II SAB/Gl 111/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w przedmiocie wypłaty świadczenia wychowawczego p o s t a n a w i a: odrzucić skargę. Pismem z 23 kwietnia 2024 r., skierowanym bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B. P. (dalej "Skarżąca") wniosła skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej "Organ" lub "ZUS") w przedmiocie wypłaty świadczenia wychowawczego. W skardze wskazała, że nie otrzymała świadczenia wychowawczego "500+" za maj 2023 r. oraz za rok 2023/2024, tj. od czerwca 2023 r. do kwietnia 2024 r. Skarżąca wyjaśniła, że w lipcu 2022 r. została poinformowana o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na córkę na okres do 31 maja 2023 r. Świadczenie było wypłacane do kwietnia 2023 r. Mimo prawomocnego przyznania świadczenia do 31 maja 2023 r. wypłata za maj 2023 r. nie została zrealizowana. W dniu 23 kwietnia 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie "500+" na kolejny okres, tj. 2023/2024. ZUS wydał decyzję z 23 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę, a także decyzję z 26 czerwca 2023 r. w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz decyzję z 23 czerwca 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Decyzjami z 31 lipca 2023 r. Prezes ZUS utrzymał ww. decyzje w mocy. Skarżąca wyjaśniła, że na skutek jej skarg Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokami z 26 lutego 2024 r. w sprawach o sygn. akt: II SA/Gl 1674/23, II SA/Gl 1675/23, II SA/Gl 1676/23 uchylił ww. decyzje Prezesa ZUS i poprzedzające je decyzje ZUS. Dodatkowo Sąd umorzył postępowanie administracyjne w zakresie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres od lutego 2023 r. do maja 2023 r. Organ nie zaskarżył ww. wyroków. Wobec powyższego po upływie terminu do wniesienia przez Organ ewentualnej kasacji pismem z 16 kwietnia 2024 r. Skarżąca wezwała ZUS do wypłaty niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od otrzymania wezwania, świadczenia wychowawczego za maj 2023 r. oraz za okres 2023/2024, tj. od czerwca 2023 r. do kwietnia 2024 r. wraz z ustawowymi odsetkami oraz bieżącej wypłaty świadczenia. Mimo uchylenia w/w decyzji i mimo wezwania do wypłaty zaległego świadczenia wychowawczego, ZUS do chwili wniesienia pisma, nie wypłacił Skarżącej tego świadczenia, pozostając w zwłoce. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że w sprawie doszło do przewlekłości i bezczynności Organu oraz, że miały one miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ukaranie Organu grzywną oraz o zasądzenie stosownej kwoty pieniężnej od Organu na rzecz Skarżącej. Skarżąca wniosła o nakazanie Organowi niezwłocznej wypłaty świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami za czas zwłoki oraz bieżącą wypłatę świadczenia. W odpowiedzi na skargę (doręczoną 17 maja 2024 r.) ZUS wniósł o jej odrzucenie. Z ostrożności procesowej w razie stwierdzenia, że Organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania wniósł o stwierdzenie, że bezczynność i przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Organ podał, że 11 lutego 2023 r. wpłynął do niego wniosek ojca dziecka na to samo dziecko na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., a także wniosek na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Do wniosku ojciec dziecka dołączył postanowienie Sądu Okręgowego W. z [...] r. sygn. akt [...], w którym Sąd, na czas toczącego się postępowania rozwodowego postanowił, że miejscem zamieszkania dziecka jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca. Skarżąca, ustosunkowując się do wniosku ojca dziecka, przedłożyła jedynie postanowienie Sądu Okręgowego W. z [...] r., sygn. akt [...], dotyczące wyłączenia od rozpatrywania sprawy, jednego z sędziów. Następnie 23 czerwca 2023 r. wydano decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę Skarżącej na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Uchylenie prawa do świadczenia nastąpiło od 1 lutego 2023 r., tj. od miesiąca w którym ojciec dziecka wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko. Prezes ZUS decyzją z 31 lipca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję o uchyleniu świadczenia. W dniu 26 czerwca 2023 r. została wydana decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 marca 2023 r. do 26 czerwca 2023 r. w wysokości 1.543,97 zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezesa ZUS. Również wniosek Skarżącej z 23 kwietnia 2023 r. o świadczenie wychowawcze na okres trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. został rozpoznany. Decyzją z 23 czerwca 2023 r. Skarżącej odmówiono prawa do świadczenia, a Prezes ZUS decyzją z 31 lipca 2023 r. utrzymał w mocy tę decyzję. Wyrokami z 26 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawach o sygn. akt: II SA/Gl 1674/23, II SA/Gl 1675/23 i II SA/Gl 1676/23 uchylił ww. decyzje. Nie oznacza to jednak, że ww. wyrokami przyznano Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego. Sąd w wydanych wyrokach wskazał na konieczność przeprowadzenia postępowania administracyjnego i ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Organ nie pozostaje w bezczynności bowiem 22 kwietnia i 24 kwietnia 2024 r. zawiadomił Skarżącą i ojca dziecka o wszczęciu postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego za sporne okresy. Organ podniósł także, że ponaglenie na działanie ZUS nie zostało wniesione do organu wyższego stopnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych określają przepisy art. 3 § 2, 2a i 3, art. 4 i art. 5 p.p.s.a. Kognicja sądu administracyjnego w zakresie bezczynności i przewlekłości organów administracji publicznej wynika z art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Chodzi tu o bezczynność lub przewlekłość organu w sprawach dotyczących wydania decyzji administracyjnej, postanowienia wydawanego w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończącego postępowanie, postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty, postanowienia wydawanego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, czy też pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanej w indywidualnych sprawach, opinii zabezpieczających i odmowy ich wydania. Ponadto chodzi o bezczynność lub przewlekłość organu w sprawach dotyczących innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, składanej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., zależy zatem od tego, czy w danej sprawie dopuszczalna jest skarga na decyzje, postanowienia albo inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. Innymi słowy, dopuszczalność skargi na bezczynność albo przewlekłe prowadzenie postępowania jest pochodną dopuszczalności skargi na inny rodzaj działalności administracji. Skarga na bezczynność albo przewlekłość nie jest dopuszczalna wówczas, gdy sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpatrzenia skargi na dany akt wskazany w art. 3 § 2 pkt 1- 4a p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. kontrola sądu administracyjnego obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przepis ten stanowi podstawę do złożenia skargi na bezczynność lub przewlekłość w wydaniu tych aktów i czynności, które choć nie mieszczą się w katalogu określonym w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. ale mają charakter aktów lub czynności, na podstawie których strona otrzymuje prawo lub na stronę zostaje nałożony obowiązek. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca złożyła skargę na bezczynność oraz działanie bez podstawy prawnej przez ZUS w związku z brakiem wypłaty świadczenia wychowawczego za maj 2023 r. oraz za rok świadczeniowy 2023/2024. Z uzasadnienia skargi wynika, że Skarżąca domaga się od Organu dokonania czynności faktycznej polegającej na wypłaceniu jej zaległego w jej ocenie świadczenia wychowawczego na córkę. Przedmiotem skargi nie jest zatem akt ani czynność, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., ale określona czynność faktyczna polegającą na nie wypłaceniu określonych kwot pieniężnych z tytułu przysługującego Skarżącej, jej zdaniem, prawa do świadczenia wychowawczego. Uprawnienie Skarżącej do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. zostało określone informacją z 4 lipca 2022 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego. W dniu 23 czerwca 2023 r. wydano decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę Skarżącej na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Prezes ZUS decyzją z 31 lipca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję o uchyleniu świadczenia. Również wniosek Skarżącej z 23 kwietnia 2023 r. o świadczenie wychowawcze na okres trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. został rozpoznany. Decyzją z 23 czerwca 2023 r. Skarżącej odmówiono prawa do świadczenia, a Prezes ZUS decyzją z 31 lipca 2023 r. utrzymał w mocy tę decyzję. W rozpoznawanej sprawie kwestia uprawnienia Skarżącej do świadczenia wychowawczego na córkę za maj 2023 r. oraz za rok 2023/2024 została zatem określona odpowiednio czynnością materialno-techniczną (informacja o przyznaniu świadczenia na rok 2022/2023) oraz rozstrzygnięta decyzjami administracyjnymi. W tym miejscu należy zauważyć, że co prawda, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokami w sprawach o sygn. akt: II SA/Gl 1674/23, II SA/Gl 1675/23 oraz II SA/Gl 1676/23 uchylił powyższe decyzje ZUS i Prezesa ZUS, jednakże nie oznacza to, że prawo do świadczenia zostało Skarżącej przyznane. Sąd w uzasadnieniach powyższych wyroków wskazał Organowi, czym ma się kierować przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Czynność wypłaty świadczenia nie przyznaje, nie stwierdza, nie uznaje żadnych uprawnień i obowiązków, zaś zaniechanie wypłaty świadczenia nie przesądza o braku lub pozbawieniu prawa do tego świadczenia. Realizacja bądź zaniechanie czynności wypłaty świadczenia nie wywołuje następstwa przewidzianego w przepisach prawa w zakresie uprawnień lub obowiązków strony, tj. nie ma znaczenia dla materialnoprawnych uprawnień i obowiązków Skarżącej. Czynność wypłaty świadczenia wychowawczego nie jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a ani czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. Dlatego jej niedokonanie przez Organ nie może zostać uznane za bezczynność bądź przewlekłość w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. Kwestie dotyczące tego czy istniały podstawy do uchylenia Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 lutego 2023 do 31 maja 2023 r. oraz do odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. są aktualnie przedmiotem ponownego rozpoznania przez ZUS w związku z wyrokami tut. Sądu w sprawach o sygn. akt: II SA/Gl 1674/23, II SA/Gl 1675/23 oraz II SA/Gl 1676/23. W ramach tych postępowań administracyjnych Skarżącej służy prawo do wniesienia ponaglenia na niezałatwienie jej sprawy administracyjnej w terminie lub na przewlekłość Organu, na podstawie art. 37 k.p.a., do organu wyższego stopnia, tj. Prezesa ZUS. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi zaś, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 oraz art. 58 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.