II SA/Ka 3604/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. Anna Apollo (spr.), Sędziowie NSA del. Henryk Wach, WSA Małgorzata Jużków, Protokolant stażysta Mariola Grąziowska, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2004 r. sprawy ze skargi "A" S.A. "B" w R. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny W., w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. nr 90 z 1998 r., poz. 575) oraz § 1, § 7 i10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) stwierdził u p. R. K. chorobę zawodową w postaci zawodowego uszkodzenia narządu słuchu - wymienionej w pkt 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Przychodni Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego oraz wynikach dochodzenia epidemiologicznego, potwierdzających narażenie pracownika na ponadnormatywny hałas podczas pracy pod ziemią w "A" S.A. – "B" w okresie od 1980 r. do 1995 r. Odwołanie od decyzji wniosła "A" S.A. – "B" w R., zarzucając wynikom badań przeprowadzonych badań lekarskich przez [...] Centrum Medyczne mały obiektywizm. Zaś hałas, na który narażony był pracownik nie był tak duży, by mógł wywołać u niego chorobę zawodową. Domagała się skierowania pracownika na badania do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uznał, że nie było podstaw do kwestionowania narażenia pracownika na działanie ponadnormatywnego hałasu oraz orzeczenia placówki diagnostycznej. Zatem związek przyczynowy pomiędzy warunkami pracy i rozpoznaną chorobą został wykazany. Nadto odwołanie od orzeczenia lekarskiego mógł złożyć jedynie pracownik. W wyniku skargi wniesionej przez "A" S.A. – "B" w R. sprawę rozpoznał Naczelny Sąd Administracyjny i wyrokiem z dnia 18 stycznia 2000 r. sygn. akt II SA/Ka 1514/97 uchylił decyzję organu odwoławczego, zarzucają mu należyte wyjaśnienie sprawy. Przed rozpoznaniem odwołania winien był, skoro w odwołaniu zakwestionowano narażenie pracownika na działanie hałasu uzupełnić postępowanie, celem ustalenia obiektywnej prawdy. Podjęcie próby usunięcia wad postępowania i wyjaśnienia wątpliwości co do stopnia ubytku słuchu m.in. poprzez skierowanie pracownika na kolejne badania, już po wydaniu zaskarżonej decyzji było niedopuszczalne. W tej sytuacji pracownik nie miał obowiązku stawiania się na badania lekarskie. Po ponownym rozpoznaniu odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy p. K. w "B" i zajmowanych przez niego stanowisk pracy. Uznał, że pracował on w warunkach, w których hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, a równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Zatem pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Dalej stwierdzono, iż pracownik był badany w [...] Centrum Medycznym w K., która to placówka w orzeczeniu z dnia [...]r. rozpoznała u niego chorobę zawodową narządu słuchu. Następnie po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego skierowano p. K. na badania do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. W tej placówce p. K. nie stawił się na wyznaczone mu terminy badań. Na wezwanie do podania, czy i kiedy podda się badaniom lekarskim pracownik nie udzielił żadnej odpowiedzi. Wobec powyższego organ odwoławczy, po przeanalizowaniu dotychczasowego materiału dowodowego uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia odwołania. . W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego "A" S.A. – "B" w R. domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego, jako wydanej tak z naruszeniem przepisów art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 i 88 Kpa oraz art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym poprzez niezastosowanie się do zaleceń wynikających z wyroku Sądu z dnia 18 stycznia 2000 r. Skoro pracownik nie zgłosił się na badania w Instytucie Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., a Sąd uznał w uzasadnieniu wyroku za celowe przeprowadzenie tych badań, to tym samym nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej przez Sąd. Podobnie uczynił organ odwoławczy akcentując takie postępowanie pracownika i nie podejmując żadnych innych działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Pracownik, który nie stawił się na badania winien się liczyć z konsekwencjami wynikającymi z tego faktu, w szczególności z możliwością uchylenia decyzji stwierdzającej u niego chorobę zawodową wobec niewyjaśnienia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał, że orzeczenie placówki diagnostycznej uniemożliwiało wydanie innej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1271). Zgodnie z art. 97 § 1 tej ostatniej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2003 r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy – art. 7, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Takimi jednostkami były również Poradnia Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Organ odwoławczy pominął to, że opinia lekarska, a więc orzeczenie placówki diagnostycznej I stopnia podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniona w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego – art. 77 § 1 Kpa. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym uznano hałas o poziomie ponad 82 dB, a więc poziomie przekraczającym normę. W odwołaniu skarżący kwestionował, aby hałas działaniu którego poddany był pracownik mógł być przyczyną tak znacznego, jak ujawniony w toku badań pracownika ubytek słuchu o poziomie [...] dB w uchu prawym i [...] dB w uchu lewym. Domagał się ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego i skierowania pracownika na badania lekarskie przeprowadzone nowszymi bardziej niezawodnymi metodami diagnostycznymi. Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie odniósł się do tych zarzutów. Zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego o ponowne przebadanie R. K.. Nie wskazał jednak, czy i dlaczego uznał zarzuty skarżącej za zasadne i dlaczego orzeczenie placówki diagnostycznej I stopnia postanowił zweryfikować w kolejnym badaniu. A jeśli uznał je za budzące wątpliwości, dlaczego mimo wszystko na ich podstawie wydał zaskarżoną decyzję. Za słuszny należało w tej sytuacji uznać zarzut skarżącej naruszenia art. 78 § 1 i 75 § 1 kpa za słuszny. Żądanie strony należy w świetle tego pierwszego przepisu uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Żądania można nie uwzględnić, jeżeli okoliczność została już wykazana innymi dowodami, chyba, że ma ona znaczenie dla sprawy. Niewątpliwie rozpoznanie choroby ma istotne znaczenie w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej. Skoro pracownikowi w oparciu o § 9 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przysługiwało prawo domagania się, w przypadku niekorzystnego dla niego orzeczenia placówki diagnostycznej, prawo domagania się skierowania go na kolejne badania (powołany przepis tego uprawnienia nie przyznawał zakładowi pracy) to w oparciu o art. 75 § 1 Kpa zakład pracy, jeżeli miał wątpliwości co do rzetelności, słuszności opinii placówki diagnostycznej miał prawo ją podważać i wykazywać innymi dowodami, w tym także opinią innej placówki diagnostycznej słuszność swoich zarzutów. W przeciwnym razie zasada równości stron w postępowaniu administracyjnym byłaby naruszona. Wreszcie dochodzenie epidemiologiczne, bardzo powierzchowne przeprowadzono już po wydaniu orzeczenia przez placówkę diagnostyczną. Nie miała ona możliwości zapoznania się z nim przed wydaniem swojej opinii. W tym przypadku naruszono § 5 i 6 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Sąd w wyroku z dnia 18 stycznia 2000 r. nakazał uzupełnienie postępowania dowodom lecz faktycznie tego nie uczyniono. Naruszono tym samym art. 99 ustawy przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i (...). Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy wyżej opisanych obowiązków na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono. Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 cytowanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględnił zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu. Przede wszystkim ponownie skieruje R. K. na badania w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego pouczając go jednocześnie, że nieuzasadniona odmowa poddania się badaniom lekarskim może wywołać dla niego negatywne skutki prawne w postaci niewyjaśnienia sprawy, a nawet odmowę stwierdzenia choroby zawodowej będącą następstwem utrudniania właściwego przeprowadzenia postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy uwzględnił również to, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd Najwyższy w kilku wyrokach, w tym w wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98 (publikowany OSN nr 6, poz. 192 z 1999 r.) wyraził pogląd, że stopień ubytku słuchu nie był elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę akceptuje ten pogląd. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego; narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego jakim był hałas i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Nadto weźmie pod uwagę to, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy.