II SAB/Gl 100/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda,, Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2015 r. sprawy ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy G. w przedmiocie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy 1. zobowiązuje Wójta Gminy G. do wydania w terminie 1 (jednego) miesiąca aktu rozstrzygającego wniosek skarżącego z dnia [...] r.; 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W. S. zam. [...], G. kilkukrotnie w roku 2009 podejmował interwencje u Wójta Gminy G. w przedmiocie podłączenia budynku znajdującego się na działce nr 1 w C. do istniejącego systemu kanalizacyjnego. Pismami z dnia 5 stycznia 2009 r., 5 lutego 2009 r., 17 lutego 2009 r. oraz 17 czerwca 2009 r. organ informował go, iż wnioskowane przyłącze może zostać zrealizowane wraz z rozbudową sieci kanalizacji sanitarnej, która ma nastąpić w latach 2011-2012. Kolejnym pismem z dnia 21 sierpnia 2012 r. W. S. wezwał Wójta Gminy G. do wywiązania się z zobowiązań dotyczących budowy kanalizacji sanitarnej. Zażądał od Gminy odszkodowania w wysokości 50 % kosztów opróżniania zbiornika bezodpływowego oraz podniósł, iż brak odpowiedniego systemu kanalizacyjnego skutkuje tym, iż nieczystości ciekłe są wylewane do rowu melioracyjnego. Z kolei Wójt Gminy G. pismem z dnia 17 grudnia 2012 r. poinformował W. S. o tym, że rozbudowa kanalizacji sanitarnej, ze względu na brak funduszy, będzie realizowana w latach 2013-2017.Wskazał także, że wnioskodawca może podłączyć się do istniejącej kanalizacji na swój koszt. Dnia 12 lutego 2013 r. W. S. skierowal kolejne pismo, tym razem do Rady Gminy G. domagając się zwolnienia z podatku od nieruchomości, ze względu na "uchylanie" się Gminy G. od realizacji obowiązków w zakresie ochrony środowiska. Jednakże w odpowiedzi organ stwierdził, iż takie zwolnienie nie jest możliwe. Pismem z dnia 11 marca 2013 W. S. ponownie wystąpił do Wójta Gminy G. o "skanalizowanie wskazanego obszaru" oraz utrzymanie tam czystości i porządku zgodnie z obowiązującymi przepisami. W odpowiedzi organ ponownie stwierdził, iż zwolnienie wnioskodawcy z podatku nie jest możliwe a budowa kanalizacji zostanie rozpoczęta "w bieżącym roku" i będzie prowadzona zgodnie z możliwościami finansowymi Gminy. Dnia 7 marca 2014 r. W. S. wystąpił do Wójta Gminy G. z pytaniem o stan "zobowiązań" kanalizacyjnych. Dołączył do pisma fotografię rowu melioracyjnego, w którym w jego ocenie znajdują się nieczystości ciekłe. Wniósł także o udzielenie informacji, jakie działania w tym zakresie zostały podjęte. W odpowiedzi pismem z dnia 10 kwietnia 2014 r. organ poinformował wnioskodawcę, że ze względów finansowych nie będą realizowane inwestycje w zakresie uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej. Pismem z dnia 18 lipca 2014 r. W. S. wystąpił do Wójta Gminy G. o udzielenie informacji ("rzeczową odpowiedź") dotyczącej problemu gospodarowania ściekami komunalnymi (w tym nielegalnego wylewania nieczystości ciekłych do rowu melioracyjnego). Wezwał również organ do rozpatrzenia jego pisma w trybie "pilnym". Dnia 20 sierpnia 2014 r. W. S. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. ze skargą na bezczynność Wójta Gminy G. Stwierdził on, że ponad miesiąc wcześniej wystosował pismo do organu wykonawczego gminy, w którym domagał się podjęcia działań dotyczących: - wprowadzania nieczystości ciekłych do rowu melioracyjnego, - niewykaszania od lat nieużytków i działek, w tym również należących do Gminy G. - budowy przyłącza kanalizacyjnego "za blokami" w C. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] SKO w B. stwierdziło, że wniesione zażalenie jest nieuzasadnione. W uzasadnieniu podniosło, iż podniesione przez W. S. sprawy nie są załatwiane w drodze aktu administracyjnego, więc trudno mówić o bezczynności. W sprawie zaś nieczystości ciekłych skarżący został poinformowany przez organ pismem. Zażalenie na to postanowienie złożył W. S. Zarzucił postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczemu nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz stronniczość. Nie rozwiązuje ono w sposób prawidłowy problemu gospodarki wodnościekowej. W ocenie żalącego się nieprawidłowe jest stwierdzenie organu, iż w sprawach, które są przedmiotem skargi nie wydaje się decyzji administracyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się wreszcie do meritum sprawy, czyli niedochowania przez Wójta Gminy G. terminów do załatwienia sprawy w przedmiocie wylewania nieczystości ciekłych do rowu melioracyjnego, budowy przyłącza do kanalizacji sanitarnej i wreszcie wykaszania nieużytków. Przewodniczący Wydziału II WSA w Gliwicach wezwał skarżącego do sprecyzowania, czy wniesione pismo należy traktować jako skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., czy też skargę na bezczynność Wójta Gminy G. Pismem z dnia 4 grudnia 2014 r. W. S. sprecyzował, iż jego pismo jest skargą na bezczynność. Odpowiadając na skargę Wójt Gminy G. wniósł o jej oddalenie podkreślając, że realizacja obowiązku budowy przyłącza kanalizacyjnego w chwili obecnej jest, ze względów finansowych, niemożliwa. Podniósł także, że kontrola spornego rowu melioracyjnego nie wykazała w nim obecności ścieków. Na rozprawie w dniu 1 lipca 2015 r. skarżący przedstawił pismo sołtysa C., iż stwierdził on w rowie melioracyjnym przy ul. [...] obecność nieczystości ciekłych wydzielających nieprzyjemny zapach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność w przypadkach określonych w pkt 1-4, to jest wówczas, gdy organy administracyjne mają obowiązek wydania decyzji, postanowień (na które służy zażalenie, kończących postępowanie administracyjne lub rozstrzygających sprawę co do jej istoty) bądź innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Stosownie do art. 149 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednak o uwzględnieniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można mówić nie tylko wówczas, gdy sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu. Zgodnie bowiem z art. 149 § 1 zdanie drugie sąd, uwzględniając skargę, jednocześnie stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a stosownie do art. 149 § 2 w przypadku uwzględnienia skargi, sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny. W konsekwencji, uwzględnieniem skargi w rozumieniu art. 149 jest również stwierdzenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie organowi grzywny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12, orzeczenie za www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy wyjaśnić, że w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sąd administracyjny, na podstawie okoliczności sprawy, a zwłaszcza toku postępowania administracyjnego, ocenia, czy w sprawie wystąpiła bezczynność, czy przewlekłe prowadzenie postępowania oraz na podstawie tej oceny, stosownie do okoliczności sprawy, podejmuje rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 149 ustawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o bezczynności organu można mówić wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia, w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy organ nie podjął żadnych czynności, jak i takiej, gdy czynności zostały wprawdzie podjęte, ale organ nie zakończył ich stosownym aktem. Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną, czy też niezawinioną opieszałością organu. Wniesienie skargi jest zatem uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w razie odmowy podjęcia określonego działania, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej lub innego aktu czy czynności. Przypomnieć należy, że instytucja skargi na bezczynność ma na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, kontrola Sądu zmierza zaś do sprawdzenia, czy istotnie organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w rozpoznaniu wniosku. Oceniając powyższe okoliczności Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako "k.p.a.) organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Stosownie do treści art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Przenosząc powyższe ustalenia na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż skarga jest zasadna a Wójt Gminy G. pozostawał w nieuzasadnionej zwłoce. Pisma W. S., zwłaszcza to z dnia 18 lipca 2014 r. (mimo niezbyt precyzyjnej formy) winny być uznane jako żądania wszczęcia postępowania w trzech sprawach, dotyczących: - budowy przyłącza kanalizacji sanitarnej, - wylewania ścieków do rowu melioracyjnego, - niewykaszania traw i chwastów na nieruchomościach, w tym będących własnością Gminy G. Niezależnie od tego, czy sprawy te są rozstrzygane w formie aktu indywidualnego (decyzji administracyjnej) czy też nie, organ powinien zająć stanowisko odnośnie tych żądań w sformalizowanej formie. Winien zatem, albo wszcząć postępowanie w sprawie i wydać orzeczenie merytoryczne, albo odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a. Warto wspomnieć, iż w przypadku tego ostatniego odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego może nastąpić: - gdy podanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, - gdy postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn (między innymi w sytuacji, gdy dana sprawa nie jest rozstrzygana w drodze aktu administracyjnego). Biorąc pod uwagę wymienione wyżej okoliczności należało orzec jak w sentencji. Sąd nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających potrzebę wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.