II SAB/Gl 19/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 21 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. K. na bezczynność Prezydenta Miasta Z. w przedmiocie niezałatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu [...]r. (data nadania na poczcie) skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu poniosła, że jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3000 euro. Jej źródło utrzymania stanowi renta w kwocie 1800 zł (netto) miesięcznie. Prowadzi ona samotnie gospodarstwo domowe, zamieszkując lokal o powierzchni 51 m2 . Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. I. K. w ustawowym terminie wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw wyjaśniając, że syn uiszcza w jej imieniu opłaty z tytułu czynszu i za energię elektryczną, dlatego też co miesiąc przekazuje mu na ten cel kwotę około 500 zł. Skarżąca wskazała, że samodzielnie ponosi koszty swojego utrzymania w ramach których wymieniała: czynsz – 468. 65 zł. prąd – ok. 50 zł, gaz – ok. 60 zł, woda – ok. 50 zł, użytkowanie wieczyste – 30 zł, leki, badania, opieka, eksploatacja wózka inwalidzkiego – ok. 700 zł. Podniosła, że załączone do wniosku rachunki potwierdzające ponoszone wydatki z tytułu mediów są wystawanie na syna, z związku z przeniesieniem na tę osobę własności przedmiotowego lokalu. Zwróciła także uwagę że obecnie przed sądem administracyjnym toczą się trzy sprawy z jej udziałem, zatem wydatek w kwocie 100 zł (tytułem wpisu sądowego od skargi) jest dość dużym uszczerbkiem w jej utrzymaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej ustawą, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się zatem do wniosku skarżącej, stwierdzić trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 ustawy obejmującym zwolnienie m.in. od opłat sądowych i wydatków, czyli kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nadto, podkreślenia wymaga, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 199 ustawy każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Tymczasem instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. To na wnioskodawcy spoczywa zatem obowiązek należytego wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Przenosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do jego osoby zachodzi przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. Ocena stanu majątkowego skarżącej, dokonana w oparciu o podniesione przez nią okoliczności prowadzi do wniosku, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie, bez uszczerbku koniecznego dla jej utrzymania. Zauważyć przede wszystkim należy, że w niniejszej sprawie skarżąca nie została obecnie zobowiązana do uiszczenia żadnych kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi. Jak wynika bowiem z treści art. 222 ustawy, nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem skarżąca przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta Miasta Z. nie wyczerpała przysługującego jej środka zaskarżenia, tj. nie wystąpiła do Wojewody [...] z zażaleniem na niezałatwienie sprawy w terminie przez ten organ. Okoliczność ta skutkuje odrzuceniem jej skargi, a w dalszej konsekwencji ma również wpływ na odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy, stosownie do regulacji art. 247 ustawy. Kwestia dopuszczalności skargi stanowić będzie jednak przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia sądowego, od którego stronie przysługiwać będzie skarga kasacyjna na ogólnych zasadach i dopiero na tym etapie, w sytuacji skorzystania przez skarżącą z tego uprawnienia będzie ona obowiązana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Nadto w dacie wydawania niniejszego rozstrzygnięcia jedynie w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 397/11 skarżąca zarządzeniem z dnia 9 czerwca 2011 r. została zobowiązana do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 200 zł, kwota ta nie została jednak przez skarżącą do dnia dzisiejszego uiszczona z uwagi na zainicjowane przez nią postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionych czynności procesowych. Natomiast w sprawie o sygn. akt II SAB/Gl 20/11 nie skierowano do skarżącej wezwania w sprawie uiszczenia jakiejkolwiek opłaty sądowej, co mogłoby generować po jej stronie dodatkowe wydatki. Trzeba także podkreślić inicjowane przez skarżącą kolejnych postępowań sądowych wiążą się z koniecznością planowania związanych z tym wydatków. Prowadzenie licznych postępowań nie jest bowiem przesłanką przyznania prawa pomocy, a strona przejawiając aktywność w tym zakresie musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w kosztach sądowych, zaś sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw. W świetle tych okoliczności, Sąd, działając w trybie art. 260 ustawy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, orzekł jak w sentencji.