II SA/Ka 3683/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie: NSA Henryk Wach, WSA Małgorzata Jużków (spr.), Protokolant stażysta – ref. Mariola Grąziowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2004 r. sprawy ze skargi "A" w B. na decyzję [...]Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...]złotych ) tytułem zwrotu kosztów. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej ( tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz §§ 1, 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. stwierdził u A. D. chorobę zawodową – wirusowe zapalenie wątroby typu "[...]", wymienioną w poz. 11 – choroby zakaźne i inwazyjne, wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Poradni Chorób Zakaźnych Szpitala Specjalistycznego Nr [...] w B. ( orzeczenie z dnia [...]r.), potwierdzonym przez Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Chorób Zakaźnych ( pismo z dnia [...] 2001 r.) oraz pozytywnymi dla pracownika, ustaleniami dochodzenia epidemiologicznego. Organ orzekający w oparciu o przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne ustalił, iż A. D. w latach 1979 – 1994 zatrudniona była kolejno w "B" w J. oraz w "A" w B. jako [...]. Ustalił także, iż faktycznie świadczyła ona pracę na rzecz pracodawcy do [...] 1985 r. i w tym czasie miała bezpośredni kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym, pracowała więc w warunkach stwarzających potencjalne ryzyko powstania choroby zawodowej. Uznał, iż narażenie na zakażenie wirusem wątroby typu "[...]" było w pełni realne, a stopień tego narażenia istotnie wyższy niż u osób o zawodzie niemedycznym. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł, imieniem wskazanego przez organ orzekający, ostatniego pracodawcy zatrudniającego A. D., Dyrektor "A" w B.. Kwestionował on wnioski przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a w szczególności zarzucał wadliwe przyjęcie związku przyczynowego pomiędzy zatrudnieniem pracownicy w warunkach chorobogennych, sprowadzających się do faktycznego świadczenia pracy zawodowej do miesiąca [...] 1985 r., a stwierdzoną orzeczeniem z dnia [...] r. chorobą zawodową, tj. po upływie 16 lat dzielących zaniechanie faktycznego świadczenia pracy zawodowej od daty stwierdzenia choroby zawodowej. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z jednoczesnym uznaniem braku związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną chorobą a faktycznie wykonywaną pracą [...]. Podniósł także, iż ostatnim zakładem pracy dla A. D. był "C" w B., którego "A" w B. nie jest następcą prawnym. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w całości. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia schorzenia jako choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Organ odwoławczy nie podzielił w całości ustaleń faktycznych dotyczących przebiegu pracy A. D.. Uznał, że pracowała ona na stanowisku [...] w latach 1972 – 1994, kolejno w "B" w J. i w "A" w B.. Wykonując swoje obowiązki służbowe miała bezpośredni kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym. Pracowała więc w warunkach stwarzających ryzyko zakażenia m.in. wirusem zapalenia wątroby typu "[...]". Organ II instancji przyjął dłuższy okres czasu narażenia, rozszerzając go do czasokresu wynikającego z umowy o pracę. Nie uzasadnił jednak swojego stanowiska, jak również nie wyjaśnił dlaczego nie podzielił poglądu organu I instancji, który przyjął jako czasokres narażenia lata 1972 - 1985, tj. faktycznie świadczonej przez pracownika pracy. Dalej stwierdzono, iż został spełniony drugi niezbędny warunek do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Poradnia Chorób Zakaźnych Szpitala Specjalistycznego [...] w B., w dniu [...] r. wydała bowiem orzeczenie lekarskie stwierdzające u A. D. przewlekłe zapalenie wątroby typu "[...]". Organ odwoławczy uznał tym samym, że związek przyczynowy między warunkami pracy, a rozpoznaną chorobą został wykazany – zostały spełnione przesłanki narażeniowe i orzecznicze. Reasumując zaś swoje wywody [...]Wojewódzki Inspektor Sanitarny uznał, iż wobec rozpoznania choroby zawodowej w rozumieniu § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ) – przez orzeczników kompetentnej placówki zdrowia, nie miał podstaw by uwzględnić wniesione odwołanie. Odpowiadając na pozostałe zarzuty odwołania wyjaśnił, iż organy inspekcji sanitarnej nie ustalają odpowiedzialności poszczególnych zakładów, lecz jedynie stwierdzają lub nie chorobę zawodową. Ewentualne roszczenie w tym zakresie rozstrzyga sąd powszechny w procesie cywilnym. Natomiast zgodnie z § 10 ust. 3 wymienionego wyżej rozporządzenia, wydana przez niego decyzja przesyłana jest do zakładu pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika szkodliwego, który wywołał chorobę. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Dyrektor "A" w B. kwestionując motywy przedstawione przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji domagał się jej zmiany w części uznającej reprezentowaną placówkę jako ostatniego pracodawcę A. D. oraz zmiany w przedmiocie uznania choroby zawodowej, ponieważ nie została ona spowodowana warunkami pracy. Zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego i błędne ustalenia faktyczne co do zawodowej etiologii schorzenia stwierdzonego u pracownika. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i powierzchownej ocenie wiarygodności zgromadzonego materiału dowodowego – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło prowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Na wstępie należy zauważyć, że ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym straciła moc z dniem 31 grudnia 2003 r., na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). W myśl art. 85 ostatnio cytowanej ustawy z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1259 ) wojewódzkie sądy administracyjne oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. Nr 72, poz. 652 ) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Rozpatrując niniejszą skargę należy przede wszystkim zauważyć, że stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zaskarżona decyzja wskazanym wymaganiom nie odpowiada, gdyż uzasadnienie charakteryzuje lakoniczność jej pisemnych motywów. Trafnie zauważył organ Inspekcji Sanitarnej w motywach zaskarżonej decyzji, że podstawą stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, jak również orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych. Wynikało to z treści, obowiązującego w chwili orzekania § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do wskazanego wyżej rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Co się tyczy rozpatrywanej skargi, to trzeba przyjąć, że zawarty w niej zarzut niewyjaśnienia sprawy i błędnej oceny dowodów znajduje uzasadnienie, a siłą rzeczy wskazuje na naruszenia legalności omawianej decyzji. Zaskarżona decyzja, poza tym narusza przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w aspekcie wyjaśnienia przez organ administracyjny, działania czynnika szkodliwego z uwzględnieniem jego rodzaju, stopnia oraz czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywanej pracy, bezpośredniego kontaktu z chorymi zakaźnie lub materiałem od tych chorych ( § 11 ust. 2 ). W tym celu oprócz zbadania dokumentacji, dotyczącej zatrudnienia pracownika, powinno zostać przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne w środowisku pracy ( § 5 ). Tylko wyniki prawidłowo przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego mogą zapewnić właściwe rozpoznanie przez uprawnioną placówkę służby zdrowia u chorego pracownika choroby zawodowej. W niniejszej sprawie właśnie ustalenia dochodzenia epidemiologicznego budzą istotne wątpliwości w zakresie przyjętego przez organ odwoławczy czasokresu narażenia. Wątpliwości w świetle zgromadzonej dokumentacji lekarskiej pracownika, budzi również uzasadnienie orzeczenia lekarskiego, co do czasokresu narażenia i warunków pracy oraz daty rozpoznania wirusowego zapalenia wątroby typu "[...]" u A. D. i czasokresu jej leczenia. Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. przeprowadził postępowanie wyjaśniające co do ewentualności zaistnienia choroby zawodowej u pracownika w postaci wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] 2000 r. w "A" w B., w toku którego ustalono jedynie, iż A. D. pracowała od [...] 1982 r. do [...] 1994 r. w charakterze [...] w warunkach działania szkodliwych czynników biologicznych. Po zakończeniu pracy przeszła na rentę inwalidzką z powodu zapalenia trzustki, choroby wrzodowej żołądka i uszkodzenia wątroby. W toku dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego w dniu [...] 2001 r., także w "A" w B. ustalono, że w/w pracowała na oddziale [...] jako [...], formalnie do [...] 1994 r. Faktycznie świadczyła bowiem pracę tylko do [...] 1984 r. W latach 1984 – 1994, pozostawała w stosunku zatrudnienia, ale korzystała dwukrotnie, w okresie od [...] 1986 r. do [...] 1986 r. i w okresie od [...] 1990 r. do [...] 1991 r. z urlopu macierzyńskiego, w latach 1986 – 1990 oraz 1991 – 1994 urlopu wychowawczego, od [...] 1986 do [...] 1986 z urlopu wypoczynkowego oraz zwolnień chorobowych. Od dnia [...] 1994 r. do [...] 1994 r. tj. do czasu przejścia na rentę chorobową korzystała z urlopu bezpłatnego. Do jej obowiązków jako [...] należało podawanie iniekcji domięśniowych, podłączanie kroplówek , podawanie leków, toaleta pacjentek ( mycie ciała, krocza ). Nie ustalono aby była pracownikiem sali [...] i sali operacyjnej. Dodatkowo, opisano przebieg pracy zawodowej pracownicy w zaświadczeniu o zatrudnieniu z dnia [...] 2001 r. wydanym przez "A" w B.. Wykazano w nim wszystkie jej nieobecności w pracy, począwszy od 1982 r. Dalej w dochodzeniu epidemiologicznym, na podstawie dokumentacji lekarskiej Poradni Wirusowego Zapalenia Wątroby w By. ustalono, że A. D. leczyła się w tej Poradni od [...] 1994 r. do [...] 2001 r. W ujawnionych zapisach dokumentacji nie stwierdzono jednak zapisów o skierowaniu do leczenia w związku z rozpoznaniem wirusowego zapalenia wątroby ani potwierdzających stwierdzenie przewlekłego zapalenia wątroby typu "[...]" przez lekarzy tej placówki medycznej. Nie wykonano biopsji wątroby. Ujawniono zapisy dotyczące różnych schorzeń oraz zakażenia HCV, a nie przewlekłego zapalenia wątroby. Dalej stwierdzono, że od dnia [...] 2001 r. pracownik pozostaje w leczeniu [...] B. A. – lekarza specjalisty chorób zakaźnych. Ten sam lekarz, w dniu [...] r. wydał orzeczenie lekarskie o stwierdzeniu choroby zawodowej – przewlekłe zapalenie wątroby typu "[...]". Faktem jest, iż orzeczenie to budziło wątpliwości organu I instancji, który przedstawił go, celem weryfikacji, Konsultantowi Wojewódzkiemu w dziedzinie Chorób Zakaźnych. W piśmie z dnia [...] 2001 r. potwierdził on jego prawidłowość, zarówno z punktu widzenia merytorycznego jak i formalnego. Stwierdził, iż brakuje w nim tylko określenia pozycji w wykazie chorób zawodowych, która to pozycja ma numer 11. Wskazał także na zasadność formalnej strony zgłoszenia wynikającej z § 2 rozporządzenia MZiOZ z dnia 15 września 1997 r. ( Dz. U. Nr 124, poz. 795 ), który stanowi, że orzecznictwo lekarskie w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i inwazyjnych wykonują odpowiednio do choroby, lekarze posiadający specjalizację z zakresu chorób zakaźnych lub chorób płuc. Innymi słowy uznał, iż orzeczenie wydane przez lekarza specjalistę ze Szpitala Specjalistycznego Nr [...] w B. Poradnia Chorób Zakaźnych było wystarczające do stwierdzenia choroby zawodowej. W dochodzeniu epidemiologicznym ustalono, że w latach 1994 – 1997 lekarzem prowadzącym leczenie pracownika, była T. J.– lekarz specjalista chorób zakaźnych. Przepis jej widnieje także na wniosku o uznanie choroby zawodowej, skierowanym do organu I instancji w dniu [...] 2000 r. W piśmie tym informowała ona Państwowego Inspektora Sanitarnego w B. o stwierdzeniu u pacjentki [...] 1994 r. zakażenia wirusem [...] oraz przewlekłego zapalenia wątroby oraz o leczeniu pacjentki w Poradni Hepatologicznej w B. od [...] 1994 r. Dalej stwierdziła, że zakażenie wirusem [...] nastąpiło w okresie pracy pacjentki w oddziale [...] i jest ściśle związane z wykonywanym zawodem a wykrycie zakażenia nastąpiło w pierwszych latach wykonywania tego badania. Za brakiem rozpatrzenia przez organ administracji publicznej całego materiału dowodowego, co do zawodowej etiologii schorzenia, przemawia pominięcie treści zaświadczeń o stanie zdrowia A. D. z dnia [...] 1998 r. oraz z dnia [...] 2000 r., wydanych przez lekarzy specjalistów z Poradni Wirusowego Zapalenia Wątroby Szpitala Specjalistycznego Nr [...] w B.. Powyższe ustalenia dały podstawę do uchylenia kontrolowanej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Stosownie do treści orzeczenia Sądu, na podstawie art. 200 wyżej powołanej ustawy zasądzono od [...]Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego, kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, które w tej sprawie stanowi kwota uiszczonego wpisu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy [...]Wojewódzki Inspektor Sanitarny rozważy na nowo i oceni, zebrany materiał dowodowy uwzględniając przy tym ocenę materiału dowodowego i podniesione przez Sąd orzekający wątpliwości. W szczególności zasadnym jest uzupełnienie dochodzenia epidemiologicznego celem jednoznacznego ustalenia czasokresu narażenia oraz wykluczenie możliwości zakażenia wirusem typu "[...]" drogą pozazawodową ( zabiegi medyczne, wykonywanie wstrzyknięcie leków itp.). Niezależnie od powyższego, koniecznym jest, zdaniem Sądu orzekającego, przeprowadzenie ponownego badania w kierunku rozpoznania choroby zawodowej przez placówkę diagnostyczną II stopnia. Z uwagi na międzyczasowy przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ), dalsze postępowanie organ odwoławczy będzie prowadził na podstawie dotychczasowych przepisów.