II SA/Ka 3589/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie NSA Henryk Wach,, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant sekr. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2004 r. sprawy ze skargi W. U. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] r. w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. w oparciu o art. 1 pkt 2 art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej /Dz. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575 ze zm../. § 1, § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm./, stwierdził u W. U. chorobę zawodową – uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, ze W. U. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., która to placówka rozpoznała u niego obustronne zawodowe uszkodzenie słuchu. Średni ubytek słuchu wynosi : UP – [...] dB, UL – [...] dB. (orzeczenie z dnia [...] r.) Dalej organ ustalił, że W. U. pracując w latach 1970 – 1996 w "A" S.A. w "B" w R., na stanowisku górnik pod ziemią narażony był na działanie hałasu o ponadnormatywnym natężeniu. Odwołanie od tej decyzji wniósł zakład pracy "A" S.A. "B". W Odwołaniu nie kwestionowano ustaleń dotyczących wykonania przez W. U. pracy w warunkach narażenia na ponadnormatywny hałas. Zarzucano natomiast braki w postępowaniu dowodowym, przez ograniczenie go do orzeczenia jednostki diagnostycznej I stopnia. Odwołujący się wskazał na konieczność przeprowadzenia badań z wykorzystaniem obiektywnych metod badawczych, przez placówkę diagnostyczną II stopnia. Po rozpoznaniu odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. zaskarżona decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u W. U. choroby zawodowej uszkodzenia narządu słuchu. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych, oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj . wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miał miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy W. U.. Uznał, że pracował on w warunkach, gdzie hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, a równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Pracował zatem w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego. Dalej wskazano, że pracownik był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., która to placówka rozpoznała u niego obustronne zawodowe uszkodzenie słuchu (orzeczenie z dnia [...] r.) Na tej podstawie organ I instancji stwierdził u pracownika chorobę zawodową. Następnie w toku postępowania odwoławczego pracownik został skierowany do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Placówka ta, w orzeczeniu z dnia [...] r. nie stwierdziła takiego ubytku słuchu w uchu lepiej słyszącym, który mogłaby zakwalifikować jako chorobę zawodową. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z lekarskiego punktu widzenia rozpoznane obniżenie ostrości nie odpowiada pojęciu choroby, a jest tylko objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, będącym odchyleniem od normy nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez orzeczników kompetentnej placówki diagnostycznej II szczebla, organ wykluczył możliwość jej stwierdzenia. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. U. nie zgodził się z decyzją organu II instancji. Wskazał na stwierdzony u niego ubytek słuchu oraz fakt narażenia na ponadnormatywny hałas przez cały okres zatrudnienia w "B". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, ze skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. NR 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) stanowi, że Sąd w zakresie swojej właściwości sprawuję kontrolę działalności publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź tez inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części albo stwierdza ich nieważności bądź niezgodność z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnienie domniemanego związku przyczynowego między chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r. sygn. akt II RN 128/98 OSNAP 1999/24/771) Podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej stanowią, zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy jak i orzeczenia lekarskie wspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych (§ 10 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych) W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy w oparciu o wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego słusznie przyjął, że skarżący w trakcie zatrudnienia świadczył pracę w warunkach narażenia na utratę słuchu. Wykazane bowiem zostało, że skarżący będąc zatrudniony w latach 1970 – 1996 w "A" w "B" na stanowisku górnik pod ziemią był narażony na ponadnormatywny hałas. Praca w takich warunkach stwarza ryzyko powstania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Schorzenie to uznane jest za chorobę zawodową wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do cytowanego rozporządzenia. Dodatkowym warunkiem do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest rozpoznanie uszkodzenia słuchu o zawodowej etiologii przez wyspecjalizowane jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 7 ust. 1 rozporządzenia. Orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych wydane w ramach postępowania zmierzającego do rozpoznania choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego. Oznacza to, że nie wiążą one bezwzględnie wydającego decyzję, podlegają natomiast jego ocenie na równi z innymi dowodami. Placówka diagnostyczna I stopnia rozpoznała u skarżącego odbiorcze zawodowe uszkodzenie słuchu o poziomie UP [...]dB UL [...]dB. Na tej podstawie organ I instancji uznając, że skarżący pracował w narażeniu na hałas stwierdził chorobę zawodową. Placówka diagnostyczna II stopnia również rozpoznała niedosłuch obustronny odbiorczy (UP – [...], UL [...]dB), uznając jednak, że stopień obniżenia, czułości słuchu ucha lewego nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu uzasadniając rozpoznanie choroby zawodowej. Stan narządu słuchu nie ma wpływu na sprawność organizmu. Organ odwoławczy opierając swoje rozstrzygnięcie o orzeczenie placówki diagnostycznej II szczebla przyjął, że nie każde obniżenie ostrości słuchu jest chorobą a jedynie odchyleniem od normy nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. W przekonaniu Sądu każde odejście od normy określającej prawidłowości fizjologiczna danego narządu jest jego uszkodzeniem, stąd każdy przypadek odchylenia od normy oznacza patologię. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu zaś stan odmienny świadczy o jej obniżeniu. Błędny jest więc pogląd organu odwoławczego, że ubytki słuchu poniżej określonej wielkości nie powodują skutków zdrowotnych, bo są one w istocie oznaką obniżenia sprawności narządu słuchu. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym a nie medycznym i do jej stwierdzenia konieczne jest ustalenie uszkodzenia słuchu pozostające w związku przyczynowym ze szkodliwymi warunkami pracy. Wielkości ubytku czy inne względy jak "obniżenie ostrości słuchu, które nie pociąga za sobą skutków zdrowotnych" czy też "socjalna niewydolność słyszenia" nie znajdują bowiem żadnego uzasadnienia w przepisach prawa obowiązującego. Podkreślić należy, że z obowiązujących w chwili orzekania przez organ przepisów, nie wynikał również wymóg stwierdzenia istnienia systematycznych ubytków słuchu. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy w istocie do definicji choroby zawodowej wprowadził pozaprawne kryteria wyprowadzone z argumentacji biegłych dokonujących oceny stwierdzonego niedosłuchu z lekarskiego punktu widzenia, która nie miała charakteru wiążącego dla prawidłowej kwalifikacji prawnej schorzenia. Z prawnego punktu widzenia znaczenie ma tylko to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy (poz. 15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), a nie rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu, co zostało potwierdzone w wielu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego (por. wyrok min. wyrok SN z dnia 4.06.1998 r. sygn. akt. III RN OSN 1999/6/192, wyrok SN z 28 czerwca 2000 r. Sygn. akt III RN 202/09, Wokanda 2000/9/33) Bezspornym w sprawie jest, że dwie kompetentne jednostki diagnostyczne rozpoznały u skarżącego niedosłuch odbiorczy obustronny, który zawsze jest wywołany czynnikiem zewnętrznym. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym uznano hałas o poziomie przekraczającym dopuszczalne normy. Nie stwierdzono innych okoliczności – przyczyn niedosłuchu. Powyższe stanowi dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą słuchu a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia. Wobec powyższego odmowa stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu ze względu na stopień niedosłuchu stanowi naruszenie § 1 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 w/w ustawy. W dalszym postępowaniu należy, w oparciu o wyżej zamieszczoną ocenę prawną ponownie rozpoznać sprawę. Podkreślić należy, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu wywołane działaniem hałasu. Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie z dniem 3 września 2002 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dniem 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) Zgodnie bowiem z § 10 powołanego wyżej rozporządzenia postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.