II SA/Ka 393/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Szczepan Prax /spr./ Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant referent Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję I instancji w zakresie orzekającym o obowiązku wpłaty nienależnie wypłaconego dodatku mieszkaniowego oraz stwierdza nieważność decyzji Prezydenta Miasta D. G. z dnia [...] nr [...] we wskazanej części; 2) określa, że zaskarżona decyzja w części określonej w punkcie 1 wyroku, nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta D. G. przyznał J. B. dodatek mieszkaniowy za okres od dnia [...] do dnia [...] Decyzja ta uzyskała walor decyzji ostatecznej. W dniu [...] ten sam organ administracji publicznej wydał postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej powyższą decyzją, a następnie w dniu 7 listopada 2001 r. na podstawie art. 151 § 1 ust. 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa oraz art. 39 – 43 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych /j.t. Dz.U. Nr 120 z 1998 r. poz. 787 ze zm./ powziął decyzję, którą uchylił wymienioną na początku decyzję z dnia [...] i odmówił przyznania J. B. przyznania dodatku mieszkaniowego. W części dyspozytywnej decyzji stwierdzono też, że nienależnie wypłacony dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł za sierpień, wrzesień i październik należy wpłacić do kasy Urzędu Miejskiego w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji, pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ orzekający podniósł, że w postępowaniu wznowieniowym ustalono, iż strona zamieszkuje lokal, objęty wnioskiem o przyznanie dodatku mieszkaniowego, na podstawie umowy najmu zawartej w dniu [...]. Zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych dodatek przysługuje osobom, które zamieszkują w lokalu, za który przed dniem [...] opłacały czynsz regulowany. Skoro wnioskodawca otrzymał mieszkanie po [...], to opłaca czynsz wolny, a zatem dodatek mieszkaniowy mu nie przysługuje. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania J. B. , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 1 stycznia 2002 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. Nr 71, poz. 734/. Według jej art. 19 sprawy wszczęte i nie zakończone przed dniem jej wejścia w życie prowadzi się na podstawie nowych przepisów. Jednak art. 7 ust. 9 tej ustawy ma analogiczne brzmienie jak dotychczasowy art. 43 ust. 4 uchylonej ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Według tych uregulowań, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot. Zdaniem organu odwoławczego mimo wejścia w życie nowej ustawy należy utrzymac w mocy decyzję I instancji, gdyż odnosi się ona do stanu faktycznego sprzed 1 stycznia 2002 r., kiedy najemcy lokali mieszkalnych opłacający czynsz wolny nie byli uprawnieni do otrzymania dodatków mieszkaniowych. Kolegium wskazało też kolejną zmianę przepisów, która daje wnioskodawcy możliwość ubiegania się o przyznanie omawianego dodatku. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego /błędnie nazwanej "odwołaniem"/ J. B. zakwestionował nałożony na niego obowiązek zwrotu przyznanego mu dodatku mieszkaniowego. Jego zdaniem nie może ponosić odpowiedzialności za błędy popełnione przez urzędników, które doprowadziły do przyznania dodatku niezgodnie z przepisami. Powołał się też na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wyjaśnił, że organy obu instancji wzięły pod uwagę fakt, iż potwierdzenie nieprawdziwych danych nastąpiło z winy zarządcy domu i dlatego nakazując zwrot nienależnie pobranego świadczenia odstąpiono od jego naliczenia w podwójnej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Właściwość tutejszego Sądu wynika z art. 97 § 1 Przepisów wprowadzających ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1271 ze zm./, według którego sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotowa skarga została wniesiona właśnie przed wskazaną datą. Skarga okazała się zasadna. Dotyczy ona tej części zaskarżonej decyzji, która odnosi się do rozstrzygnięcia o zwrocie wypłaconego dodatku mieszkaniowego. Tymczasem rozstrzygnięcie to zarówno w I jak i II instancji administracyjnej zapadło bez podstawy prawnej. Otóż decyzje obu instancji zostały wydane w postępowaniu wznowieniowym. W ramach tego postępowania, po uchyleniu decyzji pierwotnej, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa, zastosowanego zresztą przez organ podstawowego stopnia, można było wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, którą było prawo skarżącego do dodatku mieszkaniowego. Tylko w tych granicach organy mogły orzekać, a więc po stwierdzeniu, że skarżącemu dodatek nie przysługuje należało się ograniczyć do odmowy przyznania mu tego świadczenia. W okolicznościach sprawy odmowa taka była uzasadniona, skoro po wydaniu pierwotnej decyzji organ I instancji powziął nieznaną mu wcześniej wiadomość, że skarżący zawarł umowę najmu już po [...] co w świetle przytoczonych przez organy administracyjne przepisów oznaczało płacenie przez niego czynszu wolnego, a to z kolei pozbawiało go wówczas prawa do przedmiotowego dodatku. Wyszły zatem na jaw nowe okoliczności faktyczne, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Samo wznowienie postępowania i orzeczenie w trybie art. 151 § 1 pkt 2 kpa o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz o odmowie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego nie budzi zastrzeżeń natury prawnej. Natomiast – co już wyżej zasygnalizowano – orzekanie przez organy administracyjne o obowiązku wpłaty przez skarżącego wypłaconego mu dodatku mieszkaniowego wykroczyło poza ramy postępowania wznowieniowego /tak też w wyrokach NSA: z dnia 23.IX.1999 r. sygn. akt II SA/Wr 1712/98 i z dnia 26.V.2000 r. sygn. akt II SA/Wr 1801/98/. Sąd w obecnym składzie podziela też stanowisko, że na gruncie art. 43 ust. 4 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych oraz obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, nie występują podstawy prawne do wydawania decyzji administracyjnej nakazującej zwrot nienależnie pobranego przez stronę dodatku mieszkaniowego /por. wyrok NSA z dnia 10.IV.2002 r. sygn. akt II SA/Gd 1373/00, czy też stwierdzającej, tak jak to orzeczono w rozpatrywanym przypadku, że stronę obciąża obowiązek zwrotu tego dodatku. Według wskazanych przepisów obowiązek ten powstaje bowiem z mocy prawa, a należności z tego tytułu podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Nie zachodzą zatem w tym zakresie podstawy do wydawania aktu indywidualnego w postaci decyzji administracyjnej. W konsekwencji w omawianej części decyzje obu instancji wydane zostały bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W ramach poruszanej problematyki zaznaczyć należy, że w przytoczonych przepisach art. 43 ust. 4 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych oraz art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych obowiązek zwrotu pobranego dodatku mieszkaniowego związany jest ze stwierdzeniem w wyniku wznowienia postępowania, że dodatek przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku. Tego rodzaju sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie. Zarówno we wniosku, jak i w deklaracji skarżący nie podał bowiem nieprawdziwych danych odnośnie zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego. Z materiału sprawy wynika, że co do tej okoliczności nie podawał żadnych danych, co oczywiście nie może być potraktowane jako podanie danych nieprawdziwych /zapiski o dacie umowy najmu zostały dokonane we wniosku przez urzędnika/. Tym samym w ogóle nie występują przesłanki ostatnio wymienionych przepisów. Zresztą trafnie organ I instancji powołał podstawę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, a nie art. 145 § 1 pkt 1 kpa, która miałaby miejsce w razie oparcia pierwotnej decyzji na nieprawdziwych danych zamieszczonych w dokumentach przedstawionych przez skarżącego. Ostatnio poczynione uwagi mają znaczenie dla całościowej oceny prawnej zagadnień występujących w sprawie, błędnie przedstawionych w zaskarżonej decyzji. Natomiast rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku oparto o art. 145 § 1 pkt 3, art. 135 i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. SJ/