II SA/Ka 757/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędziowie: WSA Stanisław Nitecki asesor WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant: Ewa Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2005 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana w całości; Wnioskiem z dnia [...] 1990 r. K. S. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w G. o przyznanie jej rekompensaty za mienie pozostawione przez jej ojca na terenie byłego ZSRR, poprzez przyznanie prawa własności zajmowanego przez nią mieszkania, administrowanego przez "A" w G. oraz przydzielenie działki budowlanej na terenie G.. We wniosku podano, że B. L., będący ojcem wnioskodawczyni, zmarły w roku 1965, pozostawił gospodarstwo rolne we wsi G., powiat J., woj. [...]. Rodzina była deportowana w czasie wojny na Syberię i do kraju powróciła w roku 1946. B. L. pozostawił 6 dzieci i do spadku po nim uprawnieni są oprócz wnioskodawczyni, również M. S., B. S., T.K., W. L. oraz S. L.. Postanowieniem Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] z dnia [...] r. zostało stwierdzone, że spadek po B.L. zmarłym [...] 1965 r. nabyły z mocy ustawy dzieci: K. S., M. S., B. S., T. K., W. L. i S. L. po 1/6 części każde z nich. Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. sygn. [...] zostało z kolei stwierdzone, że B. L. pozostawił, w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939, na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego w miejscowości G., stanowiącą jego własność nieruchomość w postaci gospodarstwa rolnego o obszarze 20 ha, wraz z wzniesionymi na nim budynkami, opisanymi w wyroku. W złożonej 27 września 1993 r. ankiecie dotyczącej mienia pozostawionego za granicą, wnioskodawczyni podała, że z tego tytułu nie uzyskano żadnego odszkodowania. W trakcie postępowania ujawniono również, że wniosek z żądaniem przyznania rekompensaty za mienie pozostawione za granicą przez B. L., został także złożony przez W. L. do organów administracji w Krakowie. Wniosek ten został przekazany do rozpoznania Prezydentowi G. dnia [...] 2002 r. W następnej kolejności, jak wynika z akt sprawy, zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe, mające na celu potwierdzenie faktu pozostawienia przez B.L. mienia za granicą, jak również kwestii ewentualnego odszkodowania uzyskanego już za to mienie. W tym zakresie organ administracji uzyskał z Archiwum Państwowego w P. Orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w R. z dnia [...] r. nr [...], zaświadczające że B. L. pozostawił za granicą określone mienie, co stanowi podstawę do osiedlenia go w gospodarstwie rolnym w Polsce. Jak wynika z Dokumentu Nadania Ziemi nr [...] , na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia [...] r. B. L. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze 4,27 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej S., powiat R.. Wraz z nadziałem ziemi, otrzymał on również na własność budynek mieszkalny, stodołę, stajnię i kurniki. Orzeczeniem z dnia 31 stycznia 1959 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. na podstawie § 38 rozporządzenia Ministra Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51), zwolniło B. L. od obowiązku uiszczania ceny nabycia nadanego mu gospodarstwa we wsi S., składającego się z 4,27 ha gruntu oraz budynku mieszkalnego, stajni, stodoły i kurników. Powierzchnia przyznanego gruntu została zmodyfikowana postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z [...] 1966 r. dotyczącym wyjaśnienia wątpliwości co do powierzchni gruntu, w którym stwierdzono, że na skutek dokonanych pomiarów powierzchnia nieruchomości państwowej oddanej na własność B.L. wynosi 4,2129 ha i do takiej powierzchni gruntu odnosi się zwolnienie B. L. jako repatrianta od obowiązku uiszczenia jej ceny. Jak wynika z akt sprawy, gospodarstwo rolne położone w S., na podstawie decyzji Starosty Powiatowego w J. z dnia [...] r. nr [...] zostało oddane w posiadanie i użytkowanie w ramach akcji osiedleńczej B. L.. Okoliczność te potwierdza protokół oddania w posiadanie z dnia [...] 1947 r. W toku uwłaszczenia wsi S. B. S., z domu L., otrzymała dokument nadania ziemi, jednakże zrzekła się nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Powiatowa Komisja Ziemska w R. orzeczeniem z dnia [...] 1956 r. przyjęła do wiadomości zrzeczenie się dokonane przez B. S., i uchylając dokument nadania gospodarstwa położonego w S., przydzieliła je B. L.. Okoliczność te potwierdza postanowienie Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia [...] r., nr [...], którym przydziela się budynek mieszkalny, stajnię, stodołę kurniki i grunt o pow. [...] ha po B.S., B. L.. Prezydent Miasta G., działając jako organ I instancji, po rozpoznaniu wniosku K. S., odmówił stwierdzenia, że spadkobiercom po B. L. przysługują uprawnienia wynikające z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ustalone wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. Jako podstawa prawna podany został art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543) oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz. U. nr 9, poz. 32 ze zm.). W uzasadnieniu podniesiono, że B. L. otrzymał na własność gospodarstwo rolne wraz zabudowaniami we wsi S. i został zwolniony od zapłaty jego ceny. Po śmierci B. L. nieruchomość ta przeszła na własność jego córek: M. S. i B. S.. Wobec powyższego uznano, że spadkobiercy po B. L. nie mają podstaw ubiegać się o uprawnienia odszkodowawcze, ponieważ nieruchomość pozostawiona w . została zrekompensowana. Odwołanie od tej decyzji złożyła K.S., która wniosła o jej uchylenie i wydanie decyzji stwierdzającej nabycie przez spadkobierców B. L. uprawnień z art. 212 powoływanej ustawy. W uzasadnieniu podniosła, że gospodarstwo w S. zostało przez jej ojca przejęte od córki B., a nie od Skarbu Państwa, a nieruchomość pozostawiona za granicą miała pow. 20 ha, zatem nie można jej wartości zrekompensować gospodarstwem o pow. 4 ha. Do odwołania zostały na żądanie organu II instancji dołączone pełnomocnictwa od pozostałych spadkobierców B. L., do działania w ich imieniu w sprawie uzyskania rekompensaty za mienie pozostawione za granicą. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu opisano przebieg dotychczasowego postępowania i stwierdzono, że twierdzenia podnoszone w odwołaniu, dotyczące podstaw nabycia przez B. L. gospodarstwa w S., nie znajdują uzasadnienia. Podkreślono, że B. L. otrzymał na własność to gospodarstwo jako ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą i został zwolniony od obowiązku zapłaty ceny. W kwestii różnicy wartości między mieniem pozostawionym i nabytym zostało podane, że porównanie nie jest możliwa, albowiem przejęcie gospodarstwa w S. nastąpiło bez oszacowania i rozrachunku. Powołując się na powyższe okoliczności, organ stwierdził, że nie jest możliwe wydanie decyzji stwierdzającej nabycie przez spadkobierców B. L. uprawnień z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze skierowanej do Sądu K. S. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody Śląskiego i orzeczenie o nabyciu przez spadkobierców po B. L. uprawnień wynikających z art. 212 powoływanej ustawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, że nie jest możliwe wydanie żądanej decyzji albowiem B. L. przejął za pozostawione gospodarstwo nieruchomość w S. i został zwolniony z zapłaty ceny. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przedmiotem rozstrzygnięcia dokonywanego przez sąd administracyjny na skutek wniesionej skargi, nie może być wydanie przez ten sąd merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej. Z tego powodu Sąd nie był uprawniony do wydania orzeczenia co do istoty sprawy, albowiem tylko organy administracji mogą orzekać w sprawach pozostających w ich kompetencji. Kontrola sprawowana przez sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), dotyczy kwestii legalności, czyli zgodności z prawem, orzeczeń wydanych przez organy administracji publicznej. Przypadki uwzględnienia skargi wskazują przepisy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zgodnie z którymi sąd uchyla rozstrzygnięcie organu administracji, gdy stwierdzi naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik postępowania, jak również stwierdza nieważność rozstrzygnięcia, gdy zachodzą jej przesłanki. Tylko zatem kwestie dotyczące zgodności zaskarżonego postanowienia z prawem materialnym i przepisami postępowania, mogły być brane pod uwagę przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, a uchybienia stwierdzone w tym zakresie mogły oddziaływać na rozstrzygnięcie Sądu. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem prawa i winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego aczkolwiek z innych przyczyn, niż podnoszone w skardze przez skarżącą. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte w listopadzie 1990 r., a zatem pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r., nr 30, poz. 127 ze zm.), nie zostało jednak zakończone decyzją ostateczną do daty wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.), zatem zgodnie z jej art. 233, podlegało przeprowadzeniu na podstawie przepisów nowej ustawy. Przepis art. 212 ust. 1 ustawy i gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji przewidywał, że na pokrycie opłat za wieczyste użytkowanie lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali, stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, zaliczenie wartości nieruchomości następowało na rzecz właściciela tych nieruchomości lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego, zaś w razie śmierci właściciela uprawnienie to przysługiwało łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Należy zatem podkreślić, że przepis ten nie odnosi się do kwestii wypłacania czy przyznawania jakiegoś "ekwiwalentu" za mienie pozostawione za granicą, lecz przewiduje dla określonego kręgu podmiotów uprawnienie do zaliczenia na poczet opłat za wieczyste użytkowania lub na poczet ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków, wartości mienia pozostawionego za granicą. Ekwiwalent stanowią zatem nabywane działki, o których mowa w art. 212 ust. 1, co wynika z brzmienia art. 212 ust. 2 ustawy. W przypadku, gdy wartość pozostawionych nieruchomości przewyższa wartość nieruchomości nabytych jako ekwiwalent, różnica w wartości może być zaliczona na pokrycie opłat za wieczyste użytkowanie lub ceny sprzedaży działki innej niż budowlana, to jest działki zabudowanej budynkiem przeznaczonym do prowadzenia działalności handlowej lub usługowej, na pracownię twórczą, domem letniskowym, garażem, lub przeznaczonej pod taką zabudowę. Przesłanką zastosowania przepisu art. 212 ustawy jest zatem sytuacja, gdy istnieje po stronie uprawnionego obowiązek pokrycia opłat za wieczyste użytkowanie lub ceny sprzedaży określonych nieruchomości, na poczet których może być zaliczona wartość pozostawionego mienia. Przepis ten może mieć zatem zastosowanie w sytuacji oddania gruntu w użytkowanie wieczyste bądź sprzedaży działki i budynków lub lokali. Wówczas bowiem może dojść do zaliczenia na poczet związanych z tym należności, wartości mienia pozostawionego za granicą. Przepis art. 212 ustawy nie stanowi natomiast podstawy do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej wyłącznie o istnieniu uprawnienia do ekwiwalentu i do dokonania przedmiotowego zaliczenia wartości, o jakim mowa w przedmiotowym przepisie. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawczyni, działając w oparciu o pełnomocnictwa udzielone jej przez pozostałych spadkobierców, wniosła o przyznanie jej na własność zajmowanego mieszkania oraz przyznania działki budowlanej na terenie G.. Nie doszło jednak do zawarcia żadnych umów, w związku z którymi mogła być rozważana ewentualna kwestia zaliczenia wartości pozostawionego mienia na poczet należnych opłat. Wydane zaś w sprawie decyzje odnosiły się do odmowy stwierdzenia, że spadkobiercom po B. L. przysługują uprawnienia wynikające z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle powyższych wywodów należy stwierdzić, że organy administracji nie były uprawnione do wydania rozstrzygnięcia o takiej treści, przepis art. 212 ustawy nie stanowi bowiem dla tego podstawy. W tym zakresie wydane w sprawie decyzje należy ocenić jako wydane bez podstawy prawnej, co stanowi przesłankę nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na uwadze przedstawione argumenty Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej PoPPSA, orzekł jak w sentencji wyroku. Uwzględniając skargę, Sąd był zobowiązany, na podstawie art. 152 PoPPSA do określenia w wyroku w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.