II SA/Ka 3682/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie: NSA Henryk Wach, asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant: sekretarz Ewa Olender, po rozpoznaniu w dniu 06 lutego 2004 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz S. N. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. w oparciu o przepisy art. 1 pkt. 2 , art. 4 pkt. 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 1998 r. Nr 90 , poz. 575), §§ 1 , 7 , 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65 , poz. 294 ze zm.) stwierdził u S. N. brak podstaw do stwierdzenia występowania choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu , wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych , stanowiącego załącznik do wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów. W uzasadnieniu podniesiono, że Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. orzeczeniem z dnia [...] r. rozpoznała u S. N. obustronne, odbiorcze uszkodzenie słuchu narządu słuchu, stwierdzając przy tym ,że stopień ubytku słuchu nie osiąga z lekarskiego punktu widzenia takiego nasilenia, które upoważniałoby zakwalifikowania uszkodzenia słuchu jako choroby. Wskazano, iż dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w czasie pracy w "A" w latach 1974-1999 pracując pod ziemią w/wym. był narażony na czynnik szkodliwy -ponadnormatywny hałas. W odwołaniu od decyzji S. N. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu. Podnosił, że nie zgadza się z wydanym orzeczeniem lekarskim. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] opartą o przepis art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] r. stwierdzającą brak podstaw do stwierdzenia u S. N. choroby zawodowej narządu (wym. w poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. -w sprawie chorób zawodowych Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu podniesiono , że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wskazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy , a chorobą tj. wykazanie , że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Wskazano , że S. B. pracował w latach 1974 - 1999 w "A" jako ślusarz pod ziemią, gdzie hałas w środowisku pracy był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu tzn. równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB, a więc pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Wskazano, że S. N. był badany w Przychodni Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K. ( orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. - gdzie stwierdzono ubytek słuchu nie określając jego stopnia i pochodzenia) , Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. - gdzie stwierdzono niedosłuch obustronnie odbiorczy UP - [...] dB, UL - [...] dB) i w toku postępowania odwoławczego w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. - gdzie stwierdzono niedosłuch obustronnie odbiorczy UP -[...] dB, UL - [...] dB ). Podkreślono, że orzeczenia lekarskie kompetentnych placówek diagnostycznych (I i II szczebla) w swoich konkluzjach wykluczają istnienie choroby zawodowej narządu słuchu u Pana S. N.. Nadmieniono, iż według ostatniego orzeczenia (IMP i ZŚ w S.) badania audiometryczne wykazały obniżenie czułości słuchu nie dające z lekarskiego punktu widzenia podstawy do rozpoznania choroby zawodowej słuchu. Zdaniem organu odwoławczego obniżenie czułości słuchu rozpoznane u S. N. nie powoduje skutków zdrowotnych, które można kwalifikować jako chorobę zawodową słuchu wym. w poz. 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do wyżej już wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów. Podkreślono, że w przypadku narządu słuchu nie każde obniżenie progu słyszalności na jakiejkolwiek częstotliwości (w zakresie 1000-4000 Hz) skutkuje upośledzeniem sprawności narządu słuchu, a zatem nie każdej wielkości audiometrycznie ujawnione obniżenie ostrości słuchu -nawet jeśli ma związek przyczynowy z wykonywaną pracą, można kwalifikować jako schorzenie -nie jest on bowiem chorobą, a jedynie odchyleniem od normy nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. Reasumując [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego i piśmie procesowym z dnia [...] 2002 r. S. N. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, podnosząc, że ubytek słuchu jest następstwem jego pracy , gdzie był ciągle narażony na działanie ponadnormatywnego hałasu. Nadmienił, że stan prawny obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej decyzji, nie upoważniał organu do odmowy stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu, z uwagi na zbyt niski stopień uszczerbku słuchu, a co za tym idzie organ naruszył przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65 , poz. 294 ze zm.). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Niniejsza skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed dniem 01 stycznia 2004 r.. Z tą datą uległ zmianie stan prawy i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji właściwym sądem administracyjnym do rozpatrzenia przedmiotowej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącego załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy przyjął w swojej decyzji, że S. N. w czasie zatrudnienia w kopalni , pod ziemią był eksponowany na hałas stanowiący istotne zagrożenie dla narządu słuchu tj. równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB w ciągu dniówki roboczej, a więc pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Dalszą prawną przesłanką jest uszkodzenie słuchu, które bezspornie u skarżącego stwierdzono, bowiem rozpoznano u niego niedosłuch obustronny odbiorczy. W przekonaniu Sądu każde odejście od normy prawidłowości fizjologicznej danego narządu jest jego uszkodzeniem, stąd każdy przypadek odchylenia od wzorca jest cechą patologiczną. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu, zaś stan odmienny jest jej obniżeniem. Błędne jest więc twierdzenie, że ubytki słuchu poniżej określonej wielkości nie powodują skutków zdrowotnych, bo są one w istocie odznaką obniżenia sprawności narządu słuchu. O chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Przeto stwierdzenie niedosłuchu odbiorczego, który zawsze jest wywołany czynnikiem zewnętrznym, i zatrudnienie w hałasie, przy braku innych okoliczności i domniemaniu związku przyczynowego, uzasadnia uznanie schorzenia za chorobę zawodową. Żadne inne reguły w tej materii nie obwiązują. Przede wszystkim należy jednak podkreślić, że z prawnego punktu widzenia pojęcie "choroby zawodowej" nie jest związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, oznacza natomiast kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w Wykazie chorób zawodowych, w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy. W tej sytuacji, skoro u skarżącego stwierdzono ubytek słuchu (uszczerbek na zdrowiu) i stwierdzono ponadnormatywne natężenie hałasu na stanowiskach pracy, którą wykonywał, to ten ubytek słuchu, zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w pkt 15 Wykazu chorób zawodowych, należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. Skarżący wykonywał bowiem pracę w warunkach ponadnormatywnego hałasu, co stanowi dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą przez nią słuchu, a tymi warunkami (pracą). Stanowisko to znajduje oparcie w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak też i Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 28 czerwca 2000 r. , sygn. akt III RN 202/99 (Wokanda 2000/9/33) wskazał, że w świetle obowiązujących przepisów prawnych (§ 1 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w związku z pkt 15 załącznika do tego rozporządzenia - "Wykazu chorób zawodowych") brak jest podstaw prawnych do wyłączenia z pojęcia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu jedynie ze względu na stopień stwierdzonego uszkodzenia, jeżeli wykazano, że uszkodzenie to zostało spowodowane na skutek hałasu w miejscu pracy. Odmienne rozstrzygniecie - w ocenie Sądu - mogłoby zapaść tylko wówczas, gdyby wykazano inną przyczynę niedosłuchu. Takiej innej przyczyny zaś nie wykazano. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./, jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię prawnego pojęcia choroby zawodowej - uszkodzenie słuchu wywołanego działaniem hałasu i w konsekwencji przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. wyżej ustawy. Na zakończenie godzi się podkreślić, że w dniu orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie obowiązywało już nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132 , poz. 1115). W tej mierze wskazać trzeba, że w dalszym ciągu w sprawie będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Z brzmienia § 10 tegoż rozporządzenia wynika, iż postępowanie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia (03 września 2002 r.), czyli postępowanie będące w toku, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Skoro więc nie zawężono granic owego postępowania, zwłaszcza do granic ostatecznie zakończonego postępowania administracyjnego, kiedy to po uchyleniu decyzji przez Sąd należałoby stosować nowe przepisy, przyjąć wypadnie, iż chodzi o postępowanie w jego całokształcie, a zatem obejmujące również postępowanie w zakresie kontroli legalności decyzji administracyjnych, czyli postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Sformułowanie cytowanego przepisu prowadzi do konkluzji, iż postępowanie jest rozpoczęte (w domyśle niezakończone) wówczas, gdy sprawa nie została o ogóle rozstrzygnięta, bądź gdy decyzja wydana w sprawie nie nosi znamion ostateczności i prawomocności. Toteż nowe przepisy należy stosować wyłącznie do spraw wszczętych po wskazanej powyżej dacie wejścia w życie przywołanego rozporządzenia.