II SA/Ka 534/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie NSA WSA Małgorzata Jużków, NSA Tadeusz Michalik (spr.), Protokolant Ewa Olender, po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2004 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] stwierdził u A. L. chorobę zawodową - uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu z poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65 poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu organ I instancji powołując się na wyniki dochodzenia epidemiologicznego podał, że A. L. w latach 1973-1995 pracując na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego w "A" w C. był narażony na czynnik szkodliwy - hałas. Natomiast rozpoznanie kliniczne stanu zdrowia pracownika zostało dokonane przez WOMP w K.- Poradnie Chorób Zawodowych w S. orzeczeniem z dnia [...] r. W odwołaniu od tej decyzji "A" w C. zarzuciło, że pomiary środowiskowe przeprowadzone w [...] 1996 r. na samochodzie ciężarowym [...], nie wykazały przekroczeń dopuszczalnych wartości parametrów hałasu, przy czym samochód ten miał znacznie większy przebieg i był bardziej wyeksploatowany niż samochód na którym pracował A. L., podobnie jak pomiary z 1998 r. w samochodzie [...] nr rej. [...] na którym pracował A. L.. Nadto okresowe badania lekarskie i psychotechniczne nie wykazały przeciwwskazań do pracy na stanowisku kierowcy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję I instancji i orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A. L. choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu. Zdaniem organu odwoławczego, dochodzenie epidemiologiczne wykazało narażenie na hałas rzędu 74-80dB w ciągu 8-godzinnej dniówki roboczej w latach 1976-1995. Zatem należy przyjąć, że praca wykonywana była w warunkach nie stwarzających ryzyka powstania choroby zawodowej. Ponadto orzeczeniem lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. nie rozpoznano choroby zawodowej, bowiem wielkość uszkodzenia słuchu nie osiągnęła takiego nasilenia, aby z lekarskiego punktu widzenia można było kwalifikować je jako chorobę zawodową narządu słuchu, nie powodując upośledzenia społecznej wydolności słuchu. W tym stanie rzeczy organ II instancji uznał, że zostały spełnione przesłanki dla stwierdzenia choroby zawodowej. W skardze do Sądu Administracyjnego L. zarzucił, że w latach 1975 - 1993 jeździł na samochodzie [...] z przyczepą, następnie do 1995 r. na samochodzie [...], które to samochody zostały sprzedane, stąd też nie było możliwe przeprowadzenie pomiarów , na które powołał się w odwołaniu zakład pracy -"A" C.. Żadne badania nie były wykonane w okresie jego zatrudnienia, zaś wadę słuchu stwierdzono u niego 1995 r. w trakcie badań wstępnych do pracy w "B". Z tych względów skarżący wniósł o ponowne przeanalizowanie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 05 kwietnia 2001 r. sygn. akt. II SA/Ka 281/00 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji w piśmie z dnia [...] 1998 r. kierowanym do Poradni Chorób Zawodowych w S., powołał się na pomiary hałasu wykonane w [...] 1998 r. w samochodzie [...] oraz w [...] 1994 r. na samochodzie [...]/bez bliższego oznaczenia/ które to pomiary wykazały znacznie wyższy poziom natężenia hałasu, niż wyniki przedstawione przez zakład pracy w odwołaniu. Zaakcentowano, iż tego materiału dowodowego nie dołączono do akt postępowania administracyjnego, aczkolwiek organ I instancji w motywach decyzji wskazał na wykonanie pracy warunkach narażenia na powstanie uszkodzenia słuchu zaś organ odwoławczy czyniąc odmienne ustalenia faktyczne nie odniósł się do tych kwestii, uchybiając wymogom art. 77,7 § 1,80 i 107 § 3 kpa, a zatem sprawa w tym zakresie nie została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia. Zaznaczono nadto, że o zawodowym uszkodzeniu narządu słuchu przesądza związek z pracą, nie zaś rozmiar uszkodzenia, w związku z tym jeżeli uszkodzenie słuchu wywołane jest działaniem hałasu występującym w środowisku pracy, stanowi chorobę zawodową niezależnie od stopnia uszkodzenia. Zobowiązano organ odwoławczy, by przy ponownym rozpoznaniu spawy w pierwszym rzędzie uzupełnił materiał dowodowy dla ustalenia warunków pracy skarżącego przez dołączenie wyników pomiarów poziomu hałasu na które powołał się organ I instancji w piśmie z dnia [...] 1998 r. oraz ewentualne ponownie przesłuchał skarżącego i zasięgał uzupełniającej opinii IMP w S. wydanej na podstawie całości zebranego materiały co do narażenia na działanie hałasu. Zaznaczono, iż dopiero po uzupełnieniu postępowania dowodowego i jego wszechstronnej analizie możliwe będzie stwierdzenie narażenia na powstanie choroby zawodowej - uszkodzenia słuchu i wydanie rozstrzygnięcia w tej sprawie. Decyzją z dnia [...] r. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. ponownie uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A. L. choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy tok postępowania, a nadto wskazano że w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 kwietnia 2001 r. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. zwrócił się w dniu [...] 2001 do Kierownika Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o wydanie podsumowującego orzeczenia lekarskiego uwzględniającego wątpliwości i uwagi zawarte w treści wyroku. Wskazano że do pisma dołączono uzupełniający materiał dowodowy. Podniesiono, iż w dniu [...] 2001 r. lekarze orzecznicy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. przysłali pisemną odpowiedz, w której podtrzymali swoje orzeczenie z dnia [...] r. w sprawie choroby zawodowej Pana A. L. i wydali nowe orzeczenie z dnia [...] r. , w którym uznali, iż ujawnione w badaniach audiometrycznych obniżenie ostrości słyszenia do roku 1999 A. L. nie powodowało skutków zdrowotnych, które można było kwalifikować jako chorobę zawodową słuchu. Stwierdzili, że przesunięcie progu słyszalności u w/wym. nie jest schorzeniem, a jedynie odchyleniem od normy - nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji organizmu. Funkcja narządu słuchu u A. L. do roku 1999 nie była zatem upośledzona w stopniu, który można kwalifikować jako społecznie niewydolny. Dodatkowo wyjaśniono, że w roku 2000 A. L. przebył [...] z [...] powikłaniami stąd przyjęto stan słuchu do 1999 r. Reasumując wskazano, iż wobec braku narażenia i rozpoznania choroby zawodowej -[...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. ponownie uchylił decyzję I instancji i orzekł jak w sentencji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. L. nie sprecyzował swojego żądania. Wskazał na duże rozbieżności w wynikach badań placówek diagnostycznych. Ponownie podkreślał, że w czasie pracy w "A" C. jeździł samochodami [...] i [...]. Wniósł o przeanalizowanie czy nie wykonane zostały wskazania wynikające z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 kwietnia 2001 r. sygn. akt. II SA/Ka 281/00. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości wcześniej zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie należy stwierdzić, iż z dniem 01 stycznia 2004r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ). W myśl art. 97 § 1 ostatniej z powołanych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. nr 72, poz. 652 ) dla obszaru województwa śląskiego został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będący związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszym rzędzie należy przypomnieć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku uchylającym poprzednią decyzję organu odwoławczego, zobowiązał ten organ w sposób jednoznaczny do: -uzupełnienia materiału dowodowego potrzebnego dla ustalenia warunków pracy skarżącego przez dołączenie wyników pomiarów poziomu hałasu na które powołał się organ I instancji w piśmie z dnia [...] 1998 r. kierowanym do Poradni Chorób Zawodowych w S., a to dołączenia dokumentacji (materiałów) dotyczących pomiarów hałasu wykonanych: a) w [...] 1998 r. w samochodzie [...] b) w [...] 1994r. na samochodzie [...]/bez bliższego oznaczenia/, które pomiary wykazały znacznie wyższy poziom natężenia hałasu, niż wyniki przedstawione przez zakład pracy w odwołaniu a nadto wskazał na możliwość ewentualnego przeprowadzenia dalszych czynności dowodowych, a to: - ponownego przesłuchania skarżącego -zasięgnięcia uzupełniającego orzeczenia IMP w S. na postawie całości zebranego materiału co do narażenia na działanie hałasu Przepis obecnie obowiązującej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 270) stanowi, że ocena prawna i wskazania co dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ , którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przed dniem 01 stycznia 2004 r. obowiązywał w tej mierze przepis art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74 , poz. 368 ze zm.), który stanowił, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania organ drugiej instancji niewątpliwie wykonał zalecenia które zdaniem Sądu mógł ewentualnie wykonać, dla sprecyzowania materiału dowodowego, a mianowicie ponownie przesłuchał stronę A. L. i zwrócił celem uzyskania zasięgnięcia uzupełniającego orzeczenia od IMP w S.. Nie wykonał wszakże głównego zalecenia Sądu, a mianowicie do akt sprawy nadal nie załączono dołączenia dokumentacji (materiałów) dotyczących pomiarów hałasu wykonanych - w [...] 1998 r. w samochodzie [...] - w [...] 1994 r. na samochodzie [...]/bez bliższego oznaczenia/ Czego konsekwencją jest to, że niniejsza sprawa nadal nie został wyjaśniona w stopniu umożliwiającym jej prawidłowe rozstrzygnięcie. Zatem z powyższego wynika, iż - wbrew nałożonemu przez Sąd obowiązkowi - nie wyjaśniono i nie ustalono dostatecznie stanu faktycznego sprawy, gdyż nie uzupełniono akt sprawy o nader istotne (wyżej wymienione) materiały dochodzenia epidemiologicznego na których ustalenia swoje oparł organ I instancji , a które to materiały doprowadziły organ I instancji do zgoła odmiennych wniosków, niż te które zaprezentował organ odwoławczy, w kwestii istnienia po stornie skarżącego narażenia na czynnik szkodliwy w postaci ponadnormatywnego hałasu. W prawdzie w piśmie z dnia [...] 2001 r. kierowanym do IMP w S. Stanowiącym wniosek o wydanie podsumowującego orzeczenia lekarskiego wspomina się, że materiał dowodowy został uzupełniony "o pomiary hałasu wykonane w [...] 1994 r. (...) i protokół przesłuchania A. L. " to jednak akta sprawy takiego dokumentu (dotyczącego wspomnianych pomiarów hałasu) nie zawierają. Również IMP powołuje się w swoim orzeczeniu na nowe dane dotyczące narażenia zawodowego na hałas, Ale nie prezyduje jakie to były dane, a wiec nie sposób wykluczyć, że chodzi tu o informacje dotyczące hałasu w kabinach samochodów [...] i [...] zawarte w zeznaniach skarżącego. Także uzasadnienie orzeczenia organu odwoławczego nie zwiera opisy dokumentu dotyczącego pomiarów hałasu wykonanych w [...] 1994 r. Przy tym godzi się w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że organ przywołanym wyżej wyrokiem Sądu zobowiązany był także w sposób jednoznaczny dołączenia materiałów dotyczących pomiarów hałasu wykonanych w [...] 1998 r. w samochodzie [...], a tych dokumentów również nie ma nadal w aktach spawy. Reasumując powyższe spostrzeżenia stwierdzić należy, iż wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło pomimo nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, mających wpływ na ocenę kwestii narażenia na hałas w miejscu pracy skarżącego, a co za tym idzie sprawa w tym zakresie nie została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia. Także wywody organu odnośnie stwierdzonego u skarżącego uszkodzenia narządu słuchu są ewidentnie sprzeczne z zaleceniami wynikającymi z poprzedniego wyroku Sądu Administracyjnego, gdzie wprost wskazano, że o zawodowym uszkodzeniu narządu słuchu przesądza związek z pracą, nie zaś rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu, w związku z tym jeżeli uszkodzenie słuchu wywołane jest działaniem hałasu występującym w środowisku pracy, stanowi chorobę zawodową niezależnie od stopnia uszkodzenia, co należy rozumieć, że każde odejście od normy prawidłowości fizjologicznej danego narządu jest jego uszkodzeniem, stąd każdy przypadek odchylenia od wzorca jest cecha patologiczną. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu, zaś stan odmienny jest jej obniżeniem. Błędne jest więc twierdzenie, że ubytki słuchu poniżej określonej wielkości nie powodują skutków zdrowotnych, bo są one w istocie odznaką obniżenia sprawności narządu słuchu, a o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Przeto stwierdzenie niedosłuchu odbiorczego, który zawsze jest wywołany czynnikiem zewnętrznym i zatrudnienie w hałasie, przy braku innych okoliczności i domniemaniu związku przyczynowego, uzasadnia uznane schorzenia za chorobę zawodową i żadne reguły w tej materii nie obowiązują. Zaś z prawnego punktu widzenia pojęcie "choroby zawodowej" nie jest związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, oznacza natomiast kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w Wykazie chorób zawodowych, w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swą przyczynę w warunkach wykowania pracy i w tej sytuacji, skoro u danej osoby stwierdzono ubytek słuchu (uszczerbek na zdrowiu) i stwierdzono ponadnormatywne natężenie hałasu na stanowiskach pracy, którą wykonywała, to ten ubytek słuchu, zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w pkt. 15 Wykazu chorób zawodowych należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. A skoro taka osoba wykonywała pracę w warunkach ponadnormatywnego hałasu to stanowi to dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą przez nią słuchu a tymi warunkami (pracą). Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) jako wydaną z naruszeniem przepisów prawa materialnego - przez błędną wykładnię prawnego pojęcia choroby zawodowej - uszkodzenie słuchu wywołanego działaniem hałasu i w konsekwencji przepisu § 1 ustawy z dnia 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, co miało wpływ na wynik sprawy i naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania do dalszego postępowania, to uzupełnienie materiału dowodowego w wyżej naprowadzonym kierunku a następnie wydanie w sprawie decyzji uwzględniającej zalecenia wynikające z powyższych (oraz zawartych w poprzednim wyroku) rozważań Sądu. Na zakończenie godzi się podkreślić, że w dniu orzekania przez Sąd w niniejszej spawie obowiązywało już nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). W tej mierze skazać trzeba, że w dalszym ciągu w sprawie będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Z brzmienia § 10 tegoż rozporządzenia wynika, iż postępowanie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia (03 września 2002 r.) czyli postępowanie będące w toku, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Skoro więc nie zawężono granic owego postępowania, zwłaszcza do granic ostatecznie zakończonego postępowania administracyjnego, kiedy to po uchyleniu decyzji przez Sąd należałoby stosować nowe przepisy, przyjąć wypadnie, iż chodzi o postępowanie w jego całokształcie, a zatem obejmujące również postępowanie w zakresie kontroli legalności decyzji administracyjnych, czyli postępowanie przed sądem administracyjnym, Sformułowanie cytowanego przepisu prowadzi do konkluzji, iż postępowanie jest rozpoczęte (w domyśle nie zakończone) Wówczas, gdy sprawa nie została o ogóle rozstrzygnięta, bądź gdy decyzja wydana w sprawie nie nosi znamion ostateczności i prawomocności. Toteż nowe przepisy należy stosować wyłącznie do spraw wszczętych po wskazanej powyżej dacie wejścia w życie przywołanego rozporządzenia.