II SA/Ka 559/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków Sędziowie NSA Anna Apollo asesor WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant ref. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie szkód górniczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r., nr [...] Wnioskiem z dnia [...] r. R. J. zwróciła się do Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa orzeczenia Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w G. z dnia [...] r., dotyczącego nieruchomości przy ul. [...] (dawniej [...]) [...], albowiem brak w nim jest oznaczenia osób uprawnionych do podjęcia odszkodowania lub depozytu. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że powołanym orzeczeniem Komisja zobowiązała KWK "A" w Z. do przekazania kwoty odszkodowania do depozytu Sądu Rejonowego w Z., co nie zostało wykonane, wobec czego R. J., jako współwłaścicielka tej nieruchomości, nie może otrzymać ustalonego odszkodowania. Jak wynika z akt sprawy, Okręgowa Komisja do Spraw Szkód Górniczych w G. orzeczeniem z dnia [...] r., działając na podstawie art. 56 ust. 1 i art. 57 ust. 2 oraz art. 45 ust.2,4,5 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. Prawo górnicze (Dz. U. z 1961 r., nr 23, poz. 113), orzekła o wysokości odszkodowania za składniki budowlane na nieruchomości w Z. przy ul. [...] w kwocie [...] zł i zobowiązała Kopalnię "A" do przekazania powyższej kwoty do depozytu sądowego Sądu Rejonowego w Z. To ostatnie rozstrzygniecie zostało uzasadnione faktem, że stan własności nieruchomości nie był uregulowany, wobec czego nie można było ustalić kręgu osób uprawnionych do podjęcia odszkodowania. Orzeczenie zostało doręczone H. G., R. G. oraz H. G. Odwoławcza Komisja do Spraw Szkód Górniczych w K., na skutek rozpoznania odwołania R. G. i H.G., dzieci zmarłego właściciela nieruchomości, orzeczeniem z dnia [...] r. uwzględniła częściowo odwołanie w ten sposób, że zmieniła punkt drugi orzeczenia I instancji i ustaliła wysokość odszkodowania pieniężnego na kwotę [...] zł, zaś w pozostałej części zaskarżone orzeczenie utrzymała w mocy. Na skutek wniosku złożonego przez R. J., Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w K. decyzją z dnia [...] r. odmówił stwierdzenia nieważności pkt 3 orzeczenia Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w G. z dnia [...] r. Jako podstawa prawna rozstrzygnięcia podany został art. 150 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. nr 27, poz. 96 ze zm.) oraz art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W uzasadnieniu opisano stan sprawy i przebieg postępowania oraz wyjaśniono, że obowiązujące w dacie wydania orzeczenia rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 1963 r. w sprawie odszkodowań za uszkodzone wskutek robót górniczych zasiewy i uprawy, za nie dające się usunąć uszkodzenia gruntów rolnych i leśnych oraz w sprawie sposobu wypłaty odszkodowań pieniężnych za szkody górnicze (Dz. U. nr 1 poz. 1) w § 16 ustalało, iż jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej nie może być dokonana ze względu na przeszkody natury faktycznej lub prawnej, sumę odszkodowania należy złożyć do depozytu sądowego sądu powiatowego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. W trakcie postępowania prowadzonego przez komisje obu instancji, strony nie przedłożyły dowodów własności stwierdzających, kto jest właścicielem nieruchomości, a zatem osoba uprawnioną do wypłaty odszkodowania. Skoro zatem wystąpiła "przeszkoda prawna" uniemożliwiająca wypłatę odszkodowania osobie uprawnionej, to zgodnie z powołanym § 16 rozporządzenia wydano orzeczenie prawidłowe, które nie narusza prawa. Wniosek o zmianę decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego został złożony przez R. J. [...] r. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że złożenie do depozytu sądowego jest uzależnione od wskazania osoby uprawnionej do jego odbioru. W wydanym orzeczeniu komisja do spraw szkód górniczych nie wykonała przepisów prawa i nie ustaliła osoby upoważnionej, przez co prawomocnego orzeczenia Komisji nie można było zrealizować, albowiem "stało się niewykonalne". Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w K., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uznania nieważności części ostatecznego orzeczenia Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w G. z dnia [...] r., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu wskazano, że zarzuty wnioskodawczyni dotyczą sposobu wykonania przez Kopalnię przedmiotowego orzeczenia, to jest złożenia kwoty odszkodowania do depozytu. Czynność tę regulują przepisy kodeksu postępowania cywilnego oraz rozporządzenia wykonawczego. Rozstrzyganie kwestii związanych z wykonaniem ostatecznych orzeczeń komisji do spraw szkód górniczych nie należy jednak do kompetencji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach R. J. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. wydanych w sprawie oraz o uchylenie lub stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia z dnia [...] r. W uzasadnieniu skarżąca opisała dotychczasowy przebieg postępowania i podtrzymała wysuwane argumenty. Podniesione zostało, że w postępowaniu przed organami orzekającymi w sprawie szkód górniczych nie została ustalona osoba uprawnionego do odszkodowania, wbrew brzmieniu odpowiednich przepisów. Wobec braków w tym zakresie, prawomocne orzeczenie komisji z dnia [...] r. stało się "niewykonalne i martwe" – nie można go było zrealizować, co wykorzystała zobowiązana kopalnia. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podając, iż skarżąca nie podnosi nowych argumentów, zatem organ podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że do rozpoznania niniejszej skargi przed Sądem miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 tej ustawy, sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. Przepisy art. 145 § 1 P.p.s.a. wymieniają katalog rozstrzygnięć Sądu, wydawanych w razie uwzględnienia skargi, są nimi: uchylenie zaskarżonej decyzji, stwierdzenie jej nieważności lub stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Możliwość wydania wyroku merytorycznie orzekającego w sprawie, istnieje wyłącznie w odniesieniu do aktów dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 146 § 2 P.p.s.a). Z powyższych względów Sąd nie mógł zatem wydać rozstrzygnięcia, o jakie w skardze wnosiła skarżąca i orzec w przedmiocie nieważności aktu z [...] r. Kompetencja w tym zakresie należy do organów administracji, zaś Sąd dokonuje wyłącznie kontroli legalności wydanych przez nie rozstrzygnięć. Badając zgodność z prawem wydanych w sprawie decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K., Sąd uznał, że nie odpowiadają one prawu, a skarga jest uzasadniona. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji regulowane jest w kodeksie postępowania administracyjnego w przepisach art. 156-160. Jakkolwiek wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności nie jest ograniczone do decyzji ostatecznych, to jednak po otrzymaniu wniosku strony organ winien był rozważyć, czy postępowanie może być prowadzone wyłącznie w stosunku do wskazanej decyzji. Uszło bowiem uwadze organu właściwego, że w sprawie zostało wydane orzeczenie drugiej instancji, zmieniające w części orzeczenia z [...] r. Skoro organ właściwy nie wydał decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności i przystąpił do rozpoznania wniosku strony i badania przesłanek nieważności, winien był ustalić, które z orzeczeń komisji do spraw szkód górniczych winno podlegać weryfikacji. Zakres rozpoznania wniosku winien być uzależniony przy tym od rodzaju wskazanej przesłanki nieważności. Katalog pozytywnych przesłanek nieważności decyzji zawiera art. 156 § 1 k.p.a. Przepis art. 156 § 2 k.p.a. formułuje natomiast przesłanki negatywne, przewidując, iż nie stwierdza się nieważności decyzji, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat, oraz jeśli decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W takim przypadku, jeśli nie można stwierdzić nieważności na skutek okoliczności wskazanych w art. 156 § 2 k.p.a., organ administracji ograniczy się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Jak wynika z wniosku strony inicjującego postępowanie, dotyczył on właśnie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa orzeczenia komisji do spraw szkód górniczych. Wskazując na przesłanki wydania takiego orzeczenia, R. J. podnosiła zarówno zarzut rażącego naruszenia prawa, jak i niewykonalności wydanego orzeczenia w sprawie ustalenia odszkodowania. Jako uzasadnienie tego zarzutu powoływano brak określenia w orzeczeniu osoby uprawnionej do odszkodowania. Zgodnie z art. 58 powołanego dekretu Prawo górnicze, orzeczenie Komisji ustalało: rodzaj i rozmiar szkody oraz osobę poszkodowanego, sposób i zakres naprawienia szkody, osoby zobowiązane do naprawienia szkody, koszt naprawienia szkody, termin wykonania orzeczenia. Jak wynika z treści powołanego przepisu, ustalenie osoby poszkodowanego było jednym z koniecznych elementów, jakie winno zawierać orzeczenie komisji do spraw szkód górniczych. W podważanych przez skarżącą orzeczeniach element ten nie został ujęty, co doprowadziło w ocenie skarżącej do niewykonalności orzeczenia. Badając przesłanki warunkujące stwierdzenie nieważności, Prezes Głównego Urzędu Górniczego winien zatem dokonać oceny orzeczenia komisji w punktu widzenia zaistnienia wskazanych przesłanek. W uzasadnieniach wydanych przez siebie decyzji, organ ten ograniczyła się natomiast do wskazania podstaw prawnych wydanego rozstrzygnięcia w przedmiocie złożenia odszkodowania do depozytu. Należy jednak zauważyć, że zarzuty strony nie dotyczyły podważania dopuszczalności podjęcia takiego rozstrzygnięcia i sposobu wykonania przez Kopalnię wydanego orzeczenia, lecz braku oznaczenia w orzeczeniu w jakikolwiek sposób osoby poszkodowanej i skutków tego braku dla wykonalności orzeczenia. Oceniając zaskarżoną decyzję dotyczącą odmowy stwierdzenia nieważności, Sąd uznał zatem, że nie odnosi się ona w ogóle do przesłanek wskazanych przez wnioskodawczynię i nie zawiera argumentów zbijających zgłoszone zarzuty. Za wadliwe należy również uznać, nie znajdujące uzasadnienia w treści zgłoszonego wniosku, ograniczenie postępowania wyłącznie do punktu 3 orzeczenia Komisji z dnia [...] r. Przyjęcie przez organ właściwy do stwierdzenia nieważności, że zarzuty skarżącej dotyczą zasadności orzeczenia w przedmiocie złożenia do depozytu, nie znajduje uzasadnienia w stanie sprawy i oznacza, że w istocie nie zostało przeprowadzone postępowanie w zakresie przesłanek nieważności wskazanych przez wnioskodawczynię, a udzielona odmowa została oparta na niedostatecznym rozpoznaniu stanu faktycznego i prawnego przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego. Ponieważ podniesione zastrzeżenia odnoszą się w równej mierze tak do zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. jak i do poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia [...] r., Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a wydał wyrok w odniesieniu do obu decyzji. Przystępując do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności, organ właściwy winien w pierwszej kolejności przesądzić, orzeczenie której instancji może być przedmiotem postępowania, wezwie stronę do sprecyzowania wniosku, informując ją o powodach wystosowanego wezwania. Znaczenie w sprawie ma również ustalenie przez organ kręgu podmiotów, zarówno uprawnionych do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności, jak i mających w tym postępowaniu przymiot strony. W przeprowadzonym postępowaniu kwestia ta bowiem została zupełnie pominięta, w następstwie czego nie brali w nim udziału pozostali właściciele nieruchomości. W przypadku przystąpienia do merytorycznego rozpoznawania wniosku, organ dokona analizy przesłanek stwierdzenia nieważności, badając czy i która z nich ma zastosowanie w sprawie, a w razie uznania ich spełnienia, wydając decyzje nie pominie dyspozycji art. 158 § 2 k.p.a. Uwzględniając przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30. 08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw do wstrzymania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 P.p.s.a.