II SA/Ka 387/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie: WSA Włodzimierz Kubik asesor WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Elwira Massel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2005 r. sprawy ze skargi K. R.-G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę; Pismem z dnia [...] K. R.-G. zwróciła się do Prezydenta Miasta R. z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej stwierdzenia nabycia prawa własności ½ części nieruchomości położonej w R. przy ul. [...]. Jako podstawa prawna podane zostały przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. nr 113, poz. 1209). Jak wynika z akt sprawy, orzeczeniem Miejskiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] nr [...] stwierdzono, że połowa zabudowanej nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] (obecnie[...] ) nr[...], zapisanej w księgach wieczystych Sądu Powiatowego w R., tom XXII, wykaz [...] Miasto, nr [...] na własność obywatelek niemieckich R. K. i E. K., jako poniemiecka przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. ). Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sygn. akt [...]dokonano zniesienia współwłasności tej nieruchomości w ten sposób, że ustanowiono odrębną własność lokalu nr[...]położonego na parterze budynku oraz odrębną własność lokalu nr [...]położonego na piętrze. Lokal nr [...] przyznano na wyłączną własność S.S., zaś lokal nr [...] na wyłączną własność Skarbowi Państwa, a każdej ze stron przyznano na własność udział we własności gruntu, wynoszący ½ części działki, oraz udział wynoszący połowę w częściach wspólnych budynku. Dla nieruchomości położonej w R., stanowiącej działkę nr [...] (km11) o pow. 577 m2 prowadzona była księga wieczysta nr [...]. Z księgi tej dokonano wydzielenia lokali nr[...] i[...] , dla których urządzono odrębne księgi wieczyste nr [...] dla lokalu nr[...] i nr [...] dla lokalu nr[...], co wynika z zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego w R. z dnia [...] W księdze wieczystej nr [...] wpisane są: działka nr [...] zabudowana małym domem mieszkalnym oraz części wspólne budynku, pozostałe po wydzieleniu lokali, a to: ogrodzenie nieruchomości, strych, piwnice, klatki schodowe, weranda wejściowa oraz wszelkie i instalacje i urządzenia służące do użytku właścicieli poszczególnych lokali. W księdze wieczystej [...] wpisany jest lokal mieszkalny nr[...], składający się z 3 pokoi, kuchni, przedpokoju i łazienki o pow. 77 m2, z własnością którego związane jest udział wynoszący ½ części wspólnych budynku i działki, objętych księgą wieczystą nr [...]. W księdze wieczystej nr [...] wpisany jest lokal mieszkalny nr [...] składający się z 3 pokoi, kuchni, przedpokoju i łazienki o pow. 77 m2, z własnością którego związany jest udział wynoszący połowę części wspólnych budynku i prawa użytkowania wieczystego terenu objętych księgą wieczystą [...]. Na podstawie umowy ustanowienia wieczystego użytkowania i sprzedaży lokalu, zawartej w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym w R. dnia rep [...] nr [...], małżonkowie J.G. i J. G. nabyli prawo własności lokalu nr [...] oraz prawo użytkowania wieczystego połowy działki nr [...] o pow. 577 m2. Umowa ta została zawarta na skutek decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...]w sprawie sprzedaży lokalu mieszkalnego i oddania w użytkowanie terenu państwowego. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sygn. akt [...] J. G. zmarł [...] a spadek po nim nabyła żona J. G. Aktem notarialnym z dnia [...] nr rep. [...] J. G. sprzedała lokal nr[...], wraz ze związanym z nim udziałem wynoszącym połowę w częściach wspólnych budynku oraz prawem użytkowania wieczystego ½ części działki małżonkom S. i J. R. Nabywcy sprzedali następnie prawa do lokalu nr[...] i prawo użytkowania wieczystego gruntu D. S., na podstawie umowy z dnia [...] Umową z dnia [...] nr rep. [...] prawa do lokal nr[...]oraz związane z nim prawo wieczystego użytkowania ½ części działki nabyła K. R. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę R. z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie części prawa własności nieruchomości państwowej położonej w granicach miasta R., obrębie ewidencyjnym R., oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki [...] o pow. 577 m2 na karcie mapy [...], ujawnionej w księdze wieczystej nr [...] zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie ewidencyjnej nr [...] I, stanowiącej część tej decyzji. Decyzją z dnia [...] po rozpoznaniu wniosku K. R.-G., Prezydent Miasta R. odmówił nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przysługującego wnioskodawczyni w udział w prawie własności nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] , oznaczonej numerem [...] o pow. 577 m2, ujawnionej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R. Jako podstawa prawna rozstrzygnięcia podane zostały przepisy art. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu podniesiono, że powoływana przez wnioskodawczynię ustawa ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości mających obecnie charakter rolny lub zabudowanych na cele mieszkaniowe, które znajdują się na obszarach Ziem Odzyskanych lub Wolnego Miasta Gdańska, zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych oraz były nadane w trybie osadnictwa rolnego, a następnie z różnych przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego i zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. O takim zakresie stosowania ustawy decyduje brzmienie jej art. 1. W rozpoznawanym zaś przypadku przedmiotowa nieruchomość nie została nadana w trybie osadnictwa rolnego, co uzasadnia udzieloną odmowę . Odwołanie od decyzji złożyła K. R.-G., zarzucając niewłaściwą interpretacją przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. W przekonaniu skarżącej wymieniony w art. 1 tej ustawy dekret z 6 czerwca 1951 r. określa wyłącznie geograficzny zakres stosowania przepisów ustawy do terenów Ziem Odzyskanych, nie wprowadza natomiast ograniczenia, aby nadanie użytkowania wieczystego nastąpiło na jego podstawie. W przekonaniu skarżącej celem ustawy było nadanie prawa do uwłaszczenia wszystkim osobom fizycznym, będącym w dniu 26 maja 1990 r. i w dacie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Podkreślając, iż jest osobą spełniającą ustawowe przesłanki, K. R.-G. domagała się wydania decyzji orzekającej o nabyciu przez nią prawa własności do ½ części nieruchomości, będącej przedmiotem jej użytkowania wieczystego. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, podzielając stanowisko Prezydenta Miasta R. a co do zakresu stosowania ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Kolegium uznało, że warunkiem nieodpłatnego przekształcenia są kumulatywnie 3 warunki: wniosek musi być złożony przez osobę fizyczną będącą użytkownikiem wieczystym nieruchomości, status ten osoba winna posiadać w okresie przed 26 maja 1990 r. i w dacie wejścia w życie ustawy, przedmiotem użytkowania winny być nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe, stanowiące gospodarstwa rolne nadane w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych. Prawo użytkowania wieczystego ½ części przedmiotowej nieruchomości, związane z własnością lokalu nr [...], zostało ustanowione umową z dnia [...] o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego i sprzedaży lokalu, zawartą w związku z decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] wydaną na podstawie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Prawo to na podstawie kolejnych umów sprzedaży było przenoszone, aż w końcu zostało nabyte przez wnioskodawczynię. W sprawie nie została zatem w ocenie Kolegium spełniona przesłanka nabycia przedmiotowej nieruchomości w trybie osadnictwa rolnego, brak jest zatem podstaw do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania nieruchomości w prawo własności. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach K. R.-G. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego, jako niezgodnej z prawem. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację przedstawioną uprzednio w odwołaniu, dotyczącą interpretacji przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując tezę, iż ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. nie może mieć zastosowania do użytkowników wieczystych, gdy prawo użytkowania wieczystego nie zostało ustanowione na ich rzecz w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem odzyskanych. Wnioskodawczyni przysługuje prawo użytkowania wieczystego ½ przedmiotowej nieruchomości, które to użytkowanie zostało ustanowione na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Wobec tego, że nabycie prawa użytkowania wieczystego nie nastąpiło w trybie osadnictwa rolniczego w oparciu o dekret z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, żądanie nieodpłatnego przekształcenia go w prawo własności uznano za nieuzasadnione. Wojewódzki Są Administracyjny rozważył, co następuje: Skarga strony nie mogła zostać uwzględniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż podawane przez organy administracji w uzasadnieniach wydanych decyzji. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności (Dz. U. nr 1113, poz. 1209 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przysługiwało osobom fizycznym, będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dacie wejścia w życie ustawy (24 października 2001 r.) użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe, stanowiących nieruchomości rolne, położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Ziemiach Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 340 ze zm.). Dekret, do którego odsyła art. 1 ustawy, dotyczył uregulowania własności osadniczych gospodarstw na Ziem Odzyskanych i zgodnie z jego art.1miał zastosowanie do gospodarstw rolnych, nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Art. 1 dekretu z 6 września 1951 r. wskazywał zatem na dwie przesłanki, odnosił się do grupy gospodarstw nadanych w trybie osadnictwa rolnego i jednocześnie położonych na Ziemiach Odzyskanych. Wobec brzmienia art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. powstała wątpliwość, czy zawarte w nim odesłanie do dekretu z 6 września 1951 r. dotyczy nieruchomości, czy obszarów Państwa Polskiego, a zatem czy roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności służy użytkownikom wieczystym nieruchomości wymienionych w dekrecie, czy też nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie. (t.j. Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska). W przekonaniu Sądu odesłanie do dekretu dotyczy wyłącznie miejsca położenia nieruchomości, to jest dotyczy wyznaczenia obszarów Państwa Polskiego, nie dotyczy natomiast rodzaju nieruchomości. Świadczy o tym w pierwszej kolejności argument syntaktyczny. Określenie "wymienionych w dekrecie" zostało postawione w tekście ustawy po słowach "obszarach Państwa Polskiego", co nakazuje łączyć ze sobą właśnie te dwa fragmenty tekstu. Gdyby ustawodawca chciał dookreślić rodzaj, charakter nieruchomości poprzez odesłanie do regulacji dekretu, wówczas słowa "wymienionych w dekrecie " winny zostać postawione po słowie "nieruchomości". Odmienna interpretacja art. 1 analizowanej ustawy prowadzi do skutków sprzecznych z zasadami wykładni językowej. Po pierwsze interpretacja taka prowadzi do nadania art. 1 rozumienia nieracjonalnego z punktu widzenia kompetencji prawodawcy. Jeśli przyjmiemy bowiem, że ustawodawca zamierzał ograniczyć stosowanie ustawy do określonego rodzaju nieruchomości, to zastrzeżenie, że mają one być położone na obszarze Państwa Polskiego jest zbędne, oczywistym jest bowiem, że kompetencja ustawodawcy polskiego ogranicza się do obszaru Państwa Polskiego i nie może on regulować sytuacji prawnej nieruchomości położonych poza tym obszarem. Po wtóre należy też pamiętać, że art. 1 dekretu z 6 września 1951 r. charakteryzował nieruchomości przy pomocy dwóch kryteriów: trybu nadania i położenia na obszarze Ziem Odzyskanych. Gdyby przyjąć rozumienie art. 1 ustawy akceptowane przez organy administracji, to wówczas prawodawca regulowałby sytuację prawną nieruchomości nadanych w trybie osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, położonych na obszarze Państwa Polskiego. Ponieważ teren Ziem Odzyskanych to obszar Państwa Polskiego, zbędnym zatem i pozbawionym uzasadnienia byłoby powtarzanie zastrzeżenia, że nieruchomości te winny być położne na terenie Państwa Polskiego. Uniknięcie wskazanych wątpliwości jest natomiast możliwe przy przyjęciu, że odesłanie do przepisów dekretu z roku 1951 dotyczy wymienionych w nim części obszaru Państwa Polskiego. Z tych względów Sąd nie podzielił stanowiska organów co do przesłanek udzielonej odmowy. Zgodnie jednak z art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), uchylenie zaskarżonej decyzji w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego jest możliwe, gdy miało ono wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanym przypadku naruszenie to nie wywarło takiego skutku. Uwzględnienie żądania strony o dokonanie nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie mogło zostać uwzględnione z innych przyczyn, stwierdzonych w toku postępowania administracyjnego. Zasadnie organy obu instancji zauważyły, że roszczenie o którym mowa w art. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. przysługuje osobom fizycznym, będącym użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001 r. Warunek ten nakłada ograniczenie na krąg podmiotów, mogących ubiegać się o nieodpłatne przekształcenie. Roszczenie to przysługuje bowiem wyłącznie osobom, które prawem użytkowania legitymowały się w obu tych datach, jak też następcom prawnym takich osób. Jak wynika jednak ze stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, prawo użytkowania wieczystego przedmiotowego udziału we własności nieruchomości przysługiwało w okresie od [...] do [...] kolejno: J. G., S. i J. R., D. S. i K. R. która nabyła je [...]. Brak jest zatem osoby, która w obu wskazanych w ustawie datach była użytkownikiem wieczystym. Wobec tego nie można również w niniejszej sprawie mówić o następstwie prawnym po takiej osobie. K. R. dysponowała prawem użytkowania wieczystego w dacie wejścia ustawy w życie, nie była jednak takim użytkownikiem [...]. Wobec powyższego K. R.-G. nie spełnia przesłanki okresu użytkowania wieczystego, o którym mowa w art. 1 omawianej ustawy i z tego względu zasadnym było udzielenie odmowy nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Mając na uwadze przedstawione argumenty Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.