II SA/Ka 3580/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędziowie NSA del. Henryk Wach, WSA Małgorzata Jużków, Protokolant stażysta Mariola Grąziowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2004 sprawy ze skargi J. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575 ze zm.), § 1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) stwierdził, że u p. J. M. brak było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – zawodowego uszkodzenia narządu słuchu – wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na opiniach Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy – Poradni Chorób Zawodowych w S. oraz Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, która to placówka w orzeczeniach z dnia [...] r. i [...] r. nie rozpoznała u pracownika choroby zawodowej narządu słuchu. Dalej organ orzekający ustalił w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym, iż p. M. pracował w latach 1966 – 1969 w "A" jako [...], a poczynając od [...] 1969 r. w "B" w D. na stanowiskach [...],[...],[...] na Wydziale [...],[...],[...],[...], W latach 1982 – 1999 okresowo [...]. W konkluzji Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, że p. M. pracował w warunkach narażenia go na działanie hałasu przekraczającego dopuszczalne normy higieniczne, to jednak z uwagi na treść orzeczenia placówki diagnostycznej, która wprawdzie rozpoznała u pracownika obustronny odbiorczy ubytek słuchu nie znalazł podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Odwołanie od decyzji wniósł p. J. M.. Nie zgadzał się z wnioskami przedstawionymi w jej uzasadnieniu. Ujawniony u niego ubytek słuchu był następstwem narażenia go w pracy na działanie hałasu. W trakcie badań kontrolnych prowadzonych przez zakład pracy zalecano mu pracę w słuchawkach. Wyniki badań przeprowadzonych w 1999 r., wobec zaginięcia dokumentacji lekarskiej pracownika dotyczącej wcześniejszego okresu nie mogły być miarodajne dla oceny przyczyn stwierdzonego u niego ubytku słuchu. Po rozpoznaniu odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy p. M. i zajmowanych przez niego stanowisk pracy. Uznał, że pracował on w warunkach, w których hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, a równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB, a zatem pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż z lekarskiego punktu widzenia obniżenie ostrości słuchu nie odpowiada pojęciu choroby, a jest tylko objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, będącym odchyleniem od normy nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. Nie rozpoznanie przez orzeczników kompetentnej placówki diagnostycznej II stopnia choroby zawodowej wykluczało jej stwierdzenie, a zatem należało utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. J. M. kwestionując motywy przedstawione przez organ odwoławczy domagał się uchylenia jego decyzji. Zarzucił organowi inspekcji sanitarnej naruszenie prawa poprzez przyjęcie z jednej strony przyjęto, że u skarżącego wystąpił obustronny odbiorczy ubytek słuchu przekraczający normę fizjologiczną, a z drugiej uznanie, że nie jest to chorobą, bo nie powoduje istotnego zaburzenia funkcji narządu Tymczasem dla skarżącego obniżenie sprawności narządu słuchu było uciążliwością i chorobą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał, że orzeczenia obu placówek diagnostycznych uniemożliwiały wydanie innej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271). Zgodnie z art. 97 § 1 tej ostatniej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy – art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych sa jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Takimi jednostkami były również Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na których opinie powołano się przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniona w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego – art. 77 § 1 Kpa. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia do swojego orzeczenia wprowadziła pozaprawne kryterium zbyt małego ubytku słuchu, które to kryterium uznano za przesądzające o braku choroby zawodowej narządu słuchu, przy jednoczesnym rozpoznaniu u skarżącego odbiorczego ubytku słuchu. W orzeczeniu tym nie kwestionowano narażenia pracownika na działanie hałasu. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym uznano hałas o poziomie ponad 82 dB, a więc poziomie przekraczającym normę. Jednak oceniając orzeczenie placówki diagnostycznej I stopnia nie wyjaśniono, dlaczego wykluczono istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy. Natomiast Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w swoim orzeczeniu z dnia [...] r. uznał, że odbiorczy ubytek słuchu w uchu prawym [...] dB, w uchu lewym [...] dB nie stanowił podstawy do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Bowiem narażony był on na działanie hałasu o natężeniach przekraczających normy higieniczne jedynie w latach 1992 – 1993. Z badań przeprowadzonych w 1999 r. nie wynikały przeciwwskazania do dalszej pracy ze względu na stan narządu słuchu. Zatem stwierdzony niedosłuch nie miał zawodowej etiologii. "Choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko, dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u p. M. schorzeniem w postaci ubytku słuchu i stwierdzonym narażeniem go na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy przy jednoczesnym wykluczeniu choroby zawodowej. Powołanie się jedynie na budzące wątpliwości i niejednoznaczne orzeczenie placówki diagnostycznej II stopnia, bez wyjaśnienia wątpliwości nie było wystarczającym dowodem na obalenie domniemania związku przyczynowego. Zwłaszcza, że w ocenie organu odwoławczego przyczyną negatywnego dla skarżącego stanowiska placówki diagnostycznej li stopnia był zbyt mały ubytek słuchu, podczas, gdy z uzasadnienia orzeczenia wynika, że zbyt krótki okres narażenia pracownika na hałas. Tymczasem organ odwoławczy samego narażenia pracownika na działanie ponadnormatywnego hałasu w czasie jego zatrudnienia w "A" nie kwestionował. Pomiędzy stanowiskiem organu i placówki diagnostycznej zachodzi istotna sprzeczność wymagająca wyjaśnienia i uzupełnienia postępowania administracyjnego. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy wyżej opisanych obowiązków na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu. A przede wszystkim wyjaśni, jaka była przyczyna ujawnionego u skarżącego obustronnego odbiorczego niedosłuchu. Czy z uwagi na jego osobniczą podatność na hałas ubytek słuchu mógł wystąpić przy narażeniu go na działanie ponadnormatywnego hałasu tylko w latach 1992 – 1993. Nadto wyjaśnił rozbieżność co do narażenia pracownika na działanie hałasu jako przyczyny wystąpienia ubytku słuchu występującą pomiędzy stanowiskiem organu odwoławczego, a placówką diagnostyczną II stopnia. Uwzględni również fakt, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd Najwyższy w kilku wyrokach, w tym w wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98 (publikowany OSN nr 6, poz. 192 z 1999 r.) wyraził pogląd, że stopień ubytku słuchu nie był elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę akceptuje ten pogląd. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego; narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego jakim był hałas i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Nadto weźmie pod uwagę to, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Oznacza to, że nie można będzie uzależnić ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej od ujawnionego stopnia odbiorczego ubytku słuchu. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem zaskarżona decyzja nie podlegała wykonaniu.