II SA/Ka 86/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędziowie NSA Henryk Wach, as. WSA Iwona Bogucka (spr.), Protokolant st.sekr. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2004 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u B. C. choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego, wymienionej w pozycji 16 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z poczynionymi ustaleniami faktycznymi w sprawie, B. C. w latach 1972-1988 pracował w Hucie "A" S.A. w K., jako maszynista parowozu i piecowy wyżarzacz, zaś w okresie od 1972 r. do 1987 r. był narażony na drgania mechaniczne, jednakże wobec braku rozpoznania choroby zawodowej, nie ma podstaw do jej stwierdzenia. Lekarskie jednostki diagnostyczne nie rozpoznały bowiem u skarżącego choroby zawodowej pod postacią zespołu wibracyjnego. Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r., stwierdzając istnienie dyskopatii oraz zmian zwyradniających kręgosłupa szyjnego i stawów kończyn górnych, nie rozpoznała u badanego zespołu wibracyjnego. W załączonych wynikach badań radiologicznych ustalono, że stwierdzone zmiany w obrębie kończyn górnych nie upoważniają do stwierdzenia postaci kostno-stawowej zespołu wibracyjnego, a wynik próby oziębieniowej jest ujemny. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r. Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego również stwierdzono brak podstaw do rozpoznania zespołu wibracyjnego. W uzasadnieni swego orzeczenia jednostka ta zawarła jednak stwierdzenie, że obraz radiologiczny układu kostno-stawowego kończyn górnych może odpowiadać również efektom oddziaływań drgań mechanicznych, jej nie rozpoznanie ma jednak uzasadnienie w wynikach dochodzenia epidemiologicznego, nie potwierdzającego znaczącego narażenia badanego na drgania mechaniczne w czasie pracy. Na skutek odwołania wniesionego przez B. C., decyzją z dnia [...] r. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, przyjmując iż skarżący nie był narażony na działanie drgań mechanicznych a wydane orzeczenia nie stwierdziły u badanego istnienia zespołu wibracyjnego. Decyzja ta została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 28 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Ka 1172/00. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że nie została w sprawie dostatecznie wyjaśniona zarówno kwestia warunków pracy skarżącego i narażenia na czynnik szkodliwy, jak i rozpoznania choroby, oraz ustalenia związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy. W szczególności podkreślono, że pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym, a nie medycznym. Do jej stwierdzenia właściwe są organy inspekcji sanitarnej, które prowadzą dochodzenie epidemiologiczne, zaś placówki diagnostyczne ustalają rodzaj i charakter schorzenia oraz związek przyczynowy między schorzeniem i warunkami pracy. Sąd zalecił w związku z powyższym, aby w toku postępowania organ administracji uzupełnił materiał dowodowy o dowody pozwalające na ocenę warunków panujących podczas wykonywania pracy przez skarżącego, ustalenia charakteru schorzenia i jego przyczyn, w tym o orzeczenie lekarskie wydane przez placówkę diagnostyczną, a następnie dokonał jego oceny pod kątem przesłanek, od których zależy uznanie występującego u skarżącego schorzenia, za chorobę zawodową. Sąd wskazał na konieczność ustalenia, czy skarżący cierpi na chorobę wibracyjną, jaka jest jej przyczyna oraz czy pracował on w warunkach szkodliwych z punktu widzenia tej choroby, oraz dokonania w wydanej decyzji oceny zgromadzonych dowodów, nie wyłączając orzeczeń lekarskich. Kierując się zaleceniami Sądu, organy inspekcji sanitarnej przeprowadziły w sprawie dochodzenie epidemiologiczne, którego wyniki zawarto w protokole z dnia [...] r. W wyniku dochodzenia ustalono, że B. C. w okresie od 10 marca 1972 r. do lipca 1983 r. pracował jako pomocnik maszynisty parowozu, zaś od 6 lipca 1983 r. do 6 grudnia 1987 r. jako maszynista parowozu w Wydziale Transportu. Od 7 grudnia 1987 r. do 24 lipca 1988 r. pracował jako piecowy wyżarzacz obróbki cieplnej. Narażenie na drgania mechaniczne o charakterze ogólnym miało miejsce w stosunku do skarżącego w okresie jego pracy jako pomocnika maszynisty i maszynisty parowozu, nie miało natomiast miejsca na stanowisku wyżarzacza. W okresie narażenia skarżący nie był poddany oddziaływaniom drgań o charakterze miejscowym, zakład pracy nie posiada pomiarów środowiskowych dotyczących drgań mechanicznych na stanowisku pracy B. C.. Wnioski przedstawione w odchodzeniu epidemiologicznym nie były sporne między zakładem pracy a pracownikiem. W związku z likwidacją przychodni zakładowej Huty "A", B. C. przedstawił, na wniosek organu, kopie dokumentacji lekarskiej z kresu zatrudnienia. W orzeczeniu lekarski podsumowującym z dnia [...] r. wydanym przez Przychodnię Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdzono, iż brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby wibracyjnej. W uzasadnieniu wyjaśniono, że porównanie wyników wcześniejszych badań radiologicznych i badań aktualnych, wskazujące na progresję zmian patologicznych, jednoznacznie wykazuje ich samoistną etiologię zwyrodnieniową, będącą wynikiem postępujących z wiekiem zmian wstecznych tkanki łącznej. Proces ten ma charakter "rozsiany", albowiem zmiany zwyrodnieniowe dotyczą także układu kostno-stawowego kręgosłupa i kończyn dolnych. Wobec powyższego uznano, że brak jest podstaw do uznania choroby zawodowej etiologii schorzenia, przy uwzględnieniu narażenia badanego na drgania o charakterze ogólnym. Ujemne wyniki prób oziębieniowych nie pozwalają na rozpoznanie następstw naczyniowych narażenia zawodowego. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia [...] r. B. C. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o przeprowadzenie ponownego badania, z uwzględnieniem przebiegu pracy i pojawienia się pierwszych objawów schorzenia w okresie zatrudnienia, jak również podkreślił, że dotychczas nie stwierdzono u niego "progresji" zmian. W odpowiedzi na to pismo Kierownik Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdził, że nie znajduje podstaw do przeprowadzenia ponownego badania, albowiem pozyskane dane medyczne były wystarczające do wydania orzeczenia. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., odmawiającej stwierdzenia u B. C. choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego. W uzasadnieniu podniesiono, że do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest stwierdzenie przez placówkę diagnostyczną służby zdrowia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych i wykazanie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy. W orzeczeniach lekarskich wydanych w sprawie, w tym w szczególności w orzeczeniu podsumowującym z dnia [...] r. lekarze nie stwierdzili u skarżącego choroby wibracyjnej, wskazując, iż "jakkolwiek dokonana przed 4 laty analiza radiogramów kończyn górnych mogła sygnalizować następstwa oddziaływań drgań mechanicznych, to jednak aktualne radiogramy, wykazując dalszą progresję zmian patologicznych, jednoznacznie wykazują ich już samoistną etiologię zwyrodnieniową, będącą wyrazem postępujących z wiekiem zmian tkanki łącznej. Proces ten ma charakter "rozsiany", gdyż zmiany zwyrodnieniowe dotyczą też układu kostno-stawowego kręgosłupa i kończyn dolnych. Biorąc pod uwagę powyższe fakty, brak jakichkolwiek podstaw do uznania ich etiologii zawodowej w kontekście przebytego narażenia na wibrację tym również o charakterze ogólnym. Ujemny wynik prób oziębieniowych nie pozwala też na rozpoznanie następstw naczyniowych tego narażenia zawodowego". Wobec treści orzeczenia lekarskiego, organ przyjął, iż brak jest przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, albowiem nie stwierdzono u skarżącego choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych. Nadto organ II instancji uznał, że w czasie pracy skarżący nie był narażony na drgania mechaniczne przenoszone przez organizm człowieka na kończyny górne i nie pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. C. wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji, zarzucając jej naruszenie art. 7 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków i chorób zawodowych oraz § 1, 4 i 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, poprzez nie uwzględnienie wniosku o przeprowadzenia ponownego badania przez Instytut Medycyny Pracy, brak szczegółowego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego w części dotyczącej braku związku między schorzeniem a narażeniem na wibracje w miejscu pracy, brak wskazania jakie objawy charakterystyczne muszą wystąpić dla choroby wibracyjnej, brak jasnego uzasadnienia wykluczenia wpływu czynników szkodliwych jako przyczyny rozpoznanej choroby i ograniczenie się do analizy rozszerzania się stanu chorobowego. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, argumentując, iż brak rozpoznania choroby zawodowej przez lekarzy orzeczników uniemożliwia wydanie decyzji stwierdzającej jej istnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny, na podstawie wyników przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, oraz na podstawie orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Przedmiotem badania organu są okoliczności, stanowiące kumulatywnie przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, a zatem fakt istnienia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz kwestia związku przyczynowego między schorzeniem a szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy, przy czym w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Zgodnie z § 7 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób, kwalifikowanych jako zawodowe, są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych. Jednostki te wydają orzeczenie w sprawie choroby zawodowej na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego, dokumentacji przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez właściwy instytut naukowo-badawczy resortu zdrowia i opieki społecznej. Orzeczenie lekarskie, po dokonaniu oceny stanu zdrowia badanego, jest przesyłane właściwemu inspektorowi sanitarnemu, który na podstawie tego orzeczenia oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej, lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia. W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczyło choroby wymienionej w pozycji 16 wykazu chorób zawodowych, określonej jako zespół wibracyjny. Zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku NSA z dnia 28 lutego 2002 r. organ II instancji zwrócił się o wydanie dodatkowego orzeczenia lekarskiego w sprawie, zgromadził dokumentację lekarską dotyczącą skarżącego oraz przeprowadził rozpoznanie epidemiologiczne, na okoliczność narażenia skarżącego na drgania mechaniczne. Jakkolwiek ze względu na brak danych, organ nie ustalił stopnia drgań, na jakie skarżący był narażony w czasie pracy w hucie, to za niewątpliwy uznano fakt narażenia skarżącego na drgania o charakterze ogólnym. Wobec takich wyników dochodzenia epidemiologicznego, za sprzeczny z ustalonym stanem faktycznym i nie uzasadniony należy uznać wniosek organu o braku narażenia na czynnik szkodliwy w postaci drgań, ze względu na nikły stopień ekspozycji. Stopień tej ekspozycji nie został ustalony, ze względu na brak danych. Uchybienie to, istotne dla kwestii ustalenia bądź wykluczenia związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy, traci jednak swą wagę wobec nie zaliczenia rozpoznanego stanu zdrowia skarżącego do schorzeń wymienionych w wykazie chorób zawodowych. Drugą z kumulatywnie wymaganych przesłanek do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, jest bowiem rozpoznanie przez właściwe jednostki służby zdrowia schorzenia, wymienionego w wykazie chorób zawodowych. Pojęcie choroby zawodowej jest kategorią prawną, jednakże do jej stwierdzenia konieczne jest uprzednie rozpoznanie stosownej jednostki chorobowej. Rozpoznanie to dokonywane jest przez właściwe jednostki służby zdrowia, które na podstawie zebranego materiału i wiedzy medycznej dokonują ustalenia, czy stwierdzone dolegliwości lub zmiany patologiczne organizmu są objawami danej jednostki chorobowej, czy też objawami innego schorzenia. Orzeczenia lekarskie podlega ocenie organu orzekającego w przedmiocie choroby zawodowej z punktu widzenia walorów procesowych, jako materiał dowodowy w sprawie. Do weryfikacji ustaleń medycznych konieczna jest jednak wiedza fachowa, dlatego też ustawodawca w powoływanym rozporządzeniu z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, przewidział możliwość weryfikacji wydanych orzeczeń lekarskich przez jednostki orzecznicze drugiego szczebla. Ocena stanu zdrowia pracownika przez odrębne zespoły orzekające, stanowi procesową gwarancję zgodności wydanego orzeczenia ze stanem wiedzy medycznej i prawidłowości diagnozy. W rozpoznawanym przypadku na potrzeby postępowania sporządzone zostało orzeczenie podsumowujące, wydane z uwzględnieniem uprzednich badań lekarskich, zawierające opis diagnostyki radiologicznej. W oparciu o wyniki badań, zestawione porównawczo, lekarze Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdzili, że zmiany występujące w organizmie badanego B. C. nie są objawami zespołu wibracyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnili, że uprzednia diagnostyka, odnosząca się do radiogramów kończyn górnych, zawierała obraz zmian spotykanych również w chorobie wibracyjnej. Po uwzględnieniu obrazu radiologicznego całego układu kostnego, wykazującego rozsiany charakter zmian zwyrodnieniowych, jak również po uwzględnieniu faktu pogłębienia się stanu chorobowego, lekarze uznali jednak, że istniejące zmiany nie tworzą obrazu choroby wibracyjnej, lecz stanowią przejaw zmian wstecznych tkanki łącznej, wywołanych wiekiem badanego. Jak wynika z uzasadnienia, w orzeczeniu uwzględniono także fakt narażenia badanego na oddziaływanie wibracji o charakterze ogólnym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. zaakceptował przedstawione orzeczenie lekarskie, wskazując iż powołani lekarze orzecznicy konsekwentnie nie zakwalifikowali zaobserwowanych zwyrodnień jako przejawów choroby wibracyjnej, co wyklucza możliwość jej stwierdzenia w trybie administracyjnym. Należy przyjąć, że wobec powołania się w decyzji na wydane orzeczenie lekarskie, organ inspekcji sanitarnej uznał jego poprawność i wiarygodność. Oceniając tę okoliczność, Sąd doszedł do przekonania, że organ II instancji nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów, przedstawione orzeczenie zawiera bowiem zarówno podanie przyczyn, dla których odmówiono zakwalifikowania stwierdzonych objawów jako choroby wibracyjnej, jak również uwzględnia przy diagnozie fakt oddziaływania na badanego wibracji o ogólnym charakterze. Podnoszone w skardze zarzuty, że orzeczenie nie zawiera wyjaśnień, jakie objawy świadczą o chorobie wibracyjnej oraz, że nie zawiera wykluczenia związku przyczynowego między schorzeniem a oddziaływaniem wibracji, nie zostały uznane przez Sąd za uzasadnione, albowiem po pierwsze, zdaniem organów orzeczniczych jest nie opis cech istotnych danej choroby, lecz stwierdzenie czy stan badanego wedle wiedzy lekarskiej stanowi przypadek takiej choroby, po wtóre orzeczenie zawiera argumenty, w oparciu o które wydano negatywną diagnozę. Okolicznością zaś wykluczającą rozpoznanie choroby nie było zanegowanie przez lekarzy faktu oddziaływania wibracji ogólnych na organizm badanego, lecz obraz radiologiczny jago układu kostno-stawowego. Jakkolwiek skarżący nie zgadza się z wynikami i wnioskami przyjętymi w orzeczeniach, należy wskazać, że w sprawie wyczerpany został wskazany w przepisach prawa tryb rozpoznawania rodzaju istniejącego schorzenia. Skoro w przewidzianym toku postępowania nie została przez właściwe jednostki rozpoznana żadna z postaci zespołu wibracyjnego, zakwalifikowanego do wykazu chorób zawodowych, przeto organ właściwy do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w tym zakresie. W tym miejscu należy zaznaczyć, że kontrola sprawowana przez Sąd administracyjny dotyczy badania legalności zaskarżonego aktu, zgodnie z zakresem wyznaczonym przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Badając sprawę, Sąd nie rozstrzyga zatem o żądaniach stron, lecz kontroluje zgodność wydanego przez organy administracji aktu z prawem materialnym i procesowym. W szczególności zatem Sąd nie jest uprawniony do weryfikowania od strony merytorycznej wydanego orzeczenia lekarskiego. Wobec wydania w sprawie zgodnych orzeczeń lekarskich, którymi nie stwierdzono istnienia u skarżącego objawów choroby wymienionej w pozycji 16 wykazu chorób zawodowych, organy inspekcji sanitarnej nie były uprawnione do orzeczenia w kwestii stwierdzenia istnienia choroby zawodowej. Uwzględniając przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. P.K.