II SA/Ka 3574/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Szczepan Prax Sędzia NSA (del.) Zofia Borowicz (spr.) Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant referent Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r. numer: [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SW Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art.43 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz.414 ze zm.) oraz działając z upoważnienia Rady Miejskiej z dnia [...] r. (uchwała Nr [...]) – Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił przyznania A. L. zasiłku stałego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż odmówił przyznania zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, ponieważ w toku postępowania ustalono, że mimo iż dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego, a dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego kryterium dochodowego określonego w art.4 ustawy o pomocy społecznej, to jednak wnioskodawczyni nie sprawuje stałej, bezpośredniej opieki nad dzieckiem, o której mowa w art.27 ust.1 cyt. ustawy. Organ podkreślił, że z ustaleń wynika, iż córka A. przebywa w szkole [...] godzin dziennie, gdzie prowadzona jest gimnastyka korekcyjna. U dziecka nie występuje konieczność zabiegów rehabilitacyjnych oraz częstych wizyt u lekarza. W odwołaniu od powyższej decyzji A. L. zarzuciła, że córka przebywa w szkole [...] godzin, a nie [...] godzin. Nadto, że musi córkę odprowadzać i odbierać z autobusu szkolnego, który często się spóźnia. Dodała, że szkoła planuje zlikwidowanie przewozów, a wtedy będzie musiała sama odwozić córkę do szkoły. Samorządowe Kolegium odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawczyni mieszka i prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci (dwoma córkami [...] i [...] letnią oraz synem – uczniem [...] klasy gimnazjum). [...] letnia córka M. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu [...]. Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały a niepełnosprawność ta istnieje od urodzenia. Córka odwołującej się jest upośledzona umysłowo, codziennie uczęszcza do szkoły specjalnej, gdzie przebywa [...] godzin, a na przystanek odprowadza ją matka. Odwołująca pomaga córce przy myciu, ubieraniu się, a także przy innych zabiegach higienicznych. Córka nie wymaga specjalnych zabiegów rehabilitacyjnych, jedynie w szkole przez półtorej godziny dziennie poddawana jest gimnastyce korekcyjnej. Rodzina utrzymuje się z alimentów w wysokości [...] zł, pracy dorywczej odwołującej się, zasiłku rodzinnego i pielęgnacyjnego. Nadto rodzina otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Uwzględniając ten stan faktyczny sprawy Kolegium przyznało, że trzy spośród czterech przesłanek wymienionych w art.27 ust.1 ustawy o pomocy społecznej zostały spełnione. Jednakże, w ocenie Kolegium córka odwołującej się nie wymaga ze strony matki stałej pielęgnacji. Kolegium uznało, że wymóg sprawowania stałej pielęgnacji nad dzieckiem jako jeden z warunków od spełnienia którego uzależnione jest prawo do zasiłku stałego polega, zgodnie z treścią art.27 ust.1 cyt. ustawy, na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Aby ten warunek był spełniony dziecko musi wymagać stałej pielęgnacji ze strony innej osoby, nadto osoba sprawująca opiekę winna systematycznie współdziałać w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym i edukacyjnym. Ponieważ córka odwołującej się nie wymaga ani stałej pielęgnacji ani systematycznego leczenia i rehabilitacji, nadto uczęszcza do szkoły a stała obecność przy niej matki nie jest konieczna, zatem nie było podstaw do przyznania jej zasiłku stałego. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję A. L. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła, iż stanowisko Kolegium jest błędne. Podkreśliła, że córka przebywa w szkole od godz. [...] do [...], jednak nie jest samodzielna w zakresie samoobsługi, nie potrafi zadbać o higienę osobistą, przygotować posiłku, nie może bez opieki pozostawać w domu. Poza godzinami spędzonymi w szkole wymaga stałego nadzoru i kontroli. Zgodnie z zaleceniami lekarza pierwszego kontaktu córka powinna korzystać z rehabilitacji i zajęć prowadzonych przez logopedę. Dodała, iż od [...] r. córka ma rozpocząć zajęcia rehabilitacyjne w Ośrodku Rehabilitacyjno-Wychowawczym w K. – G. Zarzuciła też, że z uwagi na organizację roku szkolnego nie może podjąć stałej pracy, gdyż szkoła podkreśliła, że córka ma skłonność do częstych przeziębień, a wówczas wymaga częstych kontroli lekarskich i wzmożonej opieki. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wobec zarzutów skargi Kolegium podkreśliło, że z akt sprawy wynika, iż żaden z członków rodziny skarżącej nie pracuje, a zatem rodzina nie powinna mieć większych trudności w zapewnieniu opieki jednemu z niepełnosprawnych jej członków, tym bardziej, że obowiązek udzielania wzajemnej pomocy i wsparcia ciąży w pierwszej kolejności na osobach bliskich. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca podtrzymała zarzuty skargi dodatkowo argumentując, iż psycholog stwierdził, że córka wymaga stałej opieki. Nadto, że orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. zaliczono córkę do [...] stopnia niepełnosprawności i uznano, że wymaga stałej opieki osoby drugiej co skutkowało przyznaniem jej obecnie zasiłku stałego. Na rozprawie sądowej skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyjaśniła, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji tak jak i obecnie miała przyznany zasiłek stały. Wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone. Zatem stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) – zwanej dalej p.s.a. Zgodnie z art.27 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz.414 ze zm.) zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz niepozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego dochodu określonego zgodnie z art.4 ustawy, a dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego. Rozpoznawana sprawa ma charakter złożony, a dokonana przez organy administracji ocena stanu faktycznego jest, w ocenie Sądu, zbyt jednostronna, co w konsekwencji prowadzi do niewłaściwego zastosowania powołanego przepisu. Organy odmówiły przyznania zasiłku stałego (przy spełnieniu wszystkich innych przesłanek jego przyznania) stwierdzając, że córka skarżącej nie wymaga ze strony matki stałej pielęgnacji ani systematycznego leczenia i rehabilitacji, nadto uczęszcza do szkoły, a stała obecność przy niej matki nie jest konieczna. W ocenie Sądu warunek sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, powinien być interpretowany z uwzględnieniem reguł wykładni logicznej, ale także zasad doświadczenia życiowego oraz generalnych celów pomocy społecznej, określonych w przepisach ustawy. Innymi słowy ocenę, czy przesłanka "konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem" w rozumieniu art.27 ust.1 cyt. ustawy jest spełniona należy przeprowadzać przy uwzględnieniu, że opieka ta powinna być oceniana według współczesnych standardów życia i zgodnie z generalnymi celami pomocy społecznej określonymi w ustawie. Pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych (art.1 ust.1 tej ustawy), powinno w miarę możliwości doprowadzić do życia usamodzielnienia osób (art.2 ust.1 ustawy). Konieczność stałej pielęgnacji w rozumieniu omawianego przepisu wystąpi więc, gdy w konkretnym przypadku znajdzie spełnienie obowiązek osobistej pielęgnacji i systematycznego współdziałania w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym i edukacyjnym chorego dziecka, przy czym konieczność osobistej pielęgnacji i konieczność systematycznego współdziałania nie muszą występować z taką samą intensywnością (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2001 r., sygn.akt SA/Bk 1544/00, opubl. ONSA 2002/2/83). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że córka skarżącej – M., urodzona [...] r. jest chora z rozpoznaniem: opóźnienie umysłowe od [...]. Dziecko [...], stwierdzono osłabiony rozwój psychomotoryczny, bez możliwości poprawy (zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r.). W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r. zaliczono M. do [...] stopnia niepełnosprawności przyjmując, że ma ono charakter trwały, a dziecko wymaga częściowej opieki osoby drugiej. Jednakże następnie z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia dziecka z dnia [...] r. wystawionego przez lekarza chorób stanu zdrowia wymaga stałej opieki pielęgnacyjnej lub systematycznego współdziałania w postępowaniu leczniczym lub rehabilitacyjnym. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. wynikało, że matka dziecka raz na pół roku korzysta z wizyty w Poradni Neurologicznej. Natomiast z pisemnej informacji o zakresie opieki i pielęgnacji nad dzieckiem wypełnionej przez skarżącą, oświadczenia pisemnego skarżącej z dnia [...] r., potwierdzonych następnie w wywiadzie sporządzonym przez pracownika socjalnego wynikało, że córka skarżącej nie mówi, nie pisze i nie czyta, a jedynie rysuje. Uczęszcza do szkoły specjalnej niesamodzielnie, gdyż matka musi ją odprowadzać do autobusu szkolnego. Skarżąca pomaga córce w czynnościach życia codziennego (przygotowywanie i podawanie posiłków, ubieranie, mycie, pomoc w zachowaniu higieny intymnej). Fakt, że córka uczęszcza do szkoły specjalnej nie oznacza jeszcze, że skarżąca nie musi sprawować nad nią bezpośredniej osobistej pielęgnacji, skoro bezspornym jest, że nie uczęszcza do tej szkoły samodzielnie. Zarówno z twierdzeń skarżącej jak i z treści notatki sporządzonej z rozmowy z pedagogiem szkolnym wynikało, iż autobus szkolny często spóźnia się, ze względu na tzw. korki uliczne. Córka przebywa w szkole od [...] do [...]. Zatem uwzględniając ten rozkład zajęć i terminy kursu autobusu szkolnego trudno uznać, że skarżąca ma możliwość w czasie pobytu córki w szkole i przy uwzględnieniu aktualnych wymogów na rynku pracy, uzyskać stałą pracę, nawet w ograniczonym zakresie. Z treści wywiadu środowiskowego wynikało także, że z uwagi na konieczność udzielenia córce stałej pomocy w czynnościach higieny intymnej w pewnych systematycznych okresach miesięcznych nie jest ona w stanie uczęszczać do szkoły i wówczas przez cały dzień pozostaje pod opieką matki. W ocenie Sądu nie można też uznać, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawę do przyjęcia jednoznacznych ustaleń, że córka skarżącej nie wymaga z jej strony systematycznego współdziałania w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym i edukacyjnym. Aczkolwiek z tak zgromadzonych dowodów wynikało, że zajęcia edukacyjne prowadzone są wyłącznie w szkole podobnie jak i rehabilitacyjne (w formie gimnastyki korekcyjnej), nadto, że raz na pół roku przeprowadzona jest konsultacja neurologiczna, to jednakże należało uwzględnić fakt, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. nie zlecono korzystania z rehabilitacji i udziału w terapii zajęciowej. Natomiast inne wnioski wypływały z treści zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r. W tej sytuacji, wobec powstałych rozbieżności co do realizacji procesu rehabilitacyjnego i leczniczego córki skarżącej orzekające organy zobowiązane były rozważyć zastosowanie uprawnień przewidzianych w art.27 ust.2 b ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten jednak utracił moc prawną z dniem 1 stycznia 2002 roku. Uwzględniając z kolei wnioski wypływające z opinii psychologicznej oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. i innych dokumentów o stanie zdrowia dziecka dołączonych do skargi (aczkolwiek niektóre z nich odnoszą się do stanu stwierdzonego po wydaniu zaskarżonej decyzji) stwierdzić należy, że zawierają one informacje, które wskazują, iż stan zdrowia dziecka skarżącej na dzień wydania zaskarżonej decyzji wymagał systematycznego współdziałania w procesie leczniczym i rehabilitacyjnym. W ocenie Sądu skorzystanie wówczas przez orzekające organy z możliwości uzyskania opinii powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności o jakiej mowa w art.27 ust.2 b cyt. ustawy, umożliwiłoby wszechstronne wyjaśnienie sprawy w powyższej kwestii. To uchybienie w ocenie Sądu miało istotny wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Należy też zauważyć, że z okoliczności sprawy wynika, iż skarżąca wychowuje samotnie trójkę uczących się dzieci, w tym M., które przecież nie są w stanie pomóc jej w sprawowaniu opieki nad chorym dzieckiem. Załączone do skargi dokumenty dowodzą, że skarżąca zawsze czyniła starania o zabezpieczenie córce pełnej opieki i umożliwienie jej udziału w procesie rehabilitacyjnym jaki jest tylko możliwy przy stwierdzonym niedorozwoju umysłowym w stopniu znacznym, które przecież cechuje się zachowaniem typowym dla kilkuletniego dziecka. W ocenie Sądu stwierdzone w niniejszej sprawie powyższe starania matki dotyczące jej niepełnosprawnego dziecka zasługują na wsparcie ze strony pomocy społecznej. Uwzględniając powyższe rozważania Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art.27 ust.1 o pomocy społecznej oraz naruszenie art.7 i 77 § 1 kpa w stwierdzonym powyżej zakresie, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art.135 p.s.a. Mając na uwadze treść art.152 p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu skoro w świetle aktualnie obowiązujących przepisów wyrok ten jest nieprawomocny. O kosztach orzeczono zgodnie z art.200, 209 i 210 § 1 p.s.a.