II SA/Ka 612/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie NSA Tadeusz Michalik, Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1980 r. – kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity w Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) oraz na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] r. nr [...], którą organ ten orzekł o wymeldowaniu W. W. z lokalu przy ul. A w K.. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji u podstaw jej wydania legły następujące ustalenia faktyczne i prawne: stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje decyzję o wymeldowaniu osoby, która – 1) utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, albo 2) bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu i nie przebywa w nim co najmniej przez 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W przypadku W. W. spełnione zostały przesłanki z części pierwszej wskazanego tu przepisu. Uprawnienia W. W. do przebywania w spornym lokalu zawsze miały charakter pochodny, wywodzący się z uprawnień jego właścicielki M. W. (matki skarżącego). Mocą wyroku Sądu Rejonowego w K. z [...]r., sygn. akt [...], opatrzonego rygorem natychmiastowej wykonalności nakazano skarżącemu opuszczenie i opróżnienie lokalu. Wyrok ten został wykonany, co poświadcza protokół z eksmisji z [...] 2000 r. Wykonanie wyroku spowodowało utratę uprawnień przez skarżącego do zamieszkiwania w tym lokalu, ponadto W. W. zeznał, że [...] 2000 r. w lokalu tym nie zamieszkuje. Na podstawie umowy darowizny z [...] 2001 r. właścicielem lokalu stał się P. W., co wynika z odpisu z księgi wieczystej Dz. Kw [...], wydanego przez Sąd Rejonowy w K.. W skardze na tę decyzję W. W. określił jako pochopną i błędną. Stwierdził, że wydano ją przy nieprawidłowych ustaleniach, jakoby o utracie jego uprawnień do przebywania w spornym lokalu zadecydował "prawomocny wyrok Sądu Rejonowego", gdy tymczasem był to wyrok zaoczny opatrzony rygorem natychmiastowej wykonalności, który został uchylony, a postępowanie w sprawie zostało umorzone. Ponieważ wyrok został przedtem wykonany utracił jedynie w sposób wymuszony możliwość przebywania w tym lokalu. Przekazanie lokalu mocą umowy darowizny P. W. nastąpiło w drodze przestępczej i w sprawie tej prowadzone jest postępowanie karne. Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi W. W., nie znajdując w niej podstaw do zmiany swego stanowiska. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia faktu, iż wyrok o eksmisji został uchylony, a poprzedzające go postępowanie umorzone organ odwoławczy stwierdził, że M. W. występując o eksmisję skarżącego z jej mieszkania, a następnie o jego wymeldowanie dała wyraz cofnięcia zgody na jego dalsze zamieszkiwanie w lokalu przy ul. A. Uchylenie wyroku orzekającego eksmisję nastąpiło po śmierci M. W., która nie zmieniła swojej woli pozbawienia skarżącego uprawnień do przebywania w jej lokalu. Ponadto uprawnienia skarżącego nie mogły trwać dłużej, niż uprawnienia jego matki, a te ustały z chwilą jej śmierci. Tak więc nawet gdyby wcześniej nie nastąpiła utrata uprawnień skarżącego do przebywania w tym lokalu, to i tak stałoby się to z chwilą śmierci jego właścicielki. Również obecny właściciel lokalu wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie z niego W. W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga na wskazaną wyżej decyzję została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach w dniu 5 marca 2002 r. pod rządami obowiązującej wówczas ustawy z dnia 11 maja 1995 r. (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Ustawa ta utraciła moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Jednocześnie z dniem 1 stycznia 2004 r. zniesione zostały ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, w miejsce których, w myśl art. 85 ww. ustawy, utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego – wojewódzkie sądy administracyjne. Dla obszaru województwa śląskiego powstał na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 662), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który stał się sądem administracyjnym właściwym dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Mając na uwadze powyższe zmiany legislacyjne ustawodawca w art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidział, że w przypadku spraw, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają one rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 3 § 1 tej ustawy "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Zgodnie z kolei z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, a więc zgodności z przepisami prawa, które regulują kwestie zawarte w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji. W ramach tej kontroli podkreślić należy w pierwszej kolejności, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana w oparciu o przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) – dalej określana w skrócie jako "ustawa o ewidencji ludności". Przepis ten, w momencie wydawania zaskarżonej decyzji, stanowił, iż "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Podkreślając sytuację wynikającą z części pierwszej tego przepisu (utrata uprawnień i opuszczenie bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu) organy obydwu instancji uznały, że w takiej sytuacji znalazł się skarżący. Jako przesłankę utraty przez niego uprawnień do przebywania w spornym lokalu wskazano w decyzji odwoławczej, najpierw – prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z [...] r. o emisji, co następnie sprostowano jako oczywistą omyłkę na – wyrok zaoczny opatrzony rygorem natychmiastowej wykonalności. W trzech miesiącach uzasadnienia decyzji podniesiono, iż wykonanie tego wyroku skutkowało utratą uprawnień skarżącego do przebywania w tym lokalu. Nawiązując w tym miejscu do treści odpowiedzi na skargę, w której odmiennie w stosunku do uzasadnienia decyzji położono akcenty na poszczególne elementy stanu faktycznego, należy wyjaśnić, że oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnia jej rozstrzygnięcie i motywy, jakie wynikają z jej sentencji i uzasadnienia. Odpowiedź na skargę nie stanowi uzupełnienia decyzji i nie można tą drogą zmienić zawartego w niej uzasadnienia. Trzeba zatem uwzględnić w dalszych rozważaniach dwie związane z tym kwestie. Otóż w momencie wydawania decyzji odwoławczej wyrok ten nie funkcjonował już w obrocie prawnym. Postanowieniem z [...] r. został uchylony przez Sąd, który go wydał, a postępowanie w sprawie umorzono. Uchylenie wyroku zaocznego oznacza, że utracił on swą moc, a ponadto odpadł tytuł wykonawczy dla egzekucji, którą już przeprowadzono. Wyrok ten nie powinien być już powoływany jako podstawa utraty przez skarżącego uprawnień do przebywania w lokalu. Pomijając i tą kwestię trzeba mieć na uwadze, że niekwestionowany w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, w myśl którego "przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne" (z wyroku NSA z 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3169/00). Również z tego względu, przy uwzględnieniu faktu uchylenia tego wyroku i umorzenia postępowania, nie można twierdzić, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny. W dalszej kolejności, już na etapie rozstrzygania sprawy przez Sąd, trzeba wziąć pod uwagę fakt, iż w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności mowa jest o uprawnieniach wymienionych w art. 9 ust. 2 ustawy, który to przepis utracił moc obowiązującą z dniem 19 czerwca 2002 r. z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01, w którym Trybunał stwierdził, że jest on sprzeczny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok opublikowany w OTK z 2002 r. nr 3, poz. 34). Co prawda utrata mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nastąpiła już po wydaniu decyzji odwoławczej w niniejszej sprawie, to jednak zgodnie z art. 272 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi to przesłankę wznowienia postępowania w sprawie. Zgodnie z tym przepisem "Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie". Odnosząc te uwagi do występującego w sprawie stanu faktycznego i prawnego podnieść trzeba, że zaskarżona decyzja w kształcie wynikającym z jej uzasadnienia, a nie z odpowiedzi na skargę, została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł z mocy art. 200 tej ustawy.