II SAB/Gl 17/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant Starszy referent Marta Zasoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi R. H. na bezczynność Prezydenta Miasta B. w przedmiocie niewydania decyzji uchylającej decyzję w sprawie reformy rolnej p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącemu uiszczony wpis sądowy w kwocie 100 (stu) złotych. Pismem z dnia 22 maja 2009 r. obecnie skarżący R. H. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w B. z roszczeniem odszkodowawczym za przejętą nieruchomość przez Gminę B. oznaczoną nr 1, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Wskazał, że nieruchomość ta została bezprawnie odebrana jego poprzednikom prawnym przez funkcjonariusza Urzędu Bezpieczeństwa w 1945 r. W odpowiedzi na to pismo Zastępca Prezydenta Miasta B., pismem z dnia 8 czerwca 2009 r. poinformował skarżącego, że sprawy tego rodzaju należą do wyłącznej właściwości sądów. Z akt sprawy wynika, że skarżący wystąpił w tej sprawie do Sądu Rejonowego w B. z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej. Do zawarcia ugody w tym trybie jednak nie doszło. Kolejnym pismem z dnia 26 lutego 2010 r. skarżący wniósł o uchylenie decyzji Starostwa Powiatowego [...] z dnia [...] r. oraz zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K., na mocy których pozbawiono prawa własności rodzinę H.. Pismem z dnia 22 marca 2010 r. Prezydent Miasta B. poinformował skarżącego, że ustalenie, czy dana nieruchomość podlegała przejęciu na własność Skarbu Państwa w trybie powołanych przepisów (których w piśmie tym nie powołano), należy do wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Pismem z dnia 14 kwietnia 2010 r. skarżący zwrócił się do Wojewody [...]za pośrednictwem Urzędu Miejskiego w B. z wnioskiem o uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Wskazał przy tym na wspomniane już wyżej zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...]r., decyzję Starostwa [...] z dnia [...]r. i dokument nadania z dnia [...] r. Powyższy wniosek został przekazany Wojewodzie [...] przez Prezydenta Miasta B. pismem z dnia [...]r. Z akt sprawy nie wynika, czy i jaki bieg został nadany temu wnioskowi przez Wojewodę. W aktach sprawy znajduje się ponadto pismo Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 września 2011 r. przekazujące sprawę do rozpoznania Staroście [...]. W piśmie tym powołano się na okoliczność, że dokument nadania ziemi z dnia 2 grudnia 1947 r. został wydany na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13). Wskazano też, iż zgodnie z art. 11 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną (Dz.U. z 1959 r., Nr 14, poz. 78 z późn. zm.) o nabyciu własności nieruchomości oraz o ustaleniu ceny nabycia lub o zwolnieniu od obowiązku jej zapłacenia orzeka starosta. Pismem z dnia 8 grudnia 2011 r. Prezydent Miasta po raz kolejny poinformował skarżącego, że sprawa należy do wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Wskazał jednocześnie, że wniosek o uchylenie lub stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji został przekazany Wojewodzie [...]. Pismem z dnia 11 stycznia 2012 r. skarżący ponowił swój wniosek o uchylenie lub stwierdzenie nieważności powoływanych już wcześniej aktów, kierując go tym razem do Prezydenta Miasta B. Powołał się na stanowisko zawarte w piśmie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 września 2011 r. oraz na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt III CZP 21/11. Wskazał też na uchwałę NSA ze stycznia 2011 r. (bez wskazania daty i sygnatury). Zwrócił się o zaprzestanie naruszeń prawa i o wydanie decyzji administracyjnej w terminie 30 dni. W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta B. pismem z dnia [...] r. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie. Powołując się na stan faktyczny i prawny sprawy stwierdził, że brak jest podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania w trybie administracyjnym. Pismem z dnia 1 marca 2012 r. skarżący wniósł do tut. Sądu skargę na bezczynność Prezydenta Miasta B. Domagał się stwierdzenia bezczynności organu oraz wyznaczenia organowi jednomiesięcznego terminu do wydania stosownej decyzji. W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy wskazując w szczególności, że zaskarżony organ jest właściwy do prowadzenia postępowania i wydania decyzji w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponownie podtrzymał swoje stanowisko o wyłącznej właściwości sądów powszechnych w tego rodzaju sprawach. Powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w podobnych sprawach. W piśmie procesowym z dnia 12 kwietnia 2012 r. skarżący wyjaśnił, że nie kierował zażalenia na bezczynność do organów wyższego szczebla, gdyż w jego ocenie takich organów nie było. Ani bowiem Wojewoda [...], ani też Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie poczuwały się do rozpoznania sprawy. Jednocześnie skarżący zaznaczył, że w piśmie z dnia 11 stycznia 2012 r. wezwał Prezydenta Miasta B. do zaprzestania naruszeń prawa. W dniu rozprawy, tj. w dniu 20 czerwca 2012 r., o godz. 13.10 wpłynęło do Sądu nadane faksem pismo pełnomocnika organu, w którym wniesiono o odroczenie rozprawy z uwagi na kolizję z inną rozprawą wyznaczoną przed Sądem Rejonowym w W. Na rozprawie Sąd oddalił wniosek o odroczenie rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności ustosunkować się przyjdzie do wniosku pełnomocnika organu o odroczenie rozprawy. Zgodnie z art. 109 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., rozprawa przed sądem administracyjnym ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Pełnomocnik organu wskazując na przyczynę uzasadniającą jego zdaniem odroczenie rozprawy w niniejszej sprawie, wskazał na kolizję z wyznaczoną na ten sam dzień rozprawą przed Sądem Rejonowym w W. Tamta rozprawa została wyznaczona na godzinę 9.50 i zakończyła się o godzinie 11.30. Jak wynika z dołączonego zawiadomienia o terminie rozprawy przed SR w W, zostało ono doręczone pełnomocnikowi w dniu 5 czerwca 2012 r. Tymczasem zawiadomienie o rozprawie w niniejszej sprawie doręczone zostało pełnomocnikowi organu w dniu 30 kwietnia 2012 r. Nie sposób zatem uznać, że zachodzi którakolwiek z nadzwyczajnych sytuacji wymienionych w art. 109 p.p.s.a., co skutkować musiało oddaleniem wniosku o odroczenie rozprawy. Przechodząc natomiast do oceny zasadności skargi wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej uzależniona jest od uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia, jeżeli służyły stronie w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Stosownie do art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, przewidziany w ustawie. Powołany przepis wprowadza zasadę pierwszeństwa postępowania administracyjnego w stosunku do postępowania sądowego. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, w której bezczynność organu administracji polega na niewydaniu rozstrzygnięcia (decyzji bądź postanowienia), środkiem tego rodzaju jest zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (art. 37 § 1 k.p.a.). W niniejszej sprawie skarżący nie wyczerpał toku prawnego przewidzianego w procedurze administracyjnej, a mianowicie nie złożył zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie do organu wyższego stopnia, tj. do Wojewody [...] lub do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. To, który z tych organów jest właściwy zależy od prawidłowego zakwalifikowania żądań skarżącego. Nie jest przy tym obowiązkiem skarżącego ustalenie tej właściwości, gdyż zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie wnosi się za pośrednictwem organu pierwszej instancji, w tym przypadku za pośrednictwem Prezydenta Miasta B. Z kolei obowiązkiem tego organu będzie przekazanie zażalenia właściwemu organowi wyższego stopnia. Nie można też podzielić argumentacji skarżącego, że w niniejszej sprawie brak jest organu wyższego stopnia. Prezydent miasta na prawach powiatu w zakresie orzekania w trybie przepisów k.p.a. zawsze będzie orzekał jako organ pierwszej instancji, a od wydanych przez niego rozstrzygnięć przysługiwać będzie środek zaskarżenia do organu wyższego stopnia. W świetle okoliczności domagania się przez skarżącego wydania konkretnej decyzji administracyjnej za niekonsekwentne należy uznać jego stanowisko o braku organów wyższego stopnia. Gdyby bowiem organ wydał rozstrzygnięcie bądź to w formie żądanej przez skarżącego decyzji, bądź też w innej formie, np. postanowienia w trybie art. 61a lub art. 66 § 3 k.p.a., to skarżącemu przysługiwałoby prawo wniesienia odwołania lub zażalenia właśnie do organu wyższego stopnia, o czym organ pierwszej instancji będzie musiał pouczyć w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Mając na uwadze powyższe nie sposób było uznać wskazywanego przez skarżącego wezwania o zaprzestanie naruszeń prawa zawartego w piśmie z dnia 11 stycznia 2012 r., jako spełniającego wymogi wyczerpania środków zaskarżenia, o których mowa w art. 52 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, skoro skarga złożona została bez zachowania wymaganego prawem trybu, to skargę taką jako niedopuszczalną należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. O zwrocie wpisu na rzecz skarżącego orzeczono po myśli art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.