II SA/Ka 596/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Łucja Franiczek /spr./ Asesor WSA Iwona Bogucka Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości o d d a l a s k a r g ę Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości stanowiącej własność W. i H. małż. M., położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej na mapie geodezyjnej nr [...] jako działki nr [...] i [...] o pow.6557 m2 - z przeznaczeniem pod realizację budownictwa jednorodzinnego w dzielnicy L. Wnioskiem z dnia [...] r. o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej poprzednio działkę nr [...], a obecnie nr [...], wystąpili poprzedni współwłaściciel W. M. oraz spadkobiercy H. M. w osobach: S. M., M. P., R. M. i J. M. /postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...] /. Kierownik Urzędu Rejonowego w C. decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekł o zwrocie na rzecz wnioskodawców nieruchomości oznaczonej na k. m. nr [...] jako działka [...] o pow.1150 m2 jako części dawnej działki nr [...], pozostałej w wyniku podziału działki nr [...]. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Wojewodę [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...]. Jednakże decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] r. nr [...], stwierdzono nieważność decyzji organów obydwu instancji o zwrocie nieruchomości na podstawie art.156 § 1 pkt 4 kpa z uwagi na fakt, iż sporna nieruchomość oddana została w użytkowanie wieczyste. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ten utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie decyzją z dnia [...] r. nr [...] r. Wcześniej zaś Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmienił wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn.akt [...] w ten sposób, iż oddalił powództwo S. M. przeciwko Gminie C. i Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" o ustalenie nieistnienia prawa użytkowania wieczystego działki nr [...]. Pismem z dnia [...] r. S. M., M. P., R. M. i J.M. /jako spadkobiercy także W. M., który zmarł dnia [...] r. – na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...] podtrzymali żądanie zwrotu działki nr [...] z uwagi na niezrealizowanie aktu wywłaszczenia. Po ponownym rozpoznaniu wniosku decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjętą z up. Prezydenta C., umorzono postępowanie o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie działkę nr [...] o pow. 1150 m2. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepisy art.136 ust.3 i art.229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz .U. z 2000r. Nr 46, poz.543/ oraz art.105 § 1 kpa. W uzasadnieniu organ po przedstawieniu przebiegu dotychczasowego postępowania wskazał, iż wywłaszczona działka o poprzednim oznaczeniu nr [...] aktem notarialnym z dnia [...] r. rep. A nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w C. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] wpisem dokonanym w dniu [...] r. Następnie część tej działki, oznaczona nr [...], stała się własnością Gminy C. na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] r. W wyniku reorganizacji SM "[...]" działka nr [...] /stanowiąca część działki nr [...] /, została przyjęta przez Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]", a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] wpisem dokonanym w dniu [...] r. Zarząd tej Spółdzielni pismem z dnia [...] r., poinformował o braku zgody na rozwiązanie umowy użytkowana wieczystego. Na tej podstawie organ I instancji stwierdził, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, gdyż na nieruchomości tej ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, które to prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej wpisem dokonanym już w [...] r., tj. przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stąd też postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe i w ocenie organu, podlegało umorzeniu z tej przyczyny. W odwołaniu od decyzji S. M. domagał się jej uchylenia i uwzględnienia wniosku o zwrot działki nr [...]. Odwołujący się podniósł w pierwszym rzędzie, iż postępowanie toczy się już od [...] r., a Skarb Państwa dysponuje zwróconą kwotą zwaloryzowanego odszkodowania. Bezsporne jest też, że działka nr [...] nie została wykorzystana na cele wywłaszczenia i w tej sytuacji zachodzą przesłanki rozwiązania umowy użytkowania wieczystego w myśl art.240 kodeksu cywilnego na drodze procesu cywilnego, których to działań Urząd jednak nie podjął. Zdaniem odwołującego się umorzenie postępowania w takiej sytuacji narusza art.136 ust.3 i art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, podzielając ustalenia faktyczne i pogląd prawny tego organu o bezprzedmiotowości postępowania w świetle art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. M. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i uwzględnienie wniosku o zwrot nieruchomości. Skarżący zarzucił, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art.136 ust.3 i art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako że organ nie podjął próby rozwiązania umowy użytkowania wieczystego, mimo spełnienia przesłanek z art.240 k.c. Nadto, skarżący ponowił argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Zgodnie z treścią art.136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jednolity Dz.U. z 2000r. Nr 46, poz.543 ze zm./, poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art.137, stała się zbędna na cel określony o wywłaszczeniu. Przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /odpowiednio – w umowie o nabycie zgodnie z art.113 ust.3 ustawy/ reguluje przepis art.137 ust.1 tej ustawy. Jednakże z mocy art.229 powołanej ustawy, roszczenie o którym mowa w art.136 ust.3, nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia jej w życie, czyli przed [...] r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej /w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 stycznia 2000r. – Dz.U. Nr 6, poz.70, która weszła w życie z dniem 15 lutego 2000r./. Na gruncie tej ustawy podlegało zaś rozpoznaniu roszczenie o zwrot mimo wszczęcia postępowania przed jej wejściem w życie /art. 233 cyt. ustawy/. Ustawodawca zatem jednoznacznie przesądził, iż mimo zbędności nieruchomości, roszczenie o jej zwrot nie może być realizowane w przypadku, gdy m.in. przed dniem 1 stycznia 1998r. na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Istnienie przesłanek do rozwiązania umowy użytkowanie wieczystego w trybie art.240 kodeksu cywilnego, nie miało zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle regulacji art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tymczasem w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły organy administracji, iż część wywłaszczonej nieruchomości, stanowiąca obecnie działkę nr [...], została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej i prawo to ujawniono w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998r., co wyczerpuje dyspozycję art.229 cyt. ustawy. Po reorganizacji Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" prawo użytkowania wieczystego, ustanowione na podstawie umowy notarialnej z dnia [...] r. nr. A nr [...], ujawniono w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez SM w C. jako użytkownika wieczystego działki nr [...] Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]" w C., co potwierdza znajdujący się w aktach administracyjnych odpis tej księgi z dnia [...] r. Nie budzi wątpliwości fakt, iż ujawnienie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998r. Wniosek o dokonanie wpisu zawarto bowiem w akcie notarialnym z dnia [...] r., zaś wyrokiem Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...] oddalono powództwo skarżącego o ustalenie nieistnienia prawa użytkowania wieczystego, przesądzając kwestię, że na nieruchomości prawo to ustanowiono i prawo to istniało w dacie wydania decyzji z [...] r. o jej zwrocie, których nieważność stwierdził następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Zatem podniesione w skardze kwestie co do niezagospodarowania spornych działek nie mogły odnieść skutku, jako że ustawodawca z mocy art.229 cyt. ustawy wykluczył możliwość ubiegania się o zwrot nieruchomości, na których ustanowiono prawo użytkowania wieczystego przed dniem 1 stycznia 1998r. i prawo osoby trzeciej zostało ujawnione w księdze wieczystej. Aczkolwiek w orzecznictwie Sądu Administracyjnego jak i literaturze, sporna jest kwestia, czy przepis art.229 ugn stanowi podstawę umorzenia postępowania administracyjnego, czy też negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzić przyjdzie, iż forma rozstrzygnięcia organu administracji nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Zdaniem składu orzekającego, opowiedzieć się jednak należy za poglądem, iż stwierdzenie przesłanek z art.229 ustawy stanowi podstawę do wydania decyzji merytorycznej o odmowie zwrotu nieruchomości, a nie – o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art.105 § 1 kpa, jak to uznały organy administracji. Uchybienie to nie mogło jednak prowadzić do uwzględnienia skargi, jako że nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Skutkiem decyzji jest bowiem nieuwzględnienie roszczenia strony, co w istocie prowadzi do stanu, zgodnego z wolą ustawodawcy. Wreszcie, wyjaśnić przyjdzie, iż nie miała znaczenia okoliczność, iż skarżący zwrócił zwaloryzowane odszkodowanie zgodnie z poprzednimi decyzjami o zwrocie spornej nieruchomości. Roszczenia w tym zakresie wynikają bowiem z faktu stwierdzenia nieważności tych decyzji w nadzwyczajnym trybie i w tym względzie przysługuje odrębna ochrona prawna na podstawie art.160 kpa. Z tych wszystkich względów Sąd skargę oddalił na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ w z zw. z art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm./. S/G