II SA/Ka 821/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie NSA Henryk Wach Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekr. Ewa Olender po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi A. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. w oparciu o art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) § 1, § 7, § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz 294 ze zm.) orzekł, o braku podstaw do stwierdzenia u A. G. choroby zawodowej - uszkodzenia słuchu wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że warunkiem niezbędnym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez właściwą placówkę służby zdrowia. W tym celu A. G. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Ponieważ upoważnione jednostki badawcze nie rozpoznały u w/wym. choroby zawodowej narządu słuchu nie było podstaw do jej orzeczenia, mimo iż z przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego wynikało, że A. G. będąc zatrudniony w "A" od 1984 r. do 1999 r. kolejno na stanowiskach [...] pod ziemią, [...], oraz [...] na powierzchni pracował w narażeniu na hałas o ponadnormatywnym natężeniu. W odwołaniu od powyższej decyzji A. G. stwierdził, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem. Wskazał na nierzetelność przeprowadzenia ostatniego badania. Podał, że badanie to wykonywane było razem z pracownikami odchodzącymi na emeryturę. Nadmienił, że wywierano na niego nacisk psychiczny aby wykonywał czynności (naciskał na przyciski) mimo, że nic nie słyszał. Wniósł o przeprowadzenie ponownych badań. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy odwołującego się oraz zajmowanych przez niego stanowisk. Przyznał, że A. G. pracował w warunkach, gdzie hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, tzn. równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Istniało zatem ryzyko powstawania przewlekłego urazu ■ akustycznego. Ponieważ orzeczenia lekarskie wydane przez dwie kompetentne placówki diagnostyczne wykluczały u A. G. istnienie choroby zawodowej brak było podstaw do jej orzeczenia. Ponadto organ podkreślił, że według ostatniego orzeczenia Instytutu rozpoznano u odwołującego się obustronny niedosłuch mieszany (przewodzeniowo-odbiorczy), który nie jest charakterystyczny dla przewlekłego urazu akustycznego pochodzenia zawodowego, stąd też lekarze tej placówki byli zobligowani do nierozpoznania choroby zawodowej, bowiem z lekarskiego punktu widzenia tylko stwierdzenie istnienia obustronnych ubytków słuchu typu odbiorczego umożliwia rozpoznanie choroby zawodowej słuchu. Dalej zaznaczył, że zespół objawów choroby zawodowej słuchu powinien odpowiadać skutkom biologicznym działania hałasu, zaś w przypadku A. G. uszkodzenie słuchu nastąpiło z udziałem czynników pozazawodowych (zapalnych). Z tych też względów organ nie uwzględnił odwołania wyjaśniając jednocześnie, że nie można ponowić badania lekarskiego ze względu na wyczerpanie dwuszczeblowego trybu diagnostyczno- orzeczniczego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. G. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją. Podniósł, że nie leczył się na zapalenie narządów słuchu. W dokumentacji lekarskiej nie ma żadnego wpisu o leczeniu uszu. Wskazał, że każde badanie audiometryczne wykazuje u niego duży niedosłuch. Szum w uszach, który po raz pierwszy ujawnił się w 1994 r. według wpisu w kartotece lekarskiej, zdaniem skarżącego wskazywałby na uszkodzenie nerwu słuchowego. Ponadto stwierdził, że orzeczenia lekarskie jednostek I i II stopnia różnią się stopniem uszkodzenia słuchu oraz charakterem niedosłuchu. Z uwagi na niezgodność tych orzeczeń wniósł o przeprowadzenie niezależnego badania. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podtrzymał dotychczasową argumentację i nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska wniósł o oddalenie skargi. Ponadto stwierdził, że podwyższenie poziomu progowego słuchu typu odbiorczego jest kwalifikowane jako choroba dopiero wówczas gdy zaburza czynność narządu słuchu z jej konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym Dz.U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz 1270/ sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprowadza się do badania czy decyzje, postanowienia, czynności i inne akty administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, gdyż wówczas władny jest uchylić zaskarżoną decyzję ( art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy). Bada również czy akty te nie są dotknięte wadami skutkującymi ich nieważnością ( art. 145 §1 pkt 2 ustawy). Przy tym zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy sąd wykonując kontrolę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną co oznacza, że kontrola ta jest prowadzona z urzędu niezależnie od podniesionych w skardze okoliczności. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) -obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji - za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. O uznaniu za chorobę zawodową decydują więc dwa czynniki: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, oraz ustalenie, że to schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Przy czym przy ocenie działania czynników szkodliwych dla zdrowia należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 1 ust 2 powołanego rozporządzenia. W przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (vide wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r. sygn. akt III RN 128/98 OSNAP 1999/24/771). Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy jak i orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych ( § 10 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W rozpoznawanej sprawie organy inspekcji sanitarnej słusznie przyjęły, że skarżący w trakcie zatrudnienia świadczył pracę w warunkach narażających na utratę słuchu. Przemawia za tym ustalony w dochodzeniu epidemiologicznym sposób wykonywania pracy, jej rodzaj oraz stopień i czas narażenia na hałas. Nie jest zatem okolicznością sporną fakt świadczenia pracy w warunkach szkodliwych stwarzających ryzyko powstania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Schorzenie to uznane jest za chorobę zawodową wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do cytowanego rozporządzenia. Dodatkowym warunkiem do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest rozpoznanie uszkodzenia słuchu o zawodowej etiologii przez wyspecjalizowane jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 7 ust. 1 omawianego rozporządzenia. Orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych wydane w ramach postępowania zmierzającego do rozpoznania choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego. Oznacza to, że nie wiążą one bezwzględnie wydającego decyzję, podlegają natomiast jego ocenie na równi z innymi dowodami. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący poddany został specjalistycznym badaniom w dwóch takich jednostkach. Placówka diagnostyczna I stopnia rozpoznała u skarżącego obustronny odbiorczy ubytek słuchu, który po naniesieniu poprawki na wiek wynosi UP [...]dB, UL [...]dB. Wniosek o nierozpoznanie choroby zawodowej uzasadniła tym, że wielkość ubytku słuchu nie osiąga takiego nasilenia aby z lekarskiego punktu widzenia można go było zakwalifikować jako chorobę. Placówka diagnostyczna II stopnia rozpoznała niedosłuch obustronnie mieszany UP-[...]dB, UL [...]dB stwierdzając, że obustronnie obniżenie czułości słuchu nie powoduje z lekarskiego punktu widzenia upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że orzeczenia lekarskie placówek medycznych wydane w ramach postępowania zmierzającego do wydania decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 par 1 kpa. Oznacza to, że nie wiążą one bezwzględnie organu, a podlegają jego ocenie jak każdy inny dowód. Kompetencja jednostek diagnostycznych obejmuje jedynie stwierdzenie stanu chorobowego i jego przyczyn. O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje natomiast organ inspekcji sanitarnej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, obejmującego przede wszystkim dochodzenie epidemiologiczne i orzeczenia lekarskie uprawnionych placówek diagnostycznych. W rozpoznawanej sprawie pomiędzy orzeczeniem placówki diagnostycznej II stopnia a orzeczeniem placówki I stopnia zaistniała istotna rozbieżność co do charakteru stwierdzonego niedosłuchu, która w rozpoznawanym przypadku mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Placówka diagnostyczna II stopnia stwierdziła bowiem obustronne mieszane uszkodzenie słuchu, które wywoływane jest czynnikami pozazawodowymi jak infekcje, stany zapalne. Placówka ta - na co należy zwrócić uwagę - nie wskazała jakie czynniki spowodowały stwierdzone schorzenie ( jaka jest jego etiologia) uzasadniając brak rozpoznania choroby zawodowej wyłącznie wielkością stwierdzonego niedosłuchu, nie zaś charakterem stwierdzonych zmian. Natomiast placówka diagnostyczna I stopnia wykazała niedosłuch obustronnie odbiorczy, który wywołany jest czynnikiem zewnętrznym (działaniem hałasu). Wyjaśnienie tej rozbieżności miało zasadnicze znacznie, gdyż stwierdzenie u A. G. uszkodzenia słuchu typu odbiorczego, który jest wywołany działaniem czynników zewnętrznych stanowiłoby dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą przez niego słuchu, a warunkami w których pracował. Poza sporem jest bowiem, że skarżący wykonywał pracę w warunkach ponadnormatywnego hałasu. Organ odwoławczy był więc zobowiązany do wyjaśnienia tej rozbieżności w celu wykluczenia wszelkich wątpliwości w tym zakresie. Brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w rozpoznawanej sprawie stanowiło naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu a w szczególności wyjaśni wskazane rozbieżności. W tym celu organ odwoławczy dopuści dowód z nowej opinii lekarskiej po przeprowadzeniu ponownych badań. Ponadto organ uwzględni również fakt, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że stopień ubytku słuchu nie jest elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym jest ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego, narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego jakim jest hałas i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami pracy. Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie z dniem 3 września 2002r. Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz.U. Nr 132, poz.1115). Zgodnie bowiem z § 10 powołanego wyżej rozporządzenia postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.