II SA/Ka 875/02

Sygn. akt 3 / II SA / Ka 875 / 02 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 kwietnia 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA .Anna Apollo (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Jużków Asesor WSA Małgorzata Walentek Protokolant: stażysta Mariola Grąziowska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1/ stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2/ zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt 3 / II SA / Ka 875 / 02 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w R., w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej / tekst jednolity Dz. U. z 1998r. nr 90, poz. 575 ze zm. /, §1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych / Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm. / orzekł o braku podstaw do rozpoznania u p. A. Ś. choroby zawodowej – zawodowego uszkodzenia narządu słuchu – wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu [...] Centrum Medycznego - Poradni Chorób Zawodowych w K. oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które to placówki nie rozpoznały u pracownika choroby zawodowej z uwagi na wielkość niedosłuchu. Dalej organ orzekający uznał, że wprawdzie wyniki dochodzenia epidemiologicznego wykazały narażenie pracownika na działanie ponadnormatywnego hałasu, to jednak, biorąc pod uwagę zbieżne i jednoznaczne orzeczenia placówek diagnostycznych nie było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Odwołanie od decyzji wniósł p. A. Ś.. Nie zgadzał się z wnioskami przedstawionymi w jej uzasadnieniu. W jego ocenie już w 1977r. ujawniono u niego chorobę zawodowa. Lecz zakład pracy – "A", wbrew zaleceniom lekarzy nie skierowała go do pracy na stanowiskach, gdzie nie było nadmiernego hałasu. Uznano go za pracownika niezbędnego do pracy pod ziemią. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. nie uwzględnił odwołania i na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Ustalił, iż p. Ś. pracując w "A" jako [...] pod ziemią na oddziałach wydobywczych był narażony na działanie hałasu o poziomie od 85 do 92 dB. Zatem pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Jednak z uwagi na treść orzeczeń lekarskich placówek diagnostycznych I i II stopnia, które rozpoznały u pracownika niedosłuch obustronny odbiorczy ( dla ucha lewego [...]dB, dla ucha prawego [...]dB ) nie uznał go za chorobę zawodową. Ponadto już w 1977r. Górnicze Centrum Medyczne rozpoznało u pracownika pozapalne [...] zmiany w uchu prawym połączone z niedosłuchem. W wyniku skargi wniesionej przez A. Ś. sprawę rozpoznał Naczelny Sąd Administracyjny i wyrokiem z dnia 26 listopada 198r. ( sygn. akt II SA / Ka 443/97 ) uchylił decyzję organu II instancji, uznając, że wydano je w oparciu o ułomne orzeczenie lekarskie i bez przeprowadzenia pogłębionej analizy zagadnień z dziedziny nauk medycznych. Sąd w pisemnych motywach uzasadnienia zlecił uzupełnienie materiału dowodowego poprzez zobowiązanie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. do przedstawienia szczegółowego uzasadnienia swojego orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r. 2 Decyzją z dnia [...] r. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po ponownym rozpoznaniu odwołania A. Ś. utrzymał w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podkreślił, iż z treści orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r. Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. i jego uzasadnienia z dnia [...] r. wynikało, że wielkość ubytku słuchu ujawnionego u p. Ś. nie osiąga takiego nasilenia, aby z lekarskiego punktu widzenia można było ten niedosłuch kwalifikować jako chorobę zawodową. Nadto już w 1977r. rozpoznano u odwołującego się pozapalne uszkodzenie słuchu. Dlatego nie było podstaw do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi p. A. Ś. wyrokiem z dnia 12 czerwca 2001r. sygn. akt II SA / Ka 1637 / 99 uchylił decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego pierwszego wyroku zawarł ocenę prawną dotyczącą wykładni przepisów prawa określających ustawową definicję choroby zawodowej. Ta ocena prawna wiązała organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wynikało z niej, że za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i wywołane działaniem czynnika szkodliwego występującego w środowisku pracy. Domniemuje się wówczas istnienie związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy, a ujawnioną chorobą. Zarzucił organowi odwoławczemu niewykonanie zaleceń Sądu i bezkrytyczne przyjęcie za podstawę swojego rozstrzygnięcia orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...] r. uzupełnione orzeczeniem z dnia [...] r. w oderwaniu od ustawowej definicji choroby zawodowej oraz brak pogłębionej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w odniesieniu do opracowań medycznych na temat otolaryngologii. Po kolejnym rozpoznaniu odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne organu I instancji dotyczące przebiegu pracy p. Ś. i zajmowanych przez niego stanowisk pracy. Uznał, że pracował on w warunkach, w których hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, a zatem pracował warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Dalej stwierdzono, iż pracownik był badany w Przychodni Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycyny w K., która to placówka w orzeczeniu z dnia [...] r. nie rozpoznała u niego choroby zawodowej narządu słuchu. Następnie pracownik został skierowany do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu 3 Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Ta placówka w orzeczeniu z dnia [...] r. także nie stwierdziła u p. Ś. takiego ubytku słuchu, który mogłaby zakwalifikować jako chorobę zawodową. W związku z wyrokiem Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2001r. organ odwoławczy zwrócił się do Kierownika Poradni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o wydanie orzeczenia podsumowującego badania i uwzględniającego wątpliwości i uwagi zawarte w wyroku Sądu. W orzeczeniu z dnia [...] r. lekarze orzecznicy z placówki diagnostycznej II stopnia podtrzymali swoje wcześniejsze opinie. Uznali, że obustronne obniżenie ostrości słuchu nie powodowało upośledzenia sprawności narządu słuchu i nie dawało podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż z lekarskiego punktu widzenia obniżenie ostrości słuchu nie odpowiada pojęciu choroby, a jest tylko objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, będącym odchyleniem od normy nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. Nie rozpoznanie przez orzeczników kompetentnej placówki diagnostycznej II stopnia choroby zawodowej wykluczało jej stwierdzenie, a zatem należało utrzymać w mocy decyzję decyzje organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. A. Ś., kwestionując motywy przestawione przez organ odwoławczy domagał się uchylenia jego decyzji. Zarzucił organowi inspekcji sanitarnej naruszenie prawa poprzez wprowadzenie pozaprawnej przesłanki "stopnia ubytku słuchu" jako dodatkowego kryterium stwierdzenia chorób zawodowych. W jego ocenie wnioski przedstawione przez organ odwoławczy były ze sobą sprzeczne. Z jednej strony przyjęto, ze u skarżącego wystąpił obustronny odbiorczy ubytek słuchu przekraczający normę fizjologiczną, a z drugiej uznano, że nie jest to chorobą, bo nie powoduje istotnego zaburzenia funkcji narządu. Tymczasem ta ostatnia kwestia nie miała znaczenia dla stwierdzenia choroby zawodowej. Zarzucił także organowi inspekcji sanitarnej niewykonanie zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikających z dwóch wyroków z dnia 26 listopada 1998r. i 12 czerwca 2001r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał, że orzeczenia placówki diagnostycznej II stopnia, w tym orzeczenie z dnia [...] r. uniemożliwiały wydanie innej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ) , ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ) . Zgodnie z art. 97 § 1 tej 4 ostatniej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy – art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz niewykonaniu wiążących organ inspekcji sanitarnej zaleceń Sądu, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sadu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004r. wiąże wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Analogiczny zapis zawierał obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.). W kontekście niniejszej sprawy z obu przytoczonych przepisów wynikał obowiązek organu inspekcji sanitarnej nie tylko uzupełnienia materiału dowodowego sprawy w kierunku wskazanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w jego wyrokach z dnia 26 listopada 1998r. sygn. akt II SA / Ka 443/97 i 12 czerwca 2001r. sygn. akt II SA / Ka 1637 / 99 ale i zastosowanie przepisów prawa materialnego zgodnie z ich interpretacją przedstawioną przez Sąd, a tego organ odwoławczy po raz trzeci nie wykonał. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w przytoczonych wyżej wyrokach, iż materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r.w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm. ). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe należało rozumieć choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna II stopnia do swojego orzeczenia wprowadziła pozaprawne kryterium zbyt małego ubytku słuchu, które to kryterium uznano za przesądzające o braku choroby zawodowej narządu słuchu, przy jednoczesnym rozpoznaniu u skarżącego odbiorczego ubytku słuchu. Podobnie zresztą uczyniła placówka diagnostyczna I stopnia. Naczelny Sąd Administracyjny dwukrotnie wskazał w swoich wyrokach, że to pozaprawne kryterium nie mogło decydować o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy ponownie odmówił stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej z uwagi na to, że stopień ubytku słuchu skarżącego był zbyt mały, nie 5 powodował społecznej niewydolności narządu słuchu. Tym samym rażąco naruszył w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa prawo, tj. obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. "Choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był w przypadku zdiagnozowania u skarżącego odbiorczego ubytku słuchu, tj. choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do powołanego już rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i uznania, że skarżący pracował w warunkach narażenia go na działanie czynnika szkodliwego, jakim był ponadnormatywny hałas rozpoznać chorobę zawodową. Zwłaszcza, że nie obalił domniemania związku przyczynowego pomiędzy ujawnioną chorobą, a warunkami w jakich pracował skarżący. Nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości innej przyczyny powstania u skarżącego odbiorczego ubytku słuchu. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu. Uwzględni również fakt,, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach / Dz. U. nr 132, poz. 1115 /, obowiązującego od dnia 3 września 2002r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Oznacza to, że nie można będzie uzależnić stwierdzenia choroby zawodowej od ujawnionego stopnia odbiorczego ubytku słuchu.