II SA/Ka 3722/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. Henryk Wach, Sędziowie NSA del. Anna Apollo (spr.), As. WSA Małgorzata Walentek, Protokolant referent Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2004 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w G., w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej ( tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575 ze zm.), § 1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) stwierdził, u p. S. M. chorobę zawodową – zawodowe uszkodzenie narządu słuchu – wymienioną w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy – Poradni Chorób Zawodowych w S., która to placówka rozpoznała u pracownika obustronny niedosłuch odbiorczy o zawodowej etiologii. Dalej organ orzekający ustalił, iż p. M. pracował m.in. w latach 1970 – 1971 w "A" w S. na stanowisku [...] pod ziemią, następnie w latach 1971 – 1984 w "B" S.A. w C. na stanowisku [...], a od 1984 do 2000 r. w "C" na stanowisku [...] pod ziemią. W miejscach pracy był narażony na hałas od 60 do 103 dB. Wobec powyższego organ I instancji stwierdził u S. M. chorobę zawodową. Odwołanie od decyzji wniósł "D" S.A. – "C" w K.. Domagał się ponownego zbadania pracownika przez właściwą placówkę diagnostyczną. Zarzucił iż w latach 1984 – 1986 p. M. wprawdzie pracował jako [...] pod ziemią przy [...], lecz faktycznie prace [...] wykonywał przy wyłączonych urządzeniach i nie był wówczas narażony na hałas. Natomiast w okresie od 1987 r. do 2000 r. pracownik zajmował stanowisko [...] pod ziemią. Podczas okresowych zjazdów pod ziemię kontrolował [...]. Nie był bezpośrednio narażony na działanie hałasu. Podobnie w czasie pracy w "A" oraz przedsiębiorstwie "B" SA, zdaniem skarżącego, pracownik nie był narażony na działanie hałasu. Co do tego ostatniego miejsca pracy brak było odpowiednich materiałów pozwalających na ocenę tego narażenia. Nie zgadzał się z wnioskami przedstawionymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Po rozpoznaniu odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił decyzję organu I instancji i orzekł, iż brak było podstaw do stwierdzenia u p. S. M. choroby zawodowej narządu słuchu. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy p. M. i zajmowanych przez niego stanowisk pracy. Uznał, że pracował on w warunkach, w których hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, a równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Zatem pracował on w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Dalej stwierdzono, iż pracownik był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., która to placówka w orzeczeniu z dnia [...] r. rozpoznała u niego obustronny niedosłuch odbiorczy w stopniu upoważniającym do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu. Następnie pracownik został skierowany do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Ta placówka, po przeprowadzeniu badań w orzeczeniu z dnia [...] r. stwierdziła u. p. M. przesunięcie progu słyszalności, które z lekarskiego punktu widzenia nie można było zakwalifikować jako choroby zawodowej. Zdaniem placówki diagnostycznej II stopnia obustronne obniżenie ostrości słuchu nie powodowało upośledzenia sprawności narządu słuchu nie dawało podstaw do rozpoznania przewlekłego urazu akustycznego pochodzenia zawodowego o jakim mowa w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż z lekarskiego punktu widzenia obniżenie ostrości słuchu nie odpowiada pojęciu choroby, a jest tylko objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, będącym odchyleniem od normy nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. Nie rozpoznanie przez orzeczników kompetentnej placówki diagnostycznej II stopnia choroby zawodowej wykluczało jej stwierdzenie, a zatem należało uchylić decyzję organu I instancji i orzec o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. S. M. kwestionując motywy przedstawione przez organ odwoławczy domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzucił placówce diagnostycznej II stopnia wadliwe przeprowadzenie badań przy użyciu nieodpowiednich słuchawek, w wyniku których uzyskano nieobiektywne wyniki, jaskrawo różniące się od wyników wcześniejszych badań. Nadto lekarze je prowadzący nie reagowali na jego protesty i prośby o założenie mu słuchawek odpowiadających rozmiarowi jego głowy i nie powodujących bólu głowy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał, że orzeczenia placówki diagnostycznej II stopnia uniemożliwiały wydanie innej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, tj. ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270) oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ). W myśl art. 97 § 1 ostatniej z powołanych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. nr 72, poz. 652 ), dla obszaru województwa został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy – art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. ( Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Takimi jednostkami były również Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na których opinie powołano się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniona w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego – art. 77 § 1 Kpa oraz w kontekście przepisów prawa materialnego. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia rozpoznała u skarżącego obustronny odbiorczy ubytek słuchu o poziomie [...] dB, który w ocenie tej placówki upoważniał ją do stwierdzenia choroby zawodowej. Natomiast Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w swoim orzeczeniu z dnia [...] r. uznał, że odbiorczy ubytek w uchu prawym [...] dB, w uchu lewym [...] dB nie powodował upośledzenia funkcji narządu słuchu ucha prawego uzasadniającego rozpoznanie choroby zawodowej. W opinii nie wyjaśniono bliżej tego stanowiska. Nie wskazano wartości granicznej upośledzenia słuchu, przekroczenie której pozwalałoby na stwierdzenie choroby zawodowej. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym uznano hałas o poziomie ponad 82 dB, a więc poziomie przekraczającym normę. Jednak oceniając orzeczenie placówki diagnostycznej II stopnia nie wyjaśniono, dlaczego wykluczono istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem – obustronnym odbiorczym ubytkiem słuchu, a warunkami pracy. "Choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko, dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u p. M. schorzeniem w postaci obustronnego odbiorczego ubytku słuchu i stwierdzonym narażeniem go na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy przy jednoczesnym wykluczeniu choroby zawodowej. Powołanie się jedynie na budzące wątpliwości orzeczenie placówki diagnostycznej II stopnia, wprowadzające pozaustawowe kryterium stopnia upośledzenia funkcji narządu słuchu, jako kryterium stwierdzenia choroby zawodowej, bez wyjaśnienia wątpliwości nie było wystarczającym dowodem na obalenie domniemania związku przyczynowego. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy wyżej opisanych obowiązków na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję . Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 cytowanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu. Uwzględni również fakt, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd Najwyższy w kilku wyrokach w tym w wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98/ publikowany OSN nr 6, poz. 192 z 1999 r. / wyraził pogląd, że stopień ubytku słuchu nie był elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego; narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego jakim był hałas i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Nadto weźmie pod uwagę to, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. nr 132, poz. 1115), obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Oznacza to, że nie można będzie uzależnić ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej od ujawnionego stopnia odbiorczego ubytku słuchu.