II SA/Ka 3696/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA del. Łucja Franiczek Sędziowie: NSA del. Małgorzata Korycińska /spr./ WSA Rafał Wolnik Protokolant Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2004 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości o d d a l a s k a r g ę Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] wywłaszczył na rzecz Państwa nieruchomość położoną w K. przy ulicy [...] obejmujące działki o nr [...] , [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 3755 m2 stanowiącą własność R. K., H. D. i J. D. i ustalił odszkodowanie za tę nieruchomość w kwocie [...] zł. Rozpoznając sprawę na skutek odwołań właścicieli Wojewoda K. rozstrzygnięciem z dnia [...] uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości składającej się nie tylko z działek, których dotyczyło rozstrzygnięcie Prezydenta K., ale także działek oznaczonych numerami [...] , [...] i [...] obejmujących łączny obszar 6464 m2. Odszkodowanie zostało ustalone na kwotę [...] zł, na którą składała się "wartość składnika gruntowego i składnika budowlanego" /odpowiednio [...] zł i [...] zł/. U podstaw materialnoprawnych rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał art. 3, art. 19 i art. 29 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /tekst jedn. Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64/, natomiast w uzasadnieniu podano, że wywłaszczona nieruchomość niezbędna jest pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". W październiku [...] J. D. zwrócił się do organu I instancji z żądaniem "zwrotu składnika gruntowego oraz rekompensaty za bezprawnie zabrane mienie". Podał, że ustalając odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość pominięto zupełnie wartość składnika roślinnego, wycenionego wówczas przez rzeczoznawcę na kwotę [...] zł, a nadto, że pobrane odszkodowanie było ośmiokrotnie niższe niż ówczesna wartość wywłaszczonej nieruchomości. Precyzując treść żądania J. D. wyjaśnił, iż domaga się dokonania ponownej wyceny odszkodowania w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543/, zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami. W tym piśmie jak i kolejnych wnioskujący poruszał jeszcze problemy związane z przejęciem innej nieruchomości z przeznaczeniem "na drogi", ale ta kwestia była przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego. Nadto J. D. domagał się zwrotu kwoty zabezpieczonej hipotecznie na nieruchomości Z. P. na rzecz R. D., którą to nieruchomość również wywłaszczono. Prezydent K. decyzją z dnia [...] wydaną w oparciu o art. 142 i art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości położone w K. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż żądanie J. D. jest bezprzedmiotowe, albowiem orzeczone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone. W odwołaniu J. D. uznał decyzję za ogólnikową i krzywdzącą wykazując, iż wywłaszczenie nieruchomości było jego zdaniem bezprawne, a wypłacone odszkodowanie niepełne i znikome. Cały szereg argumentów odwołania dotyczy właśnie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że "zadośćuczynienie odwołaniu nie jest możliwe do spełnienia jako nie mające oparcia w świetle obowiązujących przepisów prawa materialnego". Odnosząc się do tych zarzutów odwołania, które dotyczyły postępowania wywłaszczeniowego organ uznał, iż te argumenty mogą być rozpatrzone w odrębnym postępowaniu, po ewentualnym złożeniu wniosku w trybie art. 156 k.p.a. W skardze J. D. w sposób obszerny wykazywał wadliwość decyzji orzekającej o wywłaszczeniu i ustalającej odszkodowanie, akcentując zwłaszcza pominięcie w kwocie odszkodowania wartości składnika roślinnego. W odpowiedzi na skargę organ, którego działanie zaskarżono postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska. Sąd administracyjny zważył co następuje: Kontroli zgodności z prawem sprawowanej przez Sąd stosownie do art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz. 368 z późn. zm./, obowiązującego w dacie wniesienia skargi, a obecnie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153 poz. 1269/ poddana została decyzja administracyjna w przedmiocie umorzenia postępowania. W myśl art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, to organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi przytoczony przepis oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to zatem brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji jest władny i jednocześnie zobligowany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnoprawnego, to jest takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy stanowi o bezprzedmiotowości postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., a taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Zważyć bowiem trzeba, że skarżący precyzując ostatecznie swe podanie o wszczęcie postępowania wskazał, iż domaga się ponownej wyceny odszkodowania w oparciu o przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Tymczasem żaden przepis przytoczonej ustawy nie daje podstawy do takiej "ponownej" czy "zwaloryzowanej" wyceny wywłaszczonej nieruchomości. Stąd błędnie organy obydwu instancji przywołały art. 216 tej ustawy, jednakże uchybienie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Przepis ten dotyczy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, co nie było wszak przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Natomiast kwestię ustalenia odszkodowań za wywłaszczoną nieruchomość regulują przepisy rozdziału 5 działu III tej ustawy, przy czym regulacja ta odnosi się do aktów wywłaszczeniowych dokonanych w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce nieruchomościami /art. 242 tej ustawy/. Brak jest natomiast przepisu przejściowego pozwalającego rozszerzyć stosowanie tych unormowań na przypadki wywłaszczeń dokonanych przed dniem 1 stycznia 1998 r. /data wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami/ w zakresie innym niż zwrot wywłaszczonej uprzednio /przed tą datą/ nieruchomości. Organy administracji publicznej są zobowiązane działać na podstawie przepisów prawa /art. 6 k.p.a./. Jeżeli nie istnieje norma prawa materialnego umożliwiająca rozpoznanie merytoryczne sprawy to obowiązkiem organu, wynikającym z omówionego art. 105 § 1 k.p.a. jest umorzenie postępowania administracyjnego. Analizując treść żądań skarżącego złożonych w postępowaniu administracyjnym Sąd przyjął, iż zarówno żądanie zrewaloryzowania odszkodowania ustalonego w ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...], jak i uzupełnienie odszkodowania o bezspornie pominięty "składnik roślinny" czy też zapis hipoteczny mieści się w szeroko przyjętym przez organy orzekające w sprawie żądaniu ponownego wyliczenia wartości wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc się do treści skargi wskazać trzeba, że przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją nie była i nie mogła być legalność ostatecznej decyzji Wojewody [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu za tę nieruchomość. Dlatego też te wszystkie argumenty skargi i wcześniej odwołania, które dotyczą wadliwości decyzji o wywłaszczeniu nie mogły być przedmiotem rozważań tych organów, które prowadziły postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Zarzuty skarżącego dotyczące decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości mogą być przedmiotem rozważań właściwego organu /właściwego ministra w tym przypadku/, w sytuacji gdyby zostało wszczęte postępowanie nadzwyczajne oparte o art. 156 § 1 k.p.a. Takie postępowanie może zostać wszczęte na żądanie strony /art. 157 § 2 k.p.a./ wniesione do właściwego organu, którym jest organ wyższego stopnia. Stąd Wojewoda [...] nie mógł badać przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., albowiem to ten organ /wówczas Wojewoda [...]/ wydał ostateczną decyzję o wywłaszczeniu nieruchomości. Podnieść jeszcze należy, że opisywana przez skarżącego w pismach kwestia dotycząca nieodpłatnego odstąpienia na rzecz Skarbu Państwa działki po rozbudowę ulic była również przedmiotem postępowania sądowego w odrębnej sprawie prowadzonej pod sygn. II SA/Ka 3410/01. Mając na uwadze te wszystkie argumenty Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./ w zw. z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./ oddalił skargę. SJ/