II SA/Ka 790/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie: Asesor Iwona Bogucka,, Asesor Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant Joanna Spadek, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K., w oparciu o § 1, § 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) orzekł że u Z.Z. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – uszkodzenia narządu słuchu – wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu z dnia [...] r. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w K. oraz orzeczeniu z dnia [...] r. Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Placówka medyczna I stopnia rozpoznała ubytek słuchu typu mieszanego ucha prawego i niedosłuch typu odbiorczego ucha lewego. Zdaniem jednostki medycznej rozpoznane schorzenie nie upoważniało do stwierdzenia u Z. Z. zawodowego charakteru uszkodzenia słuchu. Placówka medyczna II stopnia w orzeczeniu z dnia [...] r. stwierdziła także niedosłuch mieszany w uchu prawym i odbiorczy w uchu lewym, który nie może być uznany za skutek zawodowego narażenia na hałas. Jednocześnie organ orzekający uznał, iż w trakcie pracy w latach 1969 – 1998 w Hucie "A" S.A. w K. na stanowisku stolarza, mistrza murarskiego, kierownika oddziału i w latach 1998 – 2001 w "A2" sp. z o.o. na stanowisku starszego mistrza pracownik był narażony na działanie ponadnormatywnego hałasu. Jednak wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez kompetentne jednostki medyczne nie można stwierdzić choroby zawodowej – w konkluzji podniósł Powiatowy Inspektor Sanitarny. W odwołaniu Z. Z. domagał się uchylenia decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K.. Nie kwestionując ustaleń organu I instancji dotyczących pracy w narażeniu na działanie hałasu, nie zgadzał się z diagnozą lekarską placówek medycznych I i II stopnia. Po rozpoznaniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające stwierdzenia u Z. Z. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Wskazał, że Z. Z. w czasie zatrudnienia pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej narządu słuchu. Dalej organ odwoławczy stwierdził, iż pracownik był badany w dniu [...] r. w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w K. oraz w dniu [...] r. Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Orzecznicy tych placówek w wyniku przeprowadzonych badań wskazali brak podstaw do uznania uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu. Rozpoznali niedosłuch mieszany w uchu prawym powstały z udziałem czynników pozazawodowych (zapalnych) oraz przesunięcie progu słuchu w uchu lewym nie powodujące upośledzenia funkcji narządu słuchu. Nadto podnieśli, że asymetria niedosłuchu nie jest charakterystyczna dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu na narząd słuchu i nie figuruje w wykazie chorób zawodowych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. Z. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Nie zgodził się z wynikami badania przeprowadzonego przez placówki diagnostyczne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z art. 97 § 1 tej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 85 powołanej ostatnio ustawy z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego wojewódzkie sądy administracyjne, działające na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72 poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji władny był rozpoznać niniejszą sprawę. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób wpłynęło na wynik sprawy. Naruszenie to polegało przede wszystkim na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy – art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż "choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Materialnoprawne przesłanki jej stwierdzania wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Takimi jednostkami były również Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. oraz Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na których opinie powołano się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniona w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego – art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Ponadto zadaniem placówki diagnostycznej jest jedynie rozpoznanie u badanego pracownika schorzenia. Ocena, czy schorzenie to jest chorobą zawodową ujętą w wykazie chorób zawodowych spowodowaną działaniem czynnika szkodliwego w środowisku pracy należy już do organu orzekającego. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia w swoim orzeczeniu stwierdziła, że w uchu lepiej słyszącym nastąpiło obniżenie czułości słuchu, które nie upoważnia do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu. W opinii nie wyjaśniono tego stanowiska. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym uznano hałas. Jednak oceniając orzeczenie placówki diagnostycznej I stopnia nie wyjaśniono, dlaczego wykluczono istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy. Natomiast Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w swoim orzeczeniu z dnia [...] r. uznał, że odbiorczy ubytek słuchu w uchu lewym oraz asymetria niedosłuchu nie powodują skutków zdrowotnych uzasadniających uszkodzenie słuchu spowodowane działaniem hałasu. W tej opinii nie wyjaśniono bliżej tego stanowiska. Nie wskazano wartości granicznej upośledzenia słuchu, przekroczenie której pozwalałoby na stwierdzenie choroby zawodowej. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko, dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u Z. Z. schorzeniem w postaci ubytku słuchu i stwierdzonym narażeniem go na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy przy jednoczesnym wykluczeniu choroby zawodowej. Nie wyjaśnił przekonywująco dlaczego asymetria słuchu powoduje wyłączenie choroby zawodowej przy stwierdzonym ubytku słuchu typu odbiorczego. Powołanie się jedynie na budzące wątpliwości orzeczenia placówek diagnostycznych, bez wyjaśnienia wątpliwości oraz wprowadzenie pozaprawnych kryteriów stwierdzania chorób zawodowych nie było wystarczającym dowodem na obalenie domniemania związku przyczynowego. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy wyżej opisanych obowiązków na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien uwzględnić zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu i w tym zakresie uzupełnić opinię lekarską. Uwzględnić winien również fakt, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd Najwyższy w kilku wyrokach, w tym w wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98 (publikowany OSN nr 6, poz. 192 z 1999 r.) wyraził pogląd, że stopień ubytku słuchu nie był elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę akceptuje ten pogląd. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego; narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego, jakim był hałas i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Nadto należy wziąć pod uwagę to, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Oznacza to, że nie można będzie uzależnić ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej od ujawnionego stopnia odbiorczego ubytku słuchu. Uwzględniając przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 270 ze zm.), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 września 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w sentencji.