II SA/Ka 865/03

Dnia 18 stycznia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Rafał Wolnik – spr. Protokolant: referent Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2005 roku, sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Cz. z dnia [...], Nr [...] 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana 3. zasądza od Wojewody Ś. na rzecz skarżącej kwotę [...],-[...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącej J. G., Prezydent Miasta Cz. umorzył odsetki należne z tytułu niedotrzymania warunków umowy w wysokości [...] złotych, odmówił umorzenia odsetek umownych w kwocie [...] złotych i jednocześnie rozłożył kwotę nie umorzonych odsetek na [...] rat miesięcznych. Decyzja ta podjęta została po kolejnym przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca w dniu [...] zaciągnęła w Funduszu Pracy pożyczkę w wysokości [...]- złotych na podjęcie działalności gospodarczej. Zabezpieczeniem spłaty był weksel poręczony przez [...] osoby. Działalność została uruchomiona, jednakże spłata pożyczki nie nastąpiła w umówionym terminie, albowiem dokonano włamania do baru stanowiącego przedmiot działalności. To przestępstwo zmusiło skarżącą do zawieszenia działalności gospodarczej i uniemożliwiło bieżące wywiązywanie się z obowiązku spłaty. Należność główna oraz część odsetek spłacone zostały do dnia [...], zaś pozostałe odsetki rozłożono na raty. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o umorzenie tych należności, jednak organy wówczas orzekające nie przychyliły się do tej prośby. Decyzja organu odwoławczego uchylona jednak została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2001 roku. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniono zdaniem organu pierwszej instancji i przeprowadzono szereg czynności zmierzających do szczegółowego ustalenia sytuacji życiowej i materialnej pożyczkobiorcy i poręczycieli. W wyniku tego postępowania ustalono, iż istotnie zachodzą przesłanki umorzenia należności, o których mowa w art. 18 ust. 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst. jedn. Dz.U. z 2001 roku, Nr 6, poz. 56 z późn. zm.) w odniesieniu do kwoty [...] złotych. Z uwagi jednak na sytuację życiową i materialną dwóch poręczycieli, w ocenie organu nie zachodziły przesłanki do umorzenia pozostałej kwoty odsetek, albowiem art. 18 ust. 4b powołanej ustawy stanowi, iż okoliczności uzasadniające umorzenie winny się odnosić do wszystkich zobowiązanych. Organ powołał się również na opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia, która wskazała na możliwość dochodzenia zwrotu pozostałej części należności. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca postulowała o uwzględnienie jej wniosku o umorzenie należności w całości. Przedstawiła obszernie swoją sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Podkreśliła, iż mimo spowodowanego przestępstwem na jej szkodę zdarzenia i zaprzestania działalności gospodarczej, na rozpoczęcie której zaciągnęła pożyczkę, zrobiła wszystko, co w jej mocy, aby tę pożyczkę spłacić. Jej zdaniem spłata należności nastąpiła w terminie, a zatem tzw. "karne" odsetki w ogóle nie powinny były zostać naliczone. W tym stanie rzeczy jej wniosek odnosiłby się wyłącznie do odsetek umownych, których wartość jest niższa, co tym bardziej uzasadniałoby pozytywne rozpatrzenie wniosku. Wskazała także, że organ pierwszej instancji pomimo wcześniejszych kontroli legalności wydanych w jej sprawie decyzji nadal dopuszcza się naruszenia przepisów proceduralnych, a w szczególności art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie wyjaśnienie dogłębnie wszystkich okoliczności niezbędnych do wydania prawidłowego i korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Wojewoda Ś. zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał na trafność rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji. W szczególności podkreślił, że organ ten uwzględnił wcześniejsze wskazówki organu odwoławczego, w tym także w aspekcie wyroku NSA z dnia 5 stycznia 2001 roku. Została bowiem wydana w sprawie opinia Powiatowej Rady Zatrudnienia, a ponadto postępowanie przeprowadzone zostało w sposób wyczerpujący przy zachowaniu zasad prawdy obiektywnej i praworządności. Wskazał dodatkowo na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z Funduszu Pracy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazała na okoliczności, które podnosiła zarówno w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, jak i w toku całego postępowania. Zwróciła uwagę, że naliczenie odsetek "karnych" w kwocie [...] złotych nastąpiło dopiero po ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ pierwszej instancji, podczas, gdy we wcześniejszych decyzjach mowa była tylko o odsetkach umownych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa, które skutkować musiało wyeliminowaniem tych decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z przepisem art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu istnieje możliwość umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy, a jak przesądzono już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także umorzenia odsetek od takiej pożyczki. Umorzenie takie nastąpić może po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia. W wyniku wcześniej przeprowadzonej kontroli legalności decyzji wydanych w postępowaniu z wniosku J. G. o umorzenie odsetek, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 stycznia 2001 roku, sygn. akt II S.A./Ka 568/99, uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując na brak tej opinii. Jednocześnie Sąd w powołanym wyroku wskazał na uznaniowy charakter decyzji, a tym samym na okoliczność, że opinia powiatowej rady zatrudnienia nie ma wiążącego charakteru dla organów orzekających, jednakże stanowi wymóg formalny i obligatoryjny element postępowania dowodowego. Dalej wskazano, że przeprowadzone postępowanie pozwala na stwierdzenie, iż zachodziła przesłanka z art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu, albowiem istniały szczególne względy społeczne przemawiające za umorzeniem należności. Wyrok powyższy był dla organów administracyjnych wiążący w sprawie. Organy te ograniczyły się jednak do zasięgnięcia opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia i do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Nie uwzględniono natomiast w pełni aspektu zbadania przesłanki z art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy. W istocie decyzja wydawana w sprawie przez organ pierwszej instancji jest decyzją uznaniową. Uznanie to nie może jednak być dowolne i musi uwzględniać stan faktyczny oraz analizę tego stanu na podstawie kryteriów, jakie organ przyjął przy podejmowaniu takiej decyzji. Tym samym uznanie organu, że przesłanka umorzenia nie zachodzi w stosunku do [...] poręczycieli nie może być dowolna i oparta wyłącznie na kryteriach dochodowych tych osób. Organ pierwszej instancji nie przedstawił bowiem w uzasadnieniu swojej decyzji, czym kierował się przy ustalaniu, że sytuacja materialna pozwala tym poręczycielom na spłatę odsetek od pożyczki. Dodatkowo w przeprowadzonym postępowaniu zabrakło ustaleń, że spełnienie świadczenia przez poręczycieli, będzie ich upoważniało do dochodzenia na zasadzie regresu tego roszczenia od skarżącej. Taka sytuacja w ogóle pozbawiłaby skarżącą możliwości umorzenia należności, a tym samym doprowadziłaby do zniweczenia uznanej przecież przez organ przesłanki z art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy. W ocenie Sądu przesłanka taka istnieje zarówno w stosunku do osoby skarżącej, jak i w stosunku do poręczycieli, albowiem przez sam fakt, że są oni zobowiązani solidarnie z pożyczkobiorcą do spłaty pożyczki, szczególne względy społeczne, jakie przypisano w postępowaniu skarżącej należało także przypisać poręczycielom. Z punktu widzenia natomiast interesu społecznego, należało mieć na względzie i tą okoliczność, że skarżąca spłaciła całość pożyczki i część odsetek zwłoki. Pozostałe do spłaty należności, to należności uboczne, a zatem oceniając interes społeczny w przypadku umorzenia odsetek nie powinien organ kierować się takimi samymi kryteriami, jak w przypadku należności głównej. W ocenie Sądu nadal nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy. Nie odniesiono się w toku postępowania do podnoszonego zarzutu, że w poprzednich decyzjach nie wystąpiła należność z tytułu tzw. odsetek "karnych". Pojawienie się tych należności bez uzasadnienia może natomiast stanowić naruszenie zakazu orzekania na niekorzyść strony, a ponadto stwarzać wrażenie swoistej pozorności działania organu. Z jednej bowiem strony umorzona zostaje kwota, która wcześniej w ogóle nie była brana uwagę, z drugiej zaś pozostawia się nie umorzoną należność, tą o umorzenie której do tej pory wnioskowała skarżąca. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że po raz kolejny postępowanie administracyjne dotknięte zostało wadą naruszenia przepisów art. 7 i 77 kpa. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy dokona ustaleń z uwzględnieniem powyższych rozważań, przy czym będzie miał na uwadze zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001), ze szczególnym uwzględnieniem przepisów przejściowych. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn, zm.). W kwestii wykonalności zaskarżonej orzeczono po myśli art. 152 p.s.a., natomiast o zwrocie kosztów postępowania na zasadzie art. 200 p.s.a.