II SA/Ka 870/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.), Sędzia NSA Szczepan Prax, Asesor WSA Beata Kalaga - Gajewska, Protokolant sekr. sąd Agnieszka Wita, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2004r. sprawy ze skargi M.D. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w K. na rzecz skarżącego [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Orzeczeniem nr [...], z dnia [...] Powiatowa Komisja Lekarska Powiatu M. uznała M.D. za zdolnego do czynnej służby wojskowej i zaliczyła go do kategorii A. Przedmiotowe orzeczenie wydane zostało w oparciu o art. 104 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś jego materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992r. Nr 4, poz. 16 ze zm.) oraz §2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 57, poz. 278 ze zm.). W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż w oparciu o przeprowadzone badanie podstawowe, stwierdzono u skarżącego schorzenia określone w §[...] pkt [...] oraz w §[...] pkt [...] załącznika nr 1 do cytowanego rozporządzenia z dnia 10 czerwca 1992r., to jest [...] oraz [...], co pozwala na zakwalifikowanie poborowego jako zdolnego do czynnej służby wojskowej według kategorii A. W odwołaniu od powyższego orzeczenia, złożonym do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w K., M.D. wyraził niezadowolenie z treści aktu wydanego przez organ I instancji wywodząc, iż jest on dla niego krzywdzący. Skarżący powołał się na okoliczność nieuwzględnienia w toku przeprowadzonego postępowania faktu, iż stan jego zdrowia ulega systematycznemu pogorszeniu, w związku z czym zachodzi konieczność poddawania się stałemu leczeniu. Strona podniosła nadto, iż zaliczenie jej przez Powiatową Komisję Lekarską Powiatu M. do kategorii A nastąpiło mimo, iż ten sam organ uprzednio "uznał za wystarczające" zarówno wyjaśnienia poborowego jak i zaświadczenia wydane przez lekarza [...] i zakwalifikował ją według kategorii B. Z powyższego skarżący wywiódł, iż orzeczeniem zapadłym w I instancji dokonano bezpodstawnej zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej. Orzeczeniem nr [...], wydanym w dniu [...] Wojewódzka Komisja Lekarska w K. utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji wskazując, iż po przeprowadzeniu badań [...] i [...] oraz po zapoznaniu się z dokumentacją lekarską nie znalazła podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia będącego przedmiotem odwołania. Organ odwoławczy, podobnie jak Komisja odniósł się do "Wykazu chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej" (załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r.) wywodząc, że ustalone u skarżącego dolegliwości zdrowotne nie powodują dyskwalifikacji w zakresie zdolności do odbycia służby wojskowej i kwalifikują poborowego do kategorii A. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.D. wniósł o uchylenie orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w K. z dnia [...]. Skarżący raz jeszcze zakwestionował zasadność zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej. Wskazał także, iż uskarża się na schorzenie o nazwie "[...]", podnosząc zarzut dotyczący nieprawidłowego zaklasyfikowania rzeczonej choroby jako [...], dokonanego w efekcie mylnej i wyrwanej z kontekstu interpretacji treści przedstawionego przezeń zaświadczenia lekarskiego. Strona powołała się nadto na okoliczność, iż pobór do wojska spowodowałby niemożność kontynuacji leczenia, które jest w przypadku powyższego schorzenia niezbędne. W odpowiedzi na skargę Wojewódzka Komisja Lekarska w K. wniosła o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy raz jeszcze oparł się na argumentacji zawartej w treści zaskarżonego orzeczenia dodając, iż występująca u poborowego dolegliwość, to jest: [...] nieupośledzający sprawności, potwierdzony został w toku dodatkowego badania specjalistycznego, przeprowadzonego w Poradni [...] Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w C. Komisja podniosła, iż schorzenie to nie stanowi w świetle regulacji rozporządzenia z dnia 10 czerwca 1992r. przeciwwskazania do odbycia zasadniczej służby wojskowej według kategorii A. Podjęte zatem w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z obowiązującym prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem nie może ona pozostać w obrocie prawnym. W punkcie wyjścia należy stwierdzić, że przedmiotowa skarga wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., a więc w okresie, w którym postępowanie sądowoadministracyjne toczyło się według przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Trzeba w tym miejscu zauważyć, że wspomniany akt prawny z dniem 1 stycznia 2004r. utracił moc. Obecnie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym stosowana jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie zaś z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992r. Nr 4, poz. 16 ze zm.) określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich. Zasady orzekania w przedmiotowym zakresie ustalone zostały w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 57, poz. 278 ze zm.). Zgodnie zatem z regulacją § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia z dnia 10 czerwca 1992r., orzeczenie o zaliczeniu danej osoby do jednej z kategorii, o których mowa w § 1 tego rozporządzenia, właściwe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej - według wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia. W tym miejscu warto zaakcentować, iż ze względu na charakter spraw związanych z poborem do wojska, w sprawach tych niezbędna jest szczególna dbałość o to, by prowadzone w ich ramach postępowanie administracyjne toczyło się z zachowaniem wyraźnych i przekonywujących gwarancji zmniejszających do minimum możliwości naruszeń praw obywatelskich w tej sferze. Tak ukształtowany pogląd znajduje oparcie w jednoznacznym stanowisku, utrwalonym w orzecznictwie sądowym (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994r., sygn. akt III AZP 8/94, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2000r., sygn. akt: III SA 2000/00). Wymóg dołożenia szczególnej staranności w zakresie przestrzegania zasad procesowych, spoczywający na organach administracji prowadzących postępowanie w sprawach dotyczących poboru do wojska, znalazł wyraz między innymi w treści §19 ust. 1 pkt 3 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r., w myśl którego niezbędnym elementem orzeczenia wydanego przez wojskową komisję lekarską powinno być szczegółowe uzasadnienie. Warto w tym miejscu podkreślić, że wprowadzenie tak określonego wymogu w pełni koresponduje z ogólnymi zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym, to jest z zasadą pogłębiania zaufania do organów administracji (art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego) oraz z zasadą obowiązku informowania stron (art. 9 K.p.a.). Ponadto godzi się przyjąć, że użycie w §19 ust. 1 pkt 3 przywołanego rozporządzenia z dnia 10 czerwca 1992r. sformułowania "szczegółowe uzasadnienie", podyktowane zostało troską ustawodawcy o wzmocnienie gwarancji procesowych wynikających z przytoczonych wyżej zasad procedury administracyjnej, uwzględniającą charakter spraw rozstrzyganych przez wojskowe komisje lekarskie. Rzeczone sformułowanie stanowi bowiem kwalifikowaną formę wymogu odnoszącego się do decyzji administracyjnych, określonego w art. 107 K.p.a. W świetle przedstawionych rozważań prawnych należy podnieść, iż orzeczenie wydane w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego zawiera jedynie lakoniczne uzasadnienie, sprowadzające się do opisu schorzeń, na które uskarża się poborowy, wskazania odpowiednich jednostek redakcyjnych załącznika nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 10 czerwca 1992r. oraz wywodu, zgodnie z którym stwierdzenie tych schorzeń pozwala na zakwalifikowanie poborowego do kategorii A. W treści tego uzasadnienia organ odwoławczy nie ustosunkował się natomiast do stanowiska skarżącego. Zarówno bowiem w odwołaniu jak i w skardze M.D. podniósł zarzut dotyczący sprzeczności pomiędzy orzeczeniami wydanymi przez Powiatową Komisję Lekarską Powiatu M. Zdaniem skarżącego organ I instancji wydając orzeczenie, na mocy którego zakwalifikował go do kategorii A, zmienił swe uprzednie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania mu kategorii B, mimo braku faktycznych podstaw uzasadniających tę zmianę. Skarżący wskazał bowiem, iż w międzyczasie nie nastąpiła poprawa stanu jego zdrowia. W aktach sprawy brak jest wcześniejszego orzeczenia organu I instancji, na mocy którego zdolność strony do czynnej służby wojskowej miała być zaszeregowana według kategorii B. Sąd był zatem pozbawiony możliwości dokonania oceny zasadności zarzutu podniesionego w tym zakresie przez stronę. Okoliczność ta nie zwalnia jednak organu odwoławczego od obowiązku wyjaśnienia stronie przyczyn zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej, o ile oczywiście zmiana taka nastąpiła. Także w przypadku nieistnienia poprzedniego orzeczenia, na które powoływał się skarżący, organ winien ustosunkować się do tak sformułowanego zarzutu ponieważ dotyczy on kwestii mającej niewątpliwie istotne znaczenie dla rozpoznanej sprawy. Tymczasem Wojewódzka Komisja Lekarska w K. nie uczyniła tego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Konkludując, należy podnieść, iż organ odwoławczy, wydając orzeczenie z dnia [...] utrzymujące w mocy orzeczenie organu I instancji o zdolności do czynnej służby wojskowej, naruszył przepis §19 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. W świetle przywołanych okoliczności faktycznych nie sposób bowiem uznać, aby uzasadnienie zawarte w treści zaskarżonego orzeczenia było wystarczająco szczegółowe. W ocenie Sądu w sprawie istnieją też znaczne rozbieżności pomiędzy ustaleniami poczynionymi przez Wojewódzką Komisję Lekarską w K. a twierdzeniami skarżącego, zgłaszanymi w toku postępowania. Dlatego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy wyjaśnić czy w stosunku do strony uprzednio wydane zostało orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej i zaliczeniu do kategorii B. W przypadku odpowiedzi twierdzącej nieodzowne jest zbadanie, czy wystąpiły przesłanki uzasadniające dokonanie takiej zmiany, w szczególności czy stan zdrowia strony uległ w międzyczasie poprawie. Zdaniem Sądu brak jednoznacznych ustaleń w powyższym zakresie stanowi naruszenie uregulowań zawartych w art. 7 oraz art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego. Nie przesądzając zatem merytorycznej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd uznał, że wskazane wyżej uchybienia procesowe, polegające na naruszeniu przepisów art. 7 oraz art. 77 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z §19 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r. mogły mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, gdyż wszystko to rzutuje w sposób bezpośredni na sytuację prawną strony skarżącej, którą niewątpliwie powinny brać pod uwagę organy orzekające o zdolności do czynnej służby wojskowej. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz §19 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 57, poz. 278 ze zm.), działając na podstawie art. 132, art. 152 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr153 , poz.1270) oraz art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr153 , poz.1271), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.