym istnienia czynnika patogennego dla w/w schorzenia -udowodnienie, że rodzaj, czas i stopień narażenia na w/wym. czynnik, sposób wykonywania pracy daje prawdopodobieństwo (graniczące z pewnością) występowania danej jednostki chorobowej. Podniesiono, że w sprawie niniejszej B. F. w dniu [...] 1998 r. była konsultowana w Instytucie Medycyny Pracy w S., skąd otrzymała orzeczenie stwierdzające brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej związanej ze sposobem wykonywania pracy. Państwowy Terenowy Inspektor Pracy w B. wydał więc stosowną do powyższego orzeczenia decyzję nr [...] z dnia [...] r. W dniu [...] 1999 r. B. F. otrzymała z Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. orzeczenie lekarskie nr [...], w którym stwierdzono także brak podstaw do uznania zawodowej etiologii schorzenia nadgarstka. Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. nie mógł stwierdzić, zatem choroby zawodowej, gdyż nie została ona orzeczona przez uprawnione jednostki służby zdrowia. Podkreślono, że B. F. zatrudniona jest w firmie "A" S.A. w B. na stanowisku [...] od 1995 r., ale od 1997 r. nie wykonuje prac nadmiernie obciążających staw nadgarstkowy. Reasumując wskazano, że wobec braku rozpoznania choroby zawodowej, jak również braku potwierdzenia w dochodzeniu epidemiologicznym narażenia na nadmierne obciążenie stawów nadgarstkowych w całym okresie jej zatrudnienia –nie było możliwe wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. W odwołaniu B. F. domagała się zmiany zaskarżonej decyzji i stwierdzenia choroby zawodowej. Zarzuciła, iż błędnie przyjęto czasokres jej zatrudnienia na stanowisku [...] w okresie od 1995 r., w sytuacji kiedy pracowała w charakterze [...] od 1986 r. Podniosła także, że nie może pogodzić się z orzeczeniem lekarskim, które z jednej strony potwierdza stan chorobowy obu nadgarstków, przebyte operacje a jednocześnie stwierdza brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając na zasadzie art. 138 § 1 k.p.a. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wskazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy , a chorobą tj. wykazanie , że narażenie na czynnik szkodliwy , który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Wskazano , że B. F. w czasie swojego zatrudnienia w latach 1976 do 2000r. pracowała kolejno w "B" w B., w tym w okresie od [...] 1976 r. do [...] 1981 r. na stanowisku [...], od [...] 1981 r. do [...] 1982 r. jako [...]. Od [...] r. do [...] 198 6r. pracowała jako [...] w "C" w W., od [...] 1986 r. do [...] 1995 r. w "D" w B. jako [...], od [...] 1995 r. do nadal w Spółce "A" w B. (od [...]2000 r. noszącej nazwę [...]) jako [...]. Na stanowisku tym pracowała do [...] 1998r.tj do czasu zwolnienia lekarskiego, na którym przebywała do [...] 1999 r., po czym zastała oddelegowana do pracy jako [...] w [...] na Wydziale [...]. Zaznaczono, że B. F. była badana w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (orzeczenie z dnia [...] r.) oraz w toku odwoławczym w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...] r.). Podniesiono, że lekarze orzecznicy obu placówek diagnostycznych stwierdzili u B. F. brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Powołano się również na uzasadnienie orzeczenia wyżej powołanego Instytutu, który wyjaśnił, że " biorąc pod uwagę sposób wykonywania pracy przez badaną na stanowisku [...], który powodował niewielkie obciążenie ruchami monotypowymi tylko jednej prawej ręki oraz obustronny charakter schorzenia nie można z przeważającym prawdopodobieństwem przyjąć zawodowej etiologii obustronnego zespołu cieśni nadgarstka". Reasumując [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. stwierdził , iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – w rozumieniu § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. F. domagała się zmiany zaskarżonej decyzji i stwierdzenia choroby zawodowej. W uzasadnieniu zarzuciła, że ma obustronny zespół cieśni nadgarstka (po trzech operacjach ), który jest następstwem pracy na stanowisku [...] w latach 1976-1982 w "B", a która to praca nie została objęta dochodzeniem epidemiologicznym. Okoliczność ta nie była znana lekarzom orzecznikom, ponieważ koncentrowali oni swoje ustalenia na latach pracy 1986-1995. Nadto kwestionowała rzetelność pracy Instytutu, Który wydał trzy orzeczenia lekarskie o różnej treści, a podpisane przez ordynatora. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymują w całości argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy- art.7, art. 77 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Na wstępie należy zauważyć, że ustawa o Naczelnym Sądzi Administracyjnym utraciła moc 31 grudnia 2003 r. W dniu 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego i na podstawie art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr153, poz. 1271 ze zm.) z ta datą utworzono w Warszawie i w miejscowościach w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U . Nr 153, poz. 1270 ). Na podstawie § 1pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Mając na uwadze treść przepisu art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie czy jest ona sprawowana zgodnie z prawem, innymi słowy czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a więc tylko pod względem legalności podlega ona kontroli sądowej. W świetle przepisu art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd ten bada decyzje i inne akty administracyjne czy nie uchybiają prawu materialnemu lub procesowemu i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, albo stanowiącym podstawę wznowienia postępowania , gdyż tylko wówczas władny jest je wzruszyć, nadto kontroluje czy owe akty nie są dotknięte kwalifikowanymi wadami powodującymi ich nieważność, którą w takim wypadku stwierdza. Przeto nie bada czy owe akty są dla stron subiektywnie krzywdzące czy wiążą się z negatywnymi skutkami dla stron i im podobnych okoliczności. Trafnie podkreślił organ odwoławczy, że stwierdzenie choroby zawodowej wymaga wystąpienia przesłanek określonych w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych jak rozpoznanie schorzenia zakwalifikowanego jako choroba zawodowa, pracy w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego i związku przyczynowego pomiędzy pracą w takich warunkach, a schorzeniem. Istnienie choroby zawodowej określonej w wykazie tych chorób stwierdza upoważniona placówka diagnostyczno- lekarska. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter, warunki jej wykonywania, czasem czasokres. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne tj. można przewidzieć jakie skutki w organizmie człowieka wywołają określone czynniki. Umieszczenie określonego schorzenia w wykazie chorób zawodowych ma ten skutek, że jeśli u pracownika lekarz stwierdzi chorobę ujętą w wykazie i jeżeli inspektor sanitarny stwierdził, że pracownik był narażony na działanie czynnika szkodliwego, to powstałe schorzenie należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca w toku postępowania poddana została badaniom specjalistycznym w dwóch jednostkach diagnostycznych, a placówki te w orzeczeniach z [...] r. oraz [...] r i [...] r. nie rozpoznały u niej choroby zawodowej obustronny zespół cieśni nadgarstka ani przewlekłej choroby zawodowej narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy. Choroby te wymienione są w pozycji 13 i 12 wykazu chorób zawodowych. Z karty wypisowej Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Oddział Chorób Zawodowych i Toksykologii Klinicznej w S. z dnia [...] 2000 r. wynika, iż obserwacja B. . w kierunku przewlekłej choroby zawodowej narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywanej pracy i nadmiernym przeciążeniem dała wynik negatywny. Obserwacja była konsekwencją odwołania się B. F. od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej- obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Dalej ustalono, że przez 9 lat skarżąca pracowała w Spółce "A"(dawniej "D" ) w B. jako [...]. Praca na tym stanowisku polegała na [...] czyli nie wymagała dużej siły i łączyła się z wykonywaniem przez około 3,5 godziny na zmianę roboczą monotypowych ruchów prawą ręką. Od 1995 r. do 1998 r. B. F. pracowała nadal w "A" jako [...] na wydziale [...]. W tym czasie jej praca wiązała się z częstą zmianą miejsca pracy i wykonywaniem urozmaiconych czynności- nie wiązała się z wykonywaniem monotypowych ruchów rękami. Ustalono, iż w [...] 1995 r. wystąpiły u niej objawy odpowiadające obustronnemu zespołowi cieśni nadgarstka. W 1997 r. z tego powodu miała operowany prawy nadgarstek, a w 1998 roku – lewy. Pomimo leczenia operacyjnego nadal utrzymują się objawy obustronnego zespołu cieśni nadgarstka z przewagą po stronie prawej, co zostało potwierdzone wykonanymi w trakcie hospitalizacji badaniami przewodnictwa nerwowego w kończynach górnych. Podkreślono nadto, że ze względu na sposób wykonywania pracy przez badaną na stanowisku [...], który powodował niewielkie obciążenie ruchami monotypowymi tylko jednej, prawej ręki oraz obustronny charakter schorzenia nie można z przeważającym prawdopodobieństwem przejąć zawodowej etiologii obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Schorzenie to z dużą częstością występuje w populacji ogólnej i na jego powstanie duży wpływ mają czynniki pozazawodowe, np. hormonalne. W dniu [...] r Instytut wydał orzeczenie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy. W uzasadnieniu powtórzono dosłownie treść wypisu przytoczoną wyżej, a odnoszącą się tylko do pracy B. F. na stanowisku [...], zajmowanym w latach 1986- 1995. Na wniosek [...] Wojewódzkiej Stacji Epidemiologicznej Dział Zamiejscowy w B. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zmienił swoje orzeczenie z dnia [...] r. w ten sposób, że wystawił nowe orzeczenie z dnia [...] r., które różniło się od poprzedniego tylko wskazaniem pozycji 13 wykazu chorób zawodowych (uprzednio pozycji 12 wykazu ). Na ponowne wezwanie do jednoznacznego wskazania negatywnego rozpoznania choroby zawodowej Instytut nie udzielił odpowiedzi, informując że określenie pozycji wykazu nie ma znaczenia. Istotne jest że nie stwierdzono żadnej choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Trudno zgodzić się z takim stanowiskiem, zwłaszcza w kontekście ustaleń o wydaniu przez Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego w B. w dniu [...] r. decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej związanej z wykonywaniem pracy. Sąd zauważa, że w dniu [...] 2001 r. B. F. załączyła do akt sprawy dodatkowe dokumenty potwierdzające jej zatrudnienie w okresie od [...] 1976 r. do [...] 1981 r na stanowisku [...] w "B " w B.. Okres ten nie był objęty dochodzeniem epidemiologicznym, przeprowadzonym w niniejszej sprawie. W wywiadach środowiskowych dotyczących przebiegu i warunków pracy zawodowej z dnia [...] 1998 r., ! [...] 1998r., [...] 1998 r. oraz [...] 1999 r. koncentrowano się na pracy skarżącej w "D" w B. i jej następcach prawnych czyli na okresie pracy od roku 1986. Mylnie nawet wskazywano, iż w latach 1976- 1982 pracowała w "B" na stanowisku [...]. Dochodzenia nie uzupełniono i nie wyjaśniono jakie konkretne czynności manualne wiązały się z pracą [...] i czy mogły przesądzić o zawodowej etiologii stwierdzonego u B. F. schorzenia. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. również nie dostrzegł potrzeby uzupełnienia dochodzenia epidemiologicznego w tym zakresie i opierając się na orzeczeniach lekarskich, które stwierdziły u badanej obustronny zespół cieśni nadgarstka ale które wykluczyły jego zawodowe pochodzenie, potwierdził zasadność orzeczenia organu i instancji. Nie można podzielić powyższego poglądu, ponieważ zespół cieśni nadgarstka stanowi uszkodzenie nerwu pośrodkowego, a jego zawodowe pochodzenie stanowi następstwo wykonywania czynności wymagających częstych ruchów zginania i prostowania ręki w stawie nadgarstkowym. Schorzenie to jest jedną z typowych chorób wymienionych w Komunikacie w sprawie szczegółowych wytycznych metodologicznych Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej dotyczących rozpoznawania chorób zawodowych. Wytyczne te stanowią zbiór ogólnych wskazówek pomocnych w interpretacji wykazu chorób zawodowych. Schorzenie rozpoznane u B. F. jest typowe dla przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanego uciskiem na pnie nerwów tj pozycji 13 wykazu chorób zawodowych. Przy ustalaniu zawodowej etiologii tej choroby konieczny jest dobrze udokumentowany wywiad, potwierdzający, że sposób wykonywania pracy był związany z długotrwałym uciskiem na pień nerwu lub mikrourazami (pociąganie, przemieszczanie pnia nerwu w kanale kostnym). Charakterystyka wykonywanej pracy powinna zawierać opis wykonywanych czynności oraz ich chronometraż. W przedmiotowej sprawie ustalenia takowe poczyniono tylko odnośnie stanowiska [...] i na ich podstawie wykluczono etiologię zawodową stwierdzonej choroby, a nawet jak to określono w uzasadnieniu orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy cyt. "nie można z przeważającym prawdopodobieństwem przyjąć zawodowej etiologii obustronnego zespołu cieśni nadgarstka". W orzeczeniu z dnia [...] r. podkreślono, iż : obustronny zespół cieśni –stan po leczeniu operacyjnym. Brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej (..) Biorąc pod uwagę obustronny charakter zespołu cieśni nadgarstka oraz krótki czas narażenia zawodowego (lata 1995- 1998)- brak podstaw do uznania zawodowej etiologii schorzenia. Niezrozumiałe jest dla Sądu stwierdzenie Instytutu (..) w orzeczeniu z dnia [...]r. i dnia [...]r.: Brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy o rozpoznanie, której nie występowała skarżąca ani Powiatowy Inspektor Sanitarny w B.. Mając na względzie powyższe należy uznać za słuszne zarzuty skarżącej dotyczące uchybień przeprowadzonego postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na zasadzie art.145 §1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] r. nr [...]. Rozpoznając ponownie sprawę organ i instancji winien uzupełnić materiał dowodowy o ustalenia dotyczące sposobu wykonywania pracy przez B. F. na stanowisku [...], a następnie dopiero czynić ustalenia dotyczące etiologii stwierdzonego schorzenia. W szczególności winien uzasadnić dlaczego wykluczył lub uznał związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u skarżącej schorzeniem zespołu obustronnego cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy. Nie można uznać za wystarczające stwierdzenie o pozazawodowej przyczynie schorzenia B. F. w odniesieniu do przyczyn jego występowania w populacji ogólnej. Jeżeli wpływ na powstanie schorzenia miały przyczyny hormonalne to placówka diagnostyczna II stopnia winna to stwierdzić jednoznacznie. Bez wyjaśnienia powyższych wątpliwości niemożliwym jest wykluczenie zawodowej przyczyny powstania schorzenia skarżącej, a tym samym orzeczenie braku przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej. To na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Na zakończenie godzi się podkreślić, że w dniu orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie obowiązywało już nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 115 ). W kontekście niniejszej sprawy należy wskazać na treść § 10 tegoż aktu, który stanowi, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.