II SA/Ka 611/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie NSA Tadeusz Michalik, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant sekr. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia [...] 2000 r., B. K. wystąpiła o wymeldowanie H. K. z pobytu stałego w lokalu położonym w B. przy ul A podając, iż w/wym. opuścił je [...] 1998 r. i od tego czasu zamieszkuje w innym miejscu pod wskazanym w tym piśmie adresem. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta B., orzekł o odmowie wymeldowania H. K. z pobyt stałego w wyżej wymienionym lokalu. Organ wskazał, że nie utracił on uprawnień do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, a brak realizacji tej przesłanki uniemożliwia wydanie decyzji o wymeldowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uwzględniło odwołanie B. K. od tej decyzji i rozstrzygnięciem z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Według organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do rozstrzygnięcia sprawy. Organ potwierdził samoistne uprawnienia H. K. do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu wywodzące się z umowy najmu wskazał jednak, że utrata tych uprawnień nastąpić może również na skutek "definitywnego" opuszczenia lokalu, to zaś nie zostało przez organ pierwszej instancji rozważone. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 1984 r., Nr 32, poz.174 ze zm.) i art.104 k.p.a., w wyniku ponownego rozpoznania sprawy Burmistrz Miasta B. odmówił wymeldowania H. K. z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Rozstrzygniecie oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach: H. K. posiada uprawnienia samoistne do przebywania w lokalu w B. przy ul. A na podstawie umowy najmu z dnia [...] r. Zdaniem organu utrata tych uprawnień mogła nastąpić wyłącznie na skutek rozwiązania umowy najmu, bądź orzeczenia sądu nakazującego wydanie lokalu, eksmisję lub zniesienie wspólności najmu lokalu, co w rozpoznawanym przypadku nie miało miejsca. Z zeznań B. K. wynika, że H. K. opuścił dobrowolnie lokal [...] 1998 r. zabierając swoje rzeczy osobiste lecz posiada klucze do mieszkania, do którego przychodzi od czasu do czasu. Okoliczność opuszczenia lokalu nie została przyznana przez zainteresowanego, bowiem zaprzeczył on jakoby opuścił lokal "na stałe". Stwierdził, że była żona utrudnia mu dostęp do mieszkania poprzez wymianę zamków. Przesłuchiwani w sprawie świadkowie w większości potwierdzili, że H. K. nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Z zeznań tych wynika ponadto, że w ostatnim okresie czasu "uaktywnił swój pobyt w miejscu zameldowania". W wyniku oględzin mieszkania stwierdzono, że znajdują się w nim rzeczy osobiste należące do zainteresowanego. W tym stanie rzeczy organ uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem H. K. posiada tytuł prawny do lokalu, znane jest jego miejsce pobytu, w mieszkaniu znajdują się jego rzeczy osobiste, a on sam sporadycznie przebywa w spornym lokalu. W odwołaniu od powyższej decyzji B. K. wniosła o jej uchylenie oraz orzeczenie o wymeldowaniu H. K., zarzucając rażące naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 2 kpa przez niedostosowanie się do wytycznych organu odwoławczego. W uzasadnieniu wskazała na brak podania w motywach decyzji przyczyn odmowy wiarygodności zeznań świadków, pominięcie szeregu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a wskazujących na aktualny adres nowego miejsca zamieszkania zainteresowanego, oraz na okoliczność, że to ona ponosi wszelkie koszty utrzymania lokalu. W konsekwencji zarzuciła organowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. W ocenie odwołującej się miejscem zamieszkania jest "ośrodek, w którym dana osoba nie tylko mieszka ale załatwia wszystkie sprawy osobiste", toteż jej zdaniem tym miejscem nie może być mieszkanie, które H. K. czasami odwiedza i posiada w nim kilka swoich osobistych rzeczy wniesionych przed wizją o terminie której był wcześniej powiadomiony. Wojewoda [...] decyzją na z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymeldowania określone zarówno w sytuacji pierwszej przewidzianej w tym przepisie, który stanowi, że o wymeldowaniu organ orzeka, gdy osoba utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, jak i w sytuacji drugiej, zgodnie z którą osoba bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Organ podkreślił, że H. K. nie utracił uprawnień do przebywania w przedmiotowym lokalu, co wynika ze stanu faktycznego sprawy. Uprawnienia te wynikają z umowy najmu którą H. K. zawarł z "A" w B., co miało miejsce w trakcie trwania związku małżeńskiego. W dniu zawarcia umowy było to mieszkanie zakładowe związane ze stosunkiem pracy w/wym., toteż B. K. posiadała uprawienia pochodne do tego lokalu. Następnie oboje małżonkowie stali się współnajemcami tego lokalu na podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 105, poz.509), zaś kolejne zmiany przepisów w tym zakresie nie pozbawiły ich posiadanych uprawnień samoistnych do przebywania w tym lokalu. Nadto organ stwierdził, że związek małżeński B. i H. K. został rozwiązany przez rozwód wyrokiem z dnia [...] r. z winy H. K.. Organ podniósł, że w wyroku tym Sąd nie orzekł o sposobie korzystania ze wspólnego lokalu. Zdaniem organu brak orzeczenia sądu w przedmiocie przyznania prawa do spornego lokalu, jak również nierozwiązanie umowy najmu z H. K. ma ten skutek, że B. i H. K. nadal są współnajemcami przedmiotowego lokalu i posiadają samoistne uprawnienia do przebywania w nim. W ocenie organu pomimo, iż H. K. w lokalu tym nie zamieszkuje to nadal legitymuje się on samoistnymi uprawnieniami w związku z czym brak było podstaw do żądania jego wymeldowania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. K. stwierdziła, że jeszcze przed rozwodem tj. [...] r. H. K. dobrowolnie wyprowadził się i od tego czasu zamieszkuje u swojej konkubiny nie ponosząc kosztów związanych z utrzymaniem spornego lokalu. Od momentu wszczęcia postępowania o wymeldowanie stwarzał pozory zamieszkiwania. Podczas jego wizyt awanturował się i niszczył wspólne mienie. Zdaniem skarżącej H. K. utracił uprawnienia do lokalu ponieważ dobrowolnie i definitywnie opuścił go i przez własne zachowanie wypowiedział najem per facta concludentia. Podniosła, że podczas wizji w lokalu tylko jeden ze świadków będący kolegą w/wym. "fałszywie zeznał", że jej były mąż zamieszkuje w nim. W przekonaniu skarżącej zeznania tego świadka przesądziły o niekorzystnej dla niej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny wżył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 85 powołanej na wstępie ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, utworzono wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) stanowi, że sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy -uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym, w świetle brzmienia art. 134 § 1 powołanej ustawy, dokonując kontroli zgodności z prawem nie jest związany granicami skargi, tj. uwzględnia zarzuty z urzędu, niezależnie od okoliczności podniesionych w skardze. Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Niezależnie od treści skargi, obowiązkiem Sądu było zbadanie materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Oba te akty opierały się na przepisie art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 ze zm.). Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji przewidywał dwie podstawy wymeldowania osoby z pobytu stałego. Podzielić należy ocenę organów obydwu instancji o niespełnieniu przesłanek drugiej sytuacji zawartej w tym przepisie, to jest: opuszczenie przez osobę bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego i nieprzebywanie w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz niemożność ustalenia nowego miejsca jej pobytu. Potwierdzają to ustalenia dotyczące stanu faktycznego znajdujące oparcie w materiale dowodowym. Inaczej ocenić trzeba stanowisko organów co do niespełnienia przesłanek wymeldowania określonych w pierwszej sytuacji art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, a mianowicie utraty przez osobę uprawnień wymienionych w art. 9 ust.2 tej ustawy i opuszczeniu bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Powyższe ma istotne znaczenie bowiem decyzje organów obydwu instancji oparto o brak utraty uprawnień H. K. do przebywania w spornym lokalu. Przeprowadzając ocenę legalności decyzji administracyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadniczo bierze pod rozwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydawania. W pewnych jednak sytuacjach nie może przejść do porządku nad okolicznościami zaszłymi po tej dacie. Są nimi między innymi zmiany prawne, które Sąd obowiązany jest uwzględniać z urzędu, zwłaszcza gdy mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem po wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do istotnej zmiany stanu prawnego podważającej zasadność rozstrzygnięć organów pierwszej i drugiej instancji. Aktualnie kwestia uprawnień określonych w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy nie ma znaczenia zarówno dla zameldowania na pobyt stały, jak i wymeldowania. Wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20 / 01 (OTK z 2002 r., nr 3, poz.34) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 ze zm.) jest niezgodny z art. 52 ust.1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 9 ust. 2 omawianej ustawy w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad dwa miesiące należy przestawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. Zdaniem składu orzekającego konsekwencją orzeczenia niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest także niekonstytucyjność wymogu utraty uprawnień do przebywania w lokalu, który to wymóg zawarty był w pierwszej sytuacji art. 15 ust. 2 tejże ustawy. Stanowisko to jest efektem wykładni literalnej przepisu art. 15 ust. 2. Nie może obowiązywać odwołanie się do przesłanki określonej w innym przepisie ustawy, gdy przepis ten przestał obowiązywać. Trybunał ograniczony co prawda przedmiotem kontroli konstytucyjnej w rozpatrywanej sprawie, wprost wskazał na związek m.in.przepisów art. 9 ust. 2, oraz art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym dla danego postępowania. W odniesieniu do decyzji administracyjnych właściwy tryb ich eliminowania z obrotu prawnego w razie orzeczenia niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego decyzja została wydana normuje art. 145a § 1 kpa. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, z Konstytucją. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z powyższych względów odpadnięcie przesłanki utraty uprawnień do przebywania w lokalu czyni wywody zawarte w motywach decyzji organu odwoławczego nieistotnymi, dlatego rozstrzygnięcie tego organu nie mogło się ostać. Na marginesie wskazać należy, że pod rządami obowiązywania art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzecznictwo akceptowało pogląd, że dobrowolne i trwałe wyprowadzenie się z mieszkania jednego ze współmałżonków powodowało wygaśnięcie uprawnienia do przebywania w nim, a jednocześnie stanowiło o spełnieniu przesłanki opuszczenia lokalu (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 19 kwietnia 2001 r. V SA 3298/2000 ONSA 2002/3 poz. 111). Na zakończenie niniejszych rozważań należy zwrócić uwagę, że ewidencja ludności służy rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego, nie rozstrzyga o statusie prawnym lokalu mieszkalnego ani o ewentualnych roszczeniach majątkowych powstałych na tle zajmowanego bądź opuszczonego lokalu. Dla wymeldowania ma znaczenie wyłącznie fakt opuszczenia lokalu niezależnie od tego, czy dana osoba utraciła uprawnienia do przebywania w tym lokalu. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. W dalszym postępowaniu organ mając na względzie obszerny materiał dowodowy zebrany w sprawie, skupi się na obowiązującej przesłance pierwszej hipotezy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego", przy czym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem należy mieć na uwadze, że chodzi o dobrowolne i trwałe opuszczenie lokalu będące następstwem zamiaru osoby opuszczającej z tym, że zamiarów należy pojmować nie wyłącznie jako wolę wewnętrzną ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności.