II SA/Ka 408/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie NSA Szczepan Prax WSA Stanisław Nitecki Protokolant referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2004 r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Publicznych (obecnie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad) z dnia [...], nr [...] w przedmiocie opłaty za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na rzecz skarżącej kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją, na zasadzie m.in. art.138§1 pkt 1 w związku z art.127§3 k.p.a., utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] orzekającą o obciążeniu C.W. opłatą drogową w kwocie [...] zł z tytułu przejazdu bez zezwolenia pojazdem przekraczającym dopuszczalny nacisk na jego oś drugą. Organ ten ustalił, iż samochód marki [...] z naczepą [...] należący do wymienionej w dniu [...] poruszał się po drodze krajowej z ładunkiem przekraczającym dopuszczalny nacisk na oś o [...] kN bez wymaganego przepisem art.61 ust.11 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz.602 ze zm.) zezwolenia. Skutkuje to koniecznością uiszczenia dodatkowych opłat przewidzianych przepisem art.13 ust.2a tej ustawy. Wysokość tych opłat regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz.607), a zwłaszcza §9 ust.1 pkt 2. W ocenie organu administracyjnego prawidłowo ustalony stan faktyczny uzasadniał zastosowanie przywołanych przepisów i wymierzenie opłaty w podanej wysokości. Obrony C.W., zasadzającej się na braku możliwości sprawdzenia zachowania dopuszczalnej masy ładunku oraz nacisku na osie pojazdu, organ nie podzielił. Dlatego nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia tegoż rozstrzygnięcia i umorzenia postępowania oraz zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa materialnego, eksponując okoliczność podniesioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 1999 r. oraz Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r.. W odpowiedzi na skargę postulowano jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji i dodając, iż wskazane w skardze wyroki zapadły w innym stanie prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych. Na wstępie godzi się wyjaśnić, iż - stosownie do brzmienia art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) - z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.), zaś po myśli jej art.97§1, sprawy, w których skargi zostały wniesione przed tym dniem i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Wedle treści art.13§2 tej ustawy właściwym w niniejszej sprawie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Jednakowoż sprawa ta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2002 r. została przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu Ośrodkowi Zamiejscowemu w Katowicach z/s w Gliwicach. Tym postanowieniem, jak głosi art.59§2 cytowanej ustawy, jest związany Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który przejął sprawy zalegające w Ośrodku Zamiejscowym Naczelnego Sądu Administracyjnego w Katowicach. W myśl art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem podanych jego kognicji aktów administracyjnych. W jej toku badają czy owe akty nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego, bacząc, iż tylko naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy bądź stanowiące podstawę wznowienia postępowania czy mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy skutkuje uchyleniem kwestionowanej decyzji (art.145§1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Badają także czy wspomniane akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością (art.145§1 pkt 2 tej ustawy). Przy czym, z mocy art.135 cytowanej ustawy władne są zastosować przewidziane nią środki również względem innych aktów wydanych w ramach danej sprawy, jeśli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Nadto, jak głosi art.134§1 przywołanej ustawy, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem kontroli zgodności z prawem dokonuje również z urzędu, badając zasadność zarzutów nie podniesionych w skardze. Przeprowadzając ocenę legalności zaskarżonej decyzji i decyzji utrzymanej nią w mocy w tych ramach, nie mogła ujść uwadze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego okoliczność uzasadniająca konieczność uchylenia obu tych rozstrzygnięć. Okoliczność ta, jakkolwiek nie nabrała wyrazu w dacie orzekania przez organ administracyjny, podlega uwzględnieniu przez Sąd z urzędu. Jest nią niekonstytucyjność m.in. przepisu §9 ust.1 pkt 2 i ust.2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (oraz delegacyjnego przepisu art.13 ust.4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych), który był zasadniczą podstawą prawną omawianych decyzji. Tej treści wyrok zapadł po dacie wydania zaskarżonej decyzji, bo w dniu [...], przed Trybunałem Konstytucyjnym, do sygn. akt P.6/02 (Dz.U. Nr 214, poz.1816). Utratę mocy obowiązującej przywołanych przepisów Trybunał odroczył do dnia 30 listopada 2003 r., lecz już wcześniej, bo z dniem 15 lutego 2002 r. (mocą rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych - Dz.U. Nr 8, poz.60) rozporządzenie z dnia 27 czerwca 2000 r. zostało uchylone. Ta kwestia nie ma jednak, w przekonaniu Sądu, znaczenia dla oceny legalności tych przepisów. W konsekwencji czego, w opinii obecnego składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - mimo dokonywania oceny zgodności z prawem przedmiotowych decyzji wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania w drugiej instancji - niepodobna pominąć motywów przywołanego wyroku. Niepodobna pominąć również jego skutków pośrednich i w państwie prawa utrzymywać w obrocie prawnym decyzji administracyjnych opartych o niekonstytucyjne przepisy. Zresztą z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wadliwe przepisy tracą moc prawną niejako od początku, bo przynajmniej w sferze ich prawnego oddziaływania zakłada się fikcję, iż nie były ustanowione. Towarzyszy temu poglądowi unormowanie zawarte w przepisie art.145a k.p.a.. Stosownie do jego brzmienia orzeczenie o niezgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięć administracyjnych stanowi powód wznowienia postępowania. Konkludując w niniejszej sprawie zaistniała podstawa do uchylenia kontrolowanych decyzji. Nie ma przeto możliwości oceny merytorycznej zasadności tych rozstrzygnięć, skoro jako wydane na wadliwej podstawie prawnej, z tego powodu nie mogą się ostać. Z tych przyczyn, na zasadzie art.145§1 pkt 1 lit.a i lit. b i art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparte jest o przepis art.200 tej ustawy. Na koszty postępowania składają się: wpis w kwocie [...] zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie [...] zł oraz koszty wynagrodzenia pełnomocnika zastępującego skarżącego w kwocie [...] zł, stosownie do brzmienia §6 pkt 2 w związku z §18 ust. pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych... (Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.). W tym miejscu należy nadmienić, iż pełnomocnik skarżącej nie przedłożył spisu kosztów uzasadniającego zasądzenie wyższych kosztów postępowania. W punkcie 3 wyroku orzeczono na zasadzie art.152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wychodząc z założenia, iż brak jest podstaw do wykonywania zaskarżonej decyzji w okresie do uprawomocnienia się niniejszego wyroku.