II SA/Ka 630/03

Dnia 6 stycznia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie: NSA Szczepan Prax Asesor WSA Rafał Wolnik – spr. Protokolant: referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 stycznia 2005 roku, sprawy ze skargi A. D.(D.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. z dnia [...] roku, Nr [...] 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia [...] roku Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. (dalej MOPS) przyznał A. D. pomoc w formie zasiłku celowego w łącznej kwocie [...],- złotych z przeznaczeniem na zakup żywności i wydatki mieszkaniowe w miesiącach [...] i [...] roku. Zasiłek ten miał być wypłacony skarżącej w kasie MOPS w dniu [...] roku. Kolejną decyzja wydaną w dniu [...] roku Dyrektor MOPS w B.-B. uchylił swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku i odmówił przyznania M. i A. D. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności i wydatki mieszkaniowe w miesiącach [...] i [...] roku. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 6 ust. 1 i 1a oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998 roku, Nr 64, poz. 414 z późn. zm.). W uzasadnieniu wskazano, że M. D. pomimo zgłoszenia go do udziału w pracach społeczno-użytecznych w okresie od [...] do [...]roku, przepracował jedynie do dnia [...] roku. W dniu [...] roku zgłosił się do MOPS oświadczając, że nie ma z kim zostawić dzieci i po tym dniu nie pojawił się więcej w pracy. Ustalono, że nieobecność w pracy po [...] roku była nieusprawiedliwiona, a ponadto stwierdzono, iż podczas wizyty w MOPS czuć było od M. D. [...]. Również podczas wizyty w MOPS w dniu [...] roku zauważono u M. D. oznaki spożywania [...]. W takim stanie faktycznym organ uznał, że M. D. nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym, a ponadto, że zachodzą przesłanki marnotrawienia przyznanych świadczeń. W odwołaniu od tej decyzji A. D. wyjaśniła sytuację, jaka miała miejsce podczas wizyty w MOPS w dniu [...] roku. Zaprzeczyła, jakoby M. D. był wówczas pod wpływem [...]. Wskazała, że jej rodzina od dłuższego już czasu korzysta z pomocy MOPS i nigdy do tej pory nie wskazywano na jakikolwiek problem [...], a wręcz przeciwnie, jej małżonek cieszył się dobrą opinią w MOPS-ie. Dotychczas przyznawana pomoc była przez nią zawsze wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem, a rachunki za wydatki były okazywane pracownikom MOPS i nigdy nie było co do nich zastrzeżeń. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. – B., zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, postanowiło utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podzielono stanowisko Dyrektora MOPS zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] roku, a ponadto stwierdzono, że bez względu na czas spożywania [...] przez M. D., okoliczność taka prowadzi do wniosku, że przeznacza on i tak skromne środki finansowe na zakup [...], zamiast na zaspokajanie swoich potrzeb bytowych. W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji mógł uchylić swoją wcześniejszą decyzję, albowiem zachodziły przesłanki, o których mowa w art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej. W skardze do Naczelnego Sadu Administracyjnego skarżąca – A. D. wskazała na naruszenie prawa przez MOPS przy wydawaniu decyzji. Powtórzyła swoje argumenty, jakie wskazała w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Podniosła, że sprawa nie została należycie wyjaśniona i stanowczo zaprzeczyła, aby jej mąż marnotrawił pieniądze na zakup [...]. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Powołał się na swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy społeczne ograniczenie świadczeń pomocy społecznej do niezbędnego minimum lub odmowa ich przyznania może nastąpić w razie stwierdzenia marnotrawstwa przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia bądź też marnotrawstwa własnych zasobów materialnych. Z kolei art. 6 ust. 1a tej ustawy stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nie uzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania, zaprzestania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji oparł swoje stanowisko na ustaleniu, że zachodzi przesłanka marnotrawstwa, o której mowa w cytowanym wyżej przepisie, a to z uwagi na przeznaczanie środków finansowych na zakup [...], a także przesłanka braku współpracy z pracownikiem socjalnym i zaprzestanie świadczenia pracy przez męża skarżącej. Dokonane przez organ ustalenia są w ocenie Sądu pochopne i co najmniej przedwczesne. Z akt sprawy wynika bowiem, że niestawienie się do pracy przez M. D. zostało usprawiedliwione. Jeżeli organ miał wątpliwości co do rzetelności tego usprawiedliwienia, winien był przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające i zbadać, czy powoływane przez skarżącą okoliczności odpowiadały prawdzie. Zarzut marnotrawienia środków został z kolei postawiony bez przeprowadzenia w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania. Nie można bowiem uznać, że sprawa została wyjaśniona w oparciu o obiektywnie i wszechstronnie dokonaną ocenę stanu faktycznego przez pracownika socjalnego. Zgodzić się należy ze skarżącą, że sam fakt oznak spożywania [...] przez jej męża nie może przesądzać o marnotrawstwie przyznanych bądź posiadanych przez nią środków finansowych. Oczywiście nie można wykluczyć, że taka sytuacja miała miejsce. Jednak to obowiązkiem organu administracji publicznej było zbadanie, wyjaśnienie i przeprowadzenie dowodów na tą okoliczność. W sprawie poza notatką z dnia [...] roku brak jest jakichkolwiek materiałów, a tym bardziej dowodów, które potwierdzałyby stanowisko organu pierwszej instancji. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że decyzja została wydana przez Dyrektora MOPS w dniu [...] roku, a więc dzień po zdarzeniu, z którego organ ten wywodzi okoliczności uzasadniające jej wydanie. W ocenie Sądu przeprowadzenie postępowania bez zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie, a więc z naruszeniem art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego nie zapewniło stronie możliwości złożenia stosownych wyjaśnień i wniosków dowodowych. Nie została również wyjaśniona okoliczność, dlaczego decyzje, będące przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu skierowane zostały do obojga małżonków, podczas gdy pierwotna decyzja o przyznaniu zasiłku celowego adresowana była tylko do skarżącej i wydana została na jej wniosek. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest wadliwe uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji, gdyż odnosi się ono ad personam do M. D., który nie był adresatem uchylonej decyzji. Organy obu instancji winny były zwrócić uwagę i kierować się przy wydawaniu swoich rozstrzygnięć treścią przepisu art. 6 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego odmowa bądź ograniczenie rozmiaru świadczeń pomocy społecznej nie powinny prowadzić do pogorszenia sytuacji osób będących na utrzymaniu danej osoby. Przyznane środki były środkami na zakup żywności i wydatki mieszkaniowe dla osoby, na utrzymaniu której znajduje się [...] dzieci, a zatem niewątpliwie odmowa świadczenia może prowadzić do pogorszenia ich sytuacji. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 10 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co skutkować musiało ich uchyleniem. Rozpoznając sprawę ponownie organ pierwszej instancji dokona ustaleń z uwzględnieniem powyższych rozważań, a w szczególności przeprowadzi postępowanie wyjaśniające z zachowaniem zasad wynikających z postanowień Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn, zm.). W kwestii wykonalności zaskarżonego orzeczenia Sąd orzekł na zasadzie art. 152 p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.s.a.