II SA/Ka 734/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie WSA Małgorzata Jużków, Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. orzekł, że u S. M. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu, wskazanej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Jako podstawę prawną podał art. 1 pkt 2 i art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575) oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że istotnym warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez jednostkę służby zdrowia oraz wykazanie w dochodzeniu epidemiologicznym narażenia zawodowego na czynnik patogenny, wywołujący rozpoznane schorzenie. Organ podał, że przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż skarżący zatrudniony był w latach 1958 – 1990 w "A" w Z. kolejno jako pomoc dołowa pod ziemią, młodszy rurkarz pod ziemią, rurkarz pod ziemią, zaś w latach 1993 – 1995 w "B" s.c. W konkluzji organ I instancji stwierdził, że S. M. był w czasie pracy narażony na ponadnormatywny hałas. Jednakże przeprowadzone badania lekarskie nie potwierdziły u niego istnienia choroby zawodowej narządu słuchu, wobec czego nie ma podstaw do wydania pozytywnego orzeczenia o stwierdzeniu takiej choroby. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarskie z badania przeprowadzonego dnia [...] 1999 r. w "C" w Z. z siedzibą w R., w którym wprawdzie rozpoznano u skarżącego obustronne uszkodzenie słuchu typu odbiorczego jednakże stwierdzono, iż z uwagi na zbyt długi upływ czasu od momentu ustania zatrudnienia, nie można przyjąć z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii choroby. S. M. był badany także w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Z kolei w tym orzeczeniu lekarskim wskazano średni ubytek słuchu w uchu [...] [...] dB, w uchu [...] [...] dB. W konkluzji zaś stwierdzono, że brak danych o stanie narządu słuchu w momencie zakończenia ekspozycji zawodowej na hałas ponadnormatywny nie daje podstaw do uznania związku przyczynowego występującego niedosłuchu z warunkami pracy, w związku z czym brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W złożonym odwołaniu S. M. nie zgodził się z rozstrzygnięciem i podał, że podczas badania w placówkach diagnostycznych w R. i w S. nie posiadał jeszcze świadectwa pracy z "B" s.c., dlatego te placówki orzekły o braku choroby zawodowej z uwagi na zbyt długi upływ czasu od momentu ustania zatrudnienia w "A". Skarżący podniósł, iż świadectwo pracy uzyskał po przeprowadzeniu postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym Sądem Pracy w J.. Wskazywał także, że pracę w "B" s.c. w K. rozpoczął w 1991 r., a nie jak to wynika ze świadectwa pracy w 1993 r. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że warunkiem uznania istnienia choroby zawodowej jest orzeczenie przez placówkę służby zdrowia schorzenia zakwalifikowanego w odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między faktem zatrudnienia a rozpoznaną chorobą. Organ przyjął, że skarżący pracował w warunkach stwarzających zagrożenie powstania "przewlekłego urazu akustycznego" w latach 1958 – 1990 w "A" i w latach 1993 – 1995 w "B" s.c., co potwierdzają wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego. Jednakże lekarze specjaliści obu kompetentnych placówek diagnostycznych I i II szczebla dokonujący badania S. M. wykluczyli u niego istnienie choroby zawodowej narządu słuchu, albowiem rozpoznany u niego niedosłuch odbiorczy, przy braku danych o stanie narządu słuchu w momencie zakończenia w 1995 r. ekspozycji zawodowej na hałas ponadnormatywny nie daje podstaw do uznania związku przyczynowego występującego, niedosłuchu z warunkami pracy. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez kwalifikowanych orzeczników organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia odwołania strony. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego S. M. nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu II instancji i prezentując argumentację zawartą w odwołaniu, wniósł o uchylenie decyzji. W udzielonej odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji, stwierdzając iż nie zakwalifikowanie przez lekarzy orzeczników rozpoznanego schorzenia do kategorii chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, uniemożliwia wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z art. 97 § 1 tej ostatniej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 85 powołanej ostatnio ustawy z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego wojewódzkie sądy administracyjne, działające na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. nr 72 poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji władny był rozpoznać niniejszą sprawę. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenia w istotny sposób mogły wpłynąć na wynik sprawy. Polegały one na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy – art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz wprowadzeniu pozaprawnych elementów definicji choroby zawodowej narządu słuchu, a w konsekwencji mogły doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż "choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Materialnoprawne przesłanki jej stwierdzania wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Takimi jednostkami były również Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz "C" w Z., na których opinie powołano się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniona w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego – art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Ponadto zadaniem placówki diagnostycznej jest jedynie rozpoznanie u badanego pracownika schorzenia. Ocena, czy schorzenie to jest chorobą zawodową ujętą w wykazie chorób zawodowych spowodowaną działaniem czynnika szkodliwego w środowisku pracy należy już do organu orzekającego. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia w swoim orzeczeniu stwierdziła, że nastąpiło obustronne uszkodzenie słuchu, lecz z uwagi na zbyt długi okres czasu od momentu ustania zatrudnienia nie można przyjąć zawodowej etiologii choroby z przeważającym prawdopodobieństwem. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym uznano hałas. Jednak w orzeczeniu placówki diagnostycznej I stopnia nie wyjaśniono, dlaczego wykluczono istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy. Natomiast Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w swoim orzeczeniu z dnia [...] r. uznał, że występujący odbiorczy ubytek słuchu nie daje podstaw do uznania związku przyczynowego z warunkami pracy. W tej opinii także nie wyjaśniono bliżej tego stanowiska. W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczyło choroby wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, określonej jako uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego wykazały, co zostało przyjęte jako okoliczność faktyczna w sprawie przez organy obu instancji, że Pan S. M. pracował przez 32 lata w hałasie i był narażony na ryzyko uszkodzenia słuchu. Oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia organu orzekającego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej należy zauważyć, że orzeczenie lekarskie jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma w postępowaniu przed inspektorem sanitarnym walor opinii, podlegającej ocenie przez organ orzekający. W tym zakresie organ nie przeprowadził jednak żadnych czynności związanych z oceną dowodów, poprzestając na przytoczeniu ustaleń podanych w orzeczeniach lekarskich. Tymczasem zwraca uwagę, iż przyjmując pozazawodową etiologię schorzenia, tezy tej organ w przekonywujący sposób nie uzasadnia. Uzasadnienia takiego nie zawierają także wskazane orzeczenia lekarskie. W sprawie nie ujawniono jakichkolwiek innych czynników, które mogły wpłynąć na stwierdzone uszkodzenie słuchu u skarżącego. Okolicznością bezsporną jest natomiast wieloletnie narażenia skarżącego na oddziaływanie ponadnormatywnego hałasu w miejscu pracy. W tej sytuacji, wobec uznania pozazawodowego źródła schorzenia, organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu wykazania jakie czynniki, w jakim czasie występujące, spowodowały stwierdzony niedosłuch. Jeżeli nie zostanie wykazane oddziaływanie czynnika odmiennego niż hałas w miejscu pracy, mogącego wywołać istniejący stan upośledzenia słuchu, wówczas organ nie jest uprawniony do przyjęcia, że istnieje pozazawodowa przyczyna schorzenia. W rozpoznawanej sprawie oddziaływanie takiego czynnika nie zostało nawet wskazane. Wobec uchylenia decyzji Sąd zwraca uwagę, że jakkolwiek w dacie orzekania przez Sąd obowiązują już przepisy nowego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), to przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy, ze względu na przepis § 10 tego rozporządzenia, zgodnie z którym postępowanie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia (3 września 2002 r.), czyli postępowanie będące w toku, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Uwzględniając przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w związku art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.