II SA/Ka 575/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Asesor WSA Beata Kalaga - Gajewska Protokolant ref. stażysta Ewa Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2004 r. przy udziale Rodzinnego Domu Dziecka w Ż. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. – B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na zagospodarowanie dla wychowanka rodziny zastępczej o d d a l a s k a r g ę Prezydent Miasta B. – B. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 33 p ust. 1 pkt 1 i ust. 8 oraz art. 43 ust. 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) odmówił M.R. przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie po opuszczeniu Rodzinnego Domu Dziecka w Ż. W uzasadnieniu tej decyzji podał, że skarżąca faktycznie opuściła Rodzinny Dom Dziecka w Ż. w dniu [...]r. i wstąpiła do [...] w G.Z. z tego powodu skarżąca winna ubiegać się o przyznanie tej pomocy w [...]r. a nie gdy jest już usamodzielniona. Odwołanie od tej decyzji wniosła skarżąca, która wskazała, że wstępując do [...] nie opuściła Rodzinnego Domu Dziecka w Ż. i nie była skreślona z ewidencji wychowanków Domu. Faktyczne opuszczenie Rodzinnego Domu Dziecka w Ż. nastąpiło z dniem [...]r. Skarżąca podniosła, że w stosunku do niej nie został przeprowadzony proces usamodzielnienia, gdyż nie został opracowany plan usamodzielnienia jak również nie miała ustanowionego opiekuna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. – B. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego art. 17, art. 18 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) i art. 33 p ust. 1 pkt 1 i ust. 8 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ administracji zaznaczył, że przyznanie świadczenia w formie pieniężnej po opuszczeniu niektórych placówek opiekuńczo – wychowawczych przysługuje osobie pełnoletniej opuszczającej miejsce swego dotychczasowego pobytu. Organ ten uznał, że skoro skarżąca w dniu [...]r. wstąpiła do [...] i pozostaje w nim, a stosowny wniosek o przyznanie świadczenia złożyła w dniu [...]r., to tym samym nie może być uznana za osobę opuszczającą miejsce dotychczasowego pobytu. Natomiast podnoszony przez skarżącą argument, że nie został w sposób formalny uruchomiony proces usamodzielnienia, organ odwoławczy uznał za nie mający wpływu na przyznanie pomocy, gdyż ma charakter techniczny. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor Rodzinnego Domu Dziecka w Ż., natomiast skarżąca pismem z dnia [...]r. potwierdziła wniesienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. – B. z dnia [...]r. Nr [...]. W skardze skarżąca nie zgadza się z otrzymaną decyzją i podnosi, że po wstąpieniu do [...] nie została skreślona z ewidencji wychowanków. Dopiero z chwilą, gdy podjęła decyzję o wstąpieniu do [...] na okres [...] lat, co nastąpiło w dniu [...]r. rozpoczął się proces usamodzielnienia, a skreślenie z ewidencji wychowanków Domu nastąpiło dopiero z dniem [...]r. i z tego powodu winna otrzymać stosowną pomoc. Skarżąca wskazała także na to, że decyzję w sprawie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie wydał niewłaściwy organ. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. – B. wniosło o oddalenie skargi i przytoczyło analogiczną argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W stosunku do nowego zarzutu związanego z niewłaściwością organu pierwszej instancji, organ odwoławczy wskazał, że decyzja została wydana przez organ właściwy, gdyż na mocy art. 33 p ust. 8 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 72, poz. 748 ) pomocy udziela starosta powiatu właściwego ze względu na miejsce pobytu dziecka przed umieszczeniem w placówce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). W tej sytuacji stosownie do postanowień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. Nr 72, poz. 652 ) właściwym sądem administracyjnym do rozpatrzenia skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa z tego też powodu skarga nie mogła odnieść skutku. W pierwszej kolejności należy przedstawić stan prawny obowiązujący zarówno w [...]r. jak i w [...]r. w zakresie usamodzielniania wychowanków opuszczających niektóre typu placówek opiekuńczo – wychowawczych. W dniu wstąpienia przez skarżącą do [...] tj. w dniu [...]r. , art. 33 p ust. 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.) stanowił, że po uzyskaniu pełnoletności osoba opuszczająca rodzinę zastępczą, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, dom pomocy społecznej, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy oraz specjalny ośrodek szkolno – wychowawczy zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem poprzez pracę socjalną, a także pomocą pieniężną na usamodzielnienie. W § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 grudnia 1999 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie wychowankom opuszczającym niektóre placówki opiekuńczo – wychowawcze, resocjalizacyjne, zakłady dla nieletnich oraz rodziny zastępcze ( Dz. U. nr 98, poz. 1147 ze zm.) określono, że pomoc w usamodzielnieniu przysługuje usamodzielnianemu wychowankowi opuszczającemu m.in. rodzinny dom dziecka, a pomoc ta w myśl § 3 wyżej wymienionego rozporządzenia polegała w zależności od indywidualnej sytuacji usamodzielnianego wychowanka, w szczególności na : pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, czy przyznaniu specjalnego świadczenia pieniężnego na zagospodarowanie. Pomoc ta przysługiwała usamodzielnianemu wychowankowi, po spełnieniu określonych w rozporządzeniu warunków. Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 września 2000 r. w sprawie udzielenia pomocy na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem osobom opuszczającym rodziny zastępcze, niektóre typy placówek opiekuńczo – wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich oraz specjalne ośrodki szkolno- wychowawcze ( Dz. U. Nr 81, poz. 909 ) obowiązującym od 29 października 2000 r. zmienione zostały dotychczasowe regulacje, a po myśli § 9 ust. 1 tego rozporządzenia dyrektor placówki opiekuńczo – wychowawczej ( rodzinnego domu dziecka ) informował powiatowe centrum pomocy rodzinie, właściwe ze względu na miejsce położenia domu, co najmniej na trzy miesiące wcześniej o terminie opuszczenia przez tę osobę domu oraz zobowiązany był do przekazania dokumentacji dotyczącej osoby usamodzielnianej. Przedstawione unormowania obowiązywały w dniu złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia. Z dniem 28 lipca 2001 r. kolejnej zmianie uległ stan prawny w wyniku zmiany ustawy o pomocy społecznej. W nowym brzmieniu art. 33 p ust 1 tej ustawy stanowił, że osoba, która osiągnęła pełnoletność w rodzinie zastępczej, oraz osoba pełnoletnia opuszczająca niektóre typy placówek opiekuńczo – wychowawczych i domów pomocy społecznej oraz schroniska dla nieletnich, zakłady poprawcze i specjalne ośrodki szkolno – wychowawcze zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem poprzez pracę socjalną, a także pomocą pieniężną na usamodzielnienie. Pomoc tę udziela starosta powiatu właściwego ze względu na miejsce pobytu dziecka przed umieszczeniem w rodzinnym domu dziecka. W następstwie zmiany ustawy wydane zostało nowe rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo – wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno - wychowawcze ( Dz. U. Nr 120, poz. 1293 ). Stosownie do postanowień § 2 ust. 1 pomoc pieniężna na usamodzielnienie przysługuje osobie usamodzielnianej, w przypadku gdy umieszczenie w rodzinie zastępczej lub skierowanie na pobyt całodobowy do placówki opiekuńczo – wychowawczej albo specjalnego ośrodka szkolno – wychowawczego nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu. Warunkiem udzielenia pomocy pieniężnej na usamodzielnienie jest zobowiązanie się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, opracowanego wspólnie z opiekunem. Program ten opracowuje się co najmniej na miesiąc przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę usamodzielnianą w rodzinie zastępczej lub przed opuszczeniem placówki opiekuńczo-wychowawczej. Przedstawiony powyżej stan prawny pozwala stwierdzić, że pomoc pieniężna na usamodzielnienie po opuszczeniu rodzinnego domu dziecka przysługuje osobie pełnoletniej opuszczającej daną placówkę. Przy czym należy w tym zakresie rozgraniczyć dwie kwestie pierwsza związana jest z fizycznym opuszczeniem placówki, a druga związana jest z zerwaniem wszelkich więzów prawnych z tą placówką. Przedstawione powyżej unormowania prawne nie dają wprost odpowiedzi na tak postawione pytanie. Z wykładni tych regulacji wynika, że świadczenie przysługuje osobie pełnoletniej fizycznie opuszczającej placówkę ( rodzinny dom dziecka ), natomiast nie oznacza to zerwanie wszelkich więzów, w tym prawnych z tą placówką, ponieważ np. opiekunem usamodzielnianej osoby może być dyrektor rodzinnego domu dziecka czy też inna osoba z tego domu. Sam proces usamodzielnienia, jeżeli jest prowadzony to, jest rozłożony w czasie i nie sprowadza się do zaistnienia określonego zdarzenia skutkującego uznaniem, że został już przeprowadzony. W rozpatrywanej sprawie jak wynika to z akt administracyjnych i nie jest przez stronę kwestionowane do [...] wstąpiła w dniu [...]r., zatem w tym dniu nastąpiło fizyczne opuszczenie Rodzinnego Domu Dziecka w Ż. Natomiast podnoszone w odwołaniu i w skardze do Sądu argumenty dotyczące pozostawiania skarżącej w ewidencji tego Domu nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ nie wiążą się one z jej statusem prawnym lecz związane były z działaniami prowadzonymi przez Dom . Z chwilą wstąpienia skarżącej do [...], nie przebywała już w Domu i Dom nie ponosił za nią odpowiedzialności. Na fakt opuszczenia Domu we wskazanym dniu nie ma znaczenia to, że pobyt w [...] miał charakter postulatu, ponieważ jest to rutynowe postępowanie obowiązujące wszystkie osoby chętne wstąpić do tego [...]. Dalszym etapem tego procesu wstępowania do [...] jest odbycie [...]. W tej sytuacji, należy podzielić pogląd organów administracji, że proces usamodzielnienia rozpocząć się miał w miesiącach letnich [...]r. Skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu usamodzielnienia złożyła po upływie roku, kiedy była już w [...]. W tej sytuacji skarżąca nie wypełniła podstawowego warunku umożliwiającego przyznanie tej formy pomocy, a mianowicie nie złożyła wniosku o jej przyznanie wówczas, gdy faktycznie się usamodzielniała. Przywołane przepisy dotyczące procesu usamodzielnienia wprowadzają konieczność wystąpienia związku przyczynowo – skutkowego a mianowicie przyznanie pomocy z tytułu usamodzielnienia musi być połączone z faktycznym (fizycznym ) opuszczeniem placówki. Występowanie tego związku potwierdzają unormowania wprowadzające odstępstwo od tej reguły, stanowiące że procesowi usamodzielnienia podlegają osoby, które fizycznie nie opuściły pewnych placówek opiekuńczo – wychowawczych. Skoro skarżąca fizycznie opuściła Rodzinny Dom Dziecka w Ż. we [...]r. to złożony wniosek o przyznanie pomocy z tego tytułu w [...]r. należy uznać za spóźniony, złożony już po faktycznym usamodzielnieniu. Na zmianę oceny prawnej nie ma wpływu późniejsza zmiana sytuacji osobistej skarżącej, która już po zakończeniu postępowania administracyjnego, a w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego opuściła [...]. Zmiana sytuacji osobistej skarżącej nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie z tego powodu, że odmowa przyznania pomocy pieniężnej na zagospodarowanie spowodowana została nie tym, że skarżąca wstąpiła do [...] leczy tym, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie tej pomocy była już osobą samodzielną. Z uwagi na wskazany powyżej związek przyczynowo – skutkowy między opuszczeniem placówki pomocy społecznej a rozpoczęciem procesu usamodzielnienia obowiązujące unormowania prawne nie wprowadziły żadnego okresu czasu w trakcie którego osoba usamodzielniana może złożyć stosowny wniosek. Podnoszone przez skarżącą w trakcie postępowania administracyjnego oraz w skardze argumenty dotyczące nie wyłączenia jej z ewidencji wychowanków Domu nie mogą zostać uwzględnione. To czy dokumentacja związana z prowadzenia danej placówki pomocy społecznej uwzględnia daną osobę czy też nie w ramach prowadzonych ewidencji nie wpływa na prawa i obowiązki samych wychowanków. Okoliczność ta ma znaczenie jedynie dla samej placówki i wpływa na ilość środków jakie ona otrzymuje w ramach przysługującej jej dotacji. Skoro zatem, skarżąca pomimo faktycznego opuszczenia Domu znajdowała się w ewidencji to oznacza, że placówka faktu tego nie zgłosiła i tym samym w sposób nienależny pobierała środki finansowe na osobę, która już nie korzystała z jej świadczeń. Odrębnym zagadnieniem w ramach rozpatrywanej sprawy jest to, że w przypadku skarżącej proces usamodzielnienia nigdy w sposób formalny nie został uruchomiony. Stosownie do przywołanych powyżej przepisów prawa Kierownik Rodzinnego Domu Dziecka w Ż. zobowiązany był w terminie trzech miesięcy przed uzyskaniem przez stronę pełnoletności albo przed fizycznym opuszczeniem Domu poinformować o tym właściwe powiatowe centrum pomocy rodzinie, które następnie winno wyznaczyć opiekuna osoby usamodzielnianej, z którym osoba usamodzielniana winna opracować program usamodzielnienia. W przekazanych aktach znajduje się jedynie program usamodzielnienia, jednakże nie wynika z niego kto i kiedy go sporządził. Z jego treści oraz formy można wnioskować, że jest to program przygotowany przez skarżącą, jednakże nie spełnia on wymogów przewidzianych obowiązującymi unormowaniami prawnymi. Okoliczności te pozwalają stwierdzić, że skarżąca faktycznego procesu usamodzielnienia nie rozpoczęła, a tym samym rozstrzygnięcie organów administracji jest prawidłowe. W świetle przedstawionego stanu faktycznego Sąd jest zobligowany poinformować skarżącą, że stosownie do postanowień art. 154 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) osoby, które z przyczyn od siebie niezależnych nie otrzymywały pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy na zagospodarowanie - w formie rzeczowej mogą wystąpić do starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby usamodzielnianej przed umieszczeniem w rodzinnym domu dziecka o przyznanie pomocy w terminie 3 lat od dnia wejścia w życie tej ustawy. Jednocześnie należy wyraźnie podkreślić, że jest to informacja i nie oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku skarżąca takie świadczenie otrzyma, gdyż właściwy organ administracji publicznej będzie musiał przeprowadzić stosowne postępowanie na tę okoliczność. Jak zostało to zaznaczone powyżej sąd administracyjny powołany został do kontroli legalności rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji publicznej, skoro zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.– B. odpowiada wymogom stawianym przez obowiązujące przepisy prawa i mając na uwadze postanowienia art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. su.