II SAB/Gl 12/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2019r. sprawy ze skargi I. C. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. stwierdza bezczynność organu, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2. przyznaje skarżącej od Wojewody Śląskiego kwotę 4.000 (cztery tysiące) złotych, 3. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu, 4. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej kwotę 597 ( pięćset dziewięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotów kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda Śląski orzekł o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej p.n. "Budowa Regionalnej Drogi R.-P. w gm. R.", nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Następnie pismem z daty [...] r. organ powiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, położoną w R., obręb [...], k.m. 1, oznaczoną jako działki nr 1, 2, 3, 4, 5, 6 i 7, powstałe z podziału działek stanowiących własność skarżącej I. C., a objęte powyższą decyzją. Pismem tym organ jednocześnie wezwał strony o udzielenie informacji co do ewentualnego wydania nieruchomości i rozpoczęcia robót budowlanych w terminie 21 dni oraz poinformował o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. organ powołał rzeczoznawcę majątkowego dla ustalenia odszkodowania za szereg nieruchomości, objętych powyższą decyzją. Następnie pismem z dnia [...] r. organ poinformował strony o sporządzeniu w dniu [...]r. operatu szacunkowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy w terminie 14 dni. Do uwag stron rzeczoznawca ustosunkowała się pismem z dnia [...] r. organ powiadomił strony o uzupełnieniu materiału dowodowego, a następnie decyzją z dnia [...]r. orzekł o ustaleniu na rzecz skarżącej odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w wysokości 289 704 zł. W odrębnym postępowaniu, dotyczącym działki nr 8 objętej decyzją zrid, pismem z dnia [...] r. organ powiadomił o wszczęciu postępowania odszkodowawczego i wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy do dnia [...] r. Następnie postanowieniem z dnia [...]r. organ powołał rzeczoznawcę majątkowego w sprawie ustalenia odszkodowania. Żądany operat wpłynął do organu w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r. organ powiadomił strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i zgłoszenia uwag w terminie 14 dni, zaś następnie decyzją z [...] r. orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz skarżącej za przedmiotową działkę w wysokości 258 995 zł. W obu tych postępowaniach skarżąca wniosła ponaglenia na niezałatwienie sprawy pismem z dnia [...] r. Odrębnymi postanowieniami z dnia [...] r. i [...]r. Minister Inwestycji i Rozwoju stwierdził jednak, że Wojewoda nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania. W tym stanie rzeczy skarżąca pismem z dnia [...]r., które wpłynęło do organu w dniu [...] r. wniosła skargę na bezczynność organu, domagając się zobowiązania go do zakończenia postępowania, przyznania jej sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 12 ust. 4g ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz art. 35 § 1 i 4, art. 8 § 1, art. 12 § 1 i art. 36 § 1 kpa – poprzez niewydanie decyzji ustalających odszkodowanie w terminie 60 dni od wydania decyzji oraz niepoinformowanie jej o niezałatwieniu sprawy w tym terminie ze wskazaniem nowego terminu oraz pouczeniem o prawie wniesienia zażalenia. Skarżąca zarzuciła, że dopiero w dniach [...]r. zostało jej doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania odszkodowawczego, o co wnioskowała w dniu [...]r., a następnie w dniu [...]r. złożyła ponaglenie. Jej zdaniem, organ nie wszczynając postępowań przez okres ponad 4 miesięcy od wydania decyzji zrid, a następnie w sposób nieuprawniony przedłużając terminy załatwienia spraw do dnia [...]r., już na wstępnie opóźnił ustalenie i wypłatę należnego jej odszkodowania. Takie działanie nosi znamiona rażącego naruszenia prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na złożoność sprawy i potrzebę podejmowania wielu czynności, także przed wysłaniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania, polegających m.in. na ustaleniu nr ksiąg wieczystych, złożeniu stosownych wniosków o odpisy tych ksiąg i pozyskaniu danych adresowych właścicieli. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało mylnie datowane na [...] r. (zamiast [...] r.). Organ przedstawił też przebieg postępowania i omówił podejmowane czynności. W związku z treścią odpowiedzi na skargę skarżąca w kolejnym piśmie z dnia [...] r. podtrzymała zarzut bezczynności organu, mający miejsce przed wszczęciem postępowania. Jej zdaniem, niezbędne dane zostały ustalone na etapie wydania decyzji zrid, a pozyskanie danych z elektronicznych ksiąg wieczystych nie powinno trwać kilka miesięcy. Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Jej wniesienie zostało poprzedzone ponagleniem do organu II instancji w trybie art. 37 § 1 kpa, który dwoma odrębnymi postanowieniami, wyżej przywołanymi uznał je za nieuzasadnione. Stanowiska tego nie sposób podzielić. Przepis art. 12 ust. 4g tzw. specustawy drogowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474), wyznacza organowi 60-dniowy termin do wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, który liczony jest od dnia wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Zatem w niniejszej sprawie ustawowy termin upłynął w dniu [...] r., skoro decyzja została wydana w dniu [...]r. z nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności. Jednak w tym terminie nie tylko nie zapadła decyzja, ustalająca odszkodowanie, lecz nawet nie wszczęto z urzędu postępowania w tej sprawie. Zawiadomienia o wszczęciu dwóch odrębnych postępowań co do poszczególnych działek wysłano skarżącej dopiero w dniach [...] i [...] r., co potwierdzają akta administracyjne. Zawiadomienia te były konsekwencją interwencji skarżącej, która pismem z daty wpływu do organu w dniu [...] r. domagała się wszczęcia postępowania. Oznacza to, że od daty wydania decyzji zrid do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z tego tytułu upłynęło około 5 miesięcy. Aczkolwiek dalszy przebieg postępowania należy ocenić za sprawny i postępowania te zakończono decyzjami, to jednak obie decyzje wydano już po wniesieniu w dniu [...]r. skargi do sądu na bezczynność organu. Taki stan rzeczy oznacza, że bezczynność organu ustała przed rozpoznaniem sprawy sądowoadministracyjnej, lecz istniała w dacie jej wniesienia. Zatem bezprzedmiotowe było jedynie wydanie przez sąd orzeczenia zobowiązującego organ do wydania aktu w trybie art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). Nie oznacza to jednak bezprzedmiotowości postępowania sądowego w pozostałym zakresie. Niezależnie od kwestii, czy w zaistniałej sytuacji w dacie wniesienia skargi można mówić o bezczynności, czy też przewlekłości postępowania, wszczętego po upływie tak znacznego okresu czasu, obowiązkiem Sądu była ocena charakteru tego stanu rzeczy, a więc stwierdzenie, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a tej ustawy. Zdaniem sądu, znaczny upływ czasu od daty wydania decyzji zrid do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania (ok. 5 miesięcy), musi być kwalifikowany jako rażące naruszenie prawa. Wyjaśnienia organu, zawarte w odpowiedzi na skargę co do przyczyn zwłoki, należy uznać za nieusprawiedliwione zgodnie z art. 12 § 1 kpa. Wymienione przez organ czynności nie są ani pracochłonne, ani też organ nie powiadomił strony o zaistniałych przeszkodach. Dopiero po interwencji skarżącej wszczęto postępowania w niniejszej sprawie. Rażące naruszenie art. 12 ust. 4 g specustawy drogowej, uzasadniało też przyznanie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej jako zadośćuczynienie za sposób prowadzenia postępowania. Jednak zdaniem składu orzekającego, wygórowane jest żądanie przyznania z tego tytułu maksymalnej kwoty, określonej w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, tj. kwoty 4 585,03 zł (MP 2019 r. poz. 154). Suma pieniężna nie ma bowiem charakteru odszkodowania, czyli nie rekompensuje ewentualnej szkody finansowej. Dochodzenie roszczeń odszkodowawczych winno nastąpić w odrębnym trybie. Skarżąca nie uzasadniła wysokości żądania. Mając na uwadze okres bezczynności (ok. 5 miesięcy) oraz wysokość przyznanego odszkodowania (łącznie ok. 548 699 zł), jako uzasadnione należało uznać przyznanie skarżącej kwoty 4 000 zł, czyli 1 tys. miesięcznie oraz ok. 1% odszkodowania i ok. 1-miesięcznego przeciętnego wynagrodzenia. Z uwagi na ustanie bezczynności organu po wniesieniu skargi, sąd działając z urzędu nie dopatrzył się konieczności jego dyscyplinowania poprzez wymierzenie grzywny. Nadto, wobec uwzględnienia skargi należało na wniosek skarżącej zasądzić na jej rzecz zwrot kosztów postępowania, obejmujących wpis sądowy w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego w kwocie 480 zł oraz opłatę skarbową w kwocie 17 zł, czyli łącznie w kwicie 597 zł (art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 cyt. ustawy). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym uzasadniały przepisy art. 119 pkt 4 i art. 120 tej ustawy.