II SAB/Gl 131/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. J. (J.) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta K. w przedmiocie wniosku o udostępnienie akt sprawy oddala skargę. J.J. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę z dnia 5 czerwca 2023 r. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. (dalej – organ) w sprawie udostępnienia uwierzytelnionych kopii akt administracyjnych oznaczonych nr [...] i nast. W skardze zawarł informację, że ze stosowanym wnioskiem wystąpił w dniu 6 lutego 2023 r., lecz do chwili obecnej nie otrzymał wspomnianych dokumentów. Jak zaznaczył Skarżący, akta te są mu niezbędne w toczącym się postępowaniu przed Sądem Rejonowym [...] w K. o sygn. akt [...]. W skardze zawarł również żądanie wskazania sygnatury akt sprawy sądowej, w której wydane zostało postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności decyzji organu nr [...] i nast. Wnioskodawca podniósł również, że w dniu 18 kwietnia 2023 r. wystąpił z ponagleniem. W odpowiedzi na skargę z dnia 10 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta K. (dalej – organ, Prezydent Miasta) przedstawił czynności podejmowanie w toku postępowania. W tym zakresie wyjaśnił, że po otrzymaniu wniosku Skarżącego zwrócił się do niego pismem z dnia 8 lutego 2023 r. o wskazanie dokumentów, o których przesłanie wnioskuje. Jednocześnie poinformowano go, że całość dokumentacji, która jest w posiadaniu organu może zostać przesłana bezpośrednio do sądu na jego wniosek. Pismo to zostało wysłane do Skarżącego w formie elektronicznej, lecz nie zostało przez niego odebrane. Następnie Wnioskodawca w piśmie z dnia 18 kwietnia 2023 r. - będącym ponagleniem - oznajmił, że nie otrzymał odpowiedzi organu na powyższe podanie. Z tego też względu Prezydent Miasta kolejnym pismem (z dnia 28 kwietnia 2023 r.) poinformował Wnioskodawcę, że odpowiedzi na jego wniosek udzielono pismem z dnia 8 lutego 2023 r. Jednocześnie zawarto w nim wezwanie i informacje tożsame z tymi zamieszczonymi w odpowiedzi na podanie Skarżącego. Dodatkowo stwierdzono, że brak reakcji Skarżącego na wspomniane wezwanie organu zostanie uznany, iż odpowiedź jest wyczerpująca i realizuje żądania w pełnym zakresie. Pismo to zgodnie z żądaniem Wnioskodawcy zostało wysłana za pośrednictwem operatora pocztowego w formie listu poleconego i zostało odebrana przez adresata osobiście w dniu 23 maja 2023 r. Jak podniósł organ, do dnia sporządzenia odpowiedzi na skargę jego wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Następnie Prezydent Miasta wyjaśnił, że korespondencja o nr [...] (i następne) to pismo informujące o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które nie jest częścią akt o takim numerze. Pismo było kilkakrotnie przekazywane Wnioskodawcy. Ostatni raz kopia pisma została wysłana listem poleconym i odebrana osobiście przez Skarżącego dnia 20 grudnia 2017 r. W tej sytuacji, zdaniem organu, skarga Wnioskodawcy jest bezzasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Niniejsza sprawa dotyczy przewlekłego prowadzenia przez Prezydenta Miasta postępowania w sprawie udostępnienia uwierzytelnionych kopii akt administracyjnych oznaczonych nr [...] i nast. Przystępując do rozważań należy nade wszystko wyjaśnić co należy rozumieć pod pojęciem bezczynności organu oraz pod pojęciem przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. o bezczynności organu można mówić w sytuacji, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Z kolei, przewlekłość postępowania oznacza stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). To ustawowe rozumienie przedstawionych pojęć jest zbieżne z ich postrzeganiem w nauce prawa i postępowania administracyjnego oraz w judykaturze. Warunkiem formalnym wniesienia skargi na przewlekłość postępowania jest uprzednie złożenie ponaglenia przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a. Z przepisów nie wynika, jaki czas powinien dzielić obie te czynności. Ustawodawca nie określił terminu, w którym można wnieść skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wprowadził jedynie warunek, że skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Terminu do wniesienia skargi nie można domniemywać. Musi on jasno wynikać z przepisów prawa. Skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy ponaglenie złożone na podstawie art. 37 k.p.a. zostanie rozpatrzone przez właściwy organ (zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt II OSK 71/20, Lex nr 3174081). Zgodnie z art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 – dalej p.p.s.a.), sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że skarga Strony dotyczy przewlekłego prowadzenia postępowania przez Prezydenta Miasta. To oznacza, że jej celem określonym w art. 149 p.p.s.a. jest wymuszenie na organie określonych w przepisach zachowań, polegających w szczególności na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, bądź też do zobowiązania organu do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniu Skarżącego organ nie dopuścił się przewlekłości postępowania, ani też bezczynności. Uzasadniając to stanowisko wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 73 ust. 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Co do zasady czynności te są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (art. 61 § 1a k.p.a.). Strona może niezależnie od tego żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 61 § 2 k.p.a.). Organ, aby mógł udostępnić akta administracyjne, czy też jak w niniejszym przypadku, aby mógł przygotować uwierzytelnione kopie dokumentów musi dysponować wiedzą, co do zakresu żądania Wnioskodawcy. Dlatego też podanie winno być sformułowane na tyle precyzyjnie, aby organ nie miał wątpliwości co do jego przedmiotu. Ponadto podkreślić należy, że organ jest związany żądaniem wniosku, który określa przedmiot sprawy. W razie gdy wniosek budzi wątpliwości organu administracji publicznej co do treści zawartego w nim żądania, organ ten jest obowiązany ustalić rzeczywistą treść tego żądania, należycie i wyczerpująco informując wnoszącego podanie o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt II OW 154/18, Lex nr 2597911). W badanym przypadku Skarżący w piśmie z dnia 6 lutego 2023 r. wniósł o "doręczenie uwierzytelnionych akt postępowania [...] i nast." Tymczasem w aktach administracyjnych nadesłanych przez organ znajduje się tylko jeden dokument opatrzony tym numerem. Jest to zawiadomienie z dnia 14 kwietnia 2011 r. skierowane do Skarżącego, którym poinformowano go o tym, że osobie w nim wymienionej przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł. Podstawą do sfomułowania powiadomienia o tej treści był art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 z późn. zm.). Przepis ten obliguje organ właściwy dla wierzyciela do przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wynika stąd, że organ mógł mieć wątpliwości, co do zakresu żądania Wnioskodawcy. Jednak pomimo wezwania do jego sprecyzowania, Skarżący nie udzielił jakiekolwiek odpowiedzi. Tymczasem wspomniana wiedza pozwala nie tylko na przygotowanie określonych dokumentów, ale nade wszystko umożliwia zbadanie, czy Skarżący dysponuje prawem do ich uzyskania, w tym w formie uwierzytelnionej. Skoro więc Wnioskodawca nie wyjaśnił organowi, jakich konkretnie domaga się dokumentów (akt), to organ nie mógł przedsięwziąć działań, które miałby doprowadzić do ich przekazania lub też odmowy ich udostępnienia. W tym ostatnim przypadku wymaga się wydania postanowienia (art. 74 § 2 k.p.a.). Konsekwencją tych ustaleń jest nietrafność zarzutu przewlekłego prowadzenia przez organ postępowania w sprawie udostępnienia akt sprawy, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.