II SA/Ka 887/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie WSA Małgorzata Jużków, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant sekr. sądowy Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi S. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. w oparciu o art. 1 pkt 2 i art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o inspekcji Sanitarnej ( Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz.575 ze zm. )oraz § § 1, 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), orzekł o braku podstaw do stwierdzenia słuchu u S. K. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że S. K. był zatrudniony w latach : 1965- 1968 w "A" jako szlifierz narzędziowy; 1968-1976 w "B" jako ślusarz-mechanik maszyn i urządzeń dołowych; 1976-1981 w "C" w C. jako spawacz; 1981-1985 w "D" w C. jako spawacz-ślusarz; 1986-1993 w "E" w C. jako ślusarz-spawacz pod ziemią ;1993- 1994 w "F" w C. jako górnik pod ziemią oraz w latach 1994-1997 w "F" S.A. w C. jako ślusarz-spawacz oraz górnik pod ziemią. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że praca zawodowa w/wym. była wykonana w warunkach stwarzających ryzyko uszkodzenia słuchu. Jednak nie można było wydać decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, gdyż dwie kompetentne placówki służby zdrowia wykluczyły chorobę uszkodzenia słuchu z powodu stwierdzonych wielkości ubytków słuchu. W odwołaniu od tej decyzji S. K. stwierdził, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem. Podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy odwołującego się, oraz zajmowanych przez niego stanowisk. Przyznał, że S. K. w trakcie pracy zawodowej narażony był na hałas ponadnormatywny. Istniało zatem ryzyko uszkodzenia narządu słuchu. Ponieważ lekarze orzecznicy dwóch kompetentnych placówek nie rozpoznali choroby zawodowej narządu słuchu w ocenie organu brak było podstaw do jej stwierdzenia. Organ podkreślił, że przeprowadzona diagnostyka audiometryczna obejmująca audiometrię tonalną i obiektywną audiometrię impedancyjną wykazała u S. K. obustronny niedosłuch odbiorczy, jednak poziom obniżenia czułości słuchu nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu uzasadniającym rozpoznanie choroby zawodowej narządu słuchu i zaliczenia tego niedosłuchu do poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Zatem brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. K. podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego i domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi nie zgodził się ze stanowiskiem organu opartym na orzeczeniach lekarskich o nierozpoznaniu u niego choroby zawodowej ze względu na poziom obniżenia czułości słuchu. Wskazał na wyniki dochodzenia epidemiologicznego, które potwierdziły, iż wykonywał pracę w narażeniu na hałas, oraz na rozpoznany u niego obustronny niedosłuch odbiorczy. Zatem w jego przekonaniu przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej zostały spełnione. Powołał przy tym orzeczenie Sądu Najwyższego, według którego wielkość ubytku słuchu nie jest przesłanką uznania choroby zawodowej. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podtrzymał dotychczasową argumentację i nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, ze skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 85 na wstępie powołanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. NR 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) stanowi, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź tez inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części albo stwierdza ich nieważności bądź niezgodność z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. O uznaniu za chorobę zawodową decydują więc dwa czynniki: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, oraz ustalenie, że to schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (vide wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r. sygn. akt III RN 128/98 OSNAP 1999/24/771). Podstawę wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, jak i orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych (§ 10 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Z akt sprawy wynika, że skarżący będąc zatrudniony w latach 1993 - 1994 w "F" w C. jako ślusarz spawacz pod ziemią świadczył pracę w warunkach gdzie był eksponowany na hałas do 100 db - 4,5 godz. na zmianę oraz powyżej 100 db do 1 godz. na zmianę, co wynika z karty informacyjnej sporządzonej przez zakład pracy. W przypadku pozostałych okresów zatrudnienia organ pierwszej instancji stwierdził, że przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego stało się niemożliwe, gdyż zakłady, w których skarżący pracował nie istnieją. W tej sytuacji organ ten przyjął, że w oparciu o znajomość warunków pracy pod ziemią oraz posiadaną dokumentację praca na stanowiskach dołowych wykonywana przez skarżącego wiązała się z narażeniem na hałas ponadnormatywny, zaś praca w przedsiębiorstwie "C" oraz "D" na stanowiskach ślusarza spawacza w świetle wyjaśnień skarżącego złożonych w wyniku przesłuchania, mogła być wykonywana w warunkach narażenia na hałas stwarzający ryzyko uszkodzenia słuchu. Toteż dla organów obydwu instancji nie był okolicznością sporną fakt świadczenia przez skarżącego pracy w warunkach szkodliwych, stwarzających ryzyko uszkodzenia narządu słuchu. W tej sytuacji istotnym było rozpoznanie schorzenia określonego pod poz. 15 wykazu chorób zawodowych - uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu - przez jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 7 ust. 1 omawianego rozporządzenia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący poddany został specjalistycznym badaniom w dwóch takich jednostkach . Biegli lekarze Przychodni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. w orzeczeniu z dnia [...] r. rozpoznali u skarżącego niedosłuch typu odbiorczego, obustronny o poziomie UP [...]db UL [...]db. Wniosek o nierozpoznanie choroby zawodowej uzasadnili tym, iż stopień uszkodzenia słuchu nie osiąga takiego nasilenia aby z lekarskiego punktu widzenia można go było zakwalifikować jako chorobę. Placówka diagnostyczna II stopnia (Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.) w orzeczeniu z dnia [...] r. również rozpoznała u skarżącego niedosłuch obustronny odbiorczy (UP - [...]db, UL [...]db) stwierdzając, że obustronne obniżenie ostrości słuchu nie powoduje z lekarskiego punktu widzenia upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu uzasadniającym rozpoznanie choroby zawodowej. W judykaturze i orzecznictwie wyrażony jest pogląd, że orzeczenia lekarskie wydane w warunkach postępowania zmierzającego do wydania decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Oznacza to , że nie wiążą one bezwzględnie organu, a podlegają jego ocenie jak każdy inny dowód. Wprawdzie organy inspekcji sanitarnej w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim, jednakże nie wyłącza to uprawnień tych organów do oceny wystąpienia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej określonych w § 1 ust. 1 i 2 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Należy podkreślić, że kompetencja jednostek diagnostycznych obejmuje jedynie stwierdzenie stanu chorobowego i jego przyczyn. Kwalifikacji prawnej schorzenia jako choroby zawodowej dokonuje natomiast organ inspekcji sanitarnej. Stwierdzić należy, że wskazane w orzeczeniu okoliczności, które organ przyjął jako podstawę rozstrzygnięcia powołują się na przesłanki pozaprawne, bowiem żaden przepis prawa nie przewiduje tego rodzaju ograniczeń jak wielkość ubytku słuchu. Toteż za błędne przyjdzie uznać stanowisko organu wyprowadzone z opinii biegłych, że obniżenie czułości słuchu poniżej określonej wielkości stwierdzone u skarżącego nie powodują upośledzenia funkcji narządu słuchu, które można kwalifikować jako chorobę zawodową. W ocenie Sądu każde obniżenie czułości słuchu jest równoznaczne z upośledzeniem sprawności narządu słuchu, czyli odstępstwem od normy zdrowotnej. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu, zaś stan odmienny świadczy o jej obniżeniu. Stwierdzone zaś ubytki słuchu są wynikiem uszkodzenia tego narządu. Organ winien był mieć na uwadze, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Z prawnego punktu widzenia pojęcie "choroby zawodowej" nie jest związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, oznacza natomiast kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swoją przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Przedmiotem oceny organu jest więc to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy (poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), a nie inne pozaprawne względy jak rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu. Pogląd ten jest prezentowany w wielu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego (por. min. wyrok SN z dnia 4.06.1998r. sygn. akt. III RN OSN 1999/6/192, wyrok SN z 28 czerwca 2000 r.sygn. akt III RN 202/99, Wokanda 2000/9/33). W tej sytuacji skoro stwierdzono, że S. K. pracował w warunkach narażenia na ponadnormatywny hałas, dwie kompetentne jednostki diagnostyczne rozpoznały u skarżącego niedosłuch obustronnie odbiorczy, który jest wywołany czynnikiem zewnętrznym i nie stwierdzono innych przyczyn niedosłuchu to okoliczności te stanowią dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między ubytkiem słuchu , a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia. W ocenie Sądu odmienne rozstrzygnięcie mogłoby zapaść tylko wówczas, gdyby wykazano inną przyczynę niedosłuchu. Takiej innej przyczyny w toku postępowania nie wykazano. W tej sytuacji należało dojść do wniosku, iż w sprawie występują wszelkie podstawy do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. Organ odmawiając uznania choroby zawodowej u skarżącego nie uzasadnił dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym schorzeniem ( uszkodzeniem słuchu )i stwierdzonym narażeniem na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy. Z tej przyczyny odmowa stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu ze względu na stopień niedosłuchu, jak trafnie podniósł skarżący stanowi naruszenie § 1 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). W dalszym postępowaniu należy, w oparciu o wyżej zamieszczoną ocenę prawną ponownie rozpoznać sprawę. Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie z dniem 3 września 2002r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz.1115). Zgodnie bowiem z § 10 powołanego wyżej rozporządzenia postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.