II SAB/Gl 206/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lutego 2026 r. sprawy ze skargi K. S. (S.) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego 1. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. przyznaje od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 500 (słownie: pięćset) złotych; 3. w pozostałym zakresie skargę oddala. Pismem z dnia 10 października 2025 r., po uprzednim złożeniu ponaglenia, K.S. złożył do tutejszego Sądu skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na jego syna M. S. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że dnia 28 kwietnia 2025 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku odmawiającej mu przyznania świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad synem. Do dnia złożenia skargi decyzja organu II instancji nie została wydana. W skardze zawarto żądania: - stwierdzenia, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się przewlekłości w sposób rażący w prowadzeniu postępowania. - ukarania organu grzywną w wysokości 1.000,00 zł (tysiąc złotych) lub przyznania od Prezesa ZUS na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 1000 zł. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, umorzenie postępowania stwierdzenia, że przewlekłość nie miała rażącego charakteru i odstąpienie od wymierzania grzywny lub zasądzania sumy pieniężnej W uzasadnieniu wskazano, że faktycznie sprawa została rozpoznana z przekroczeniem terminów wskazanych w art. 35 k.p.a. Wynika to między innymi z powszechnie znanego faktu dużej liczby spraw rozpoznawanych w przedmiocie obsługi wniosków o świadczenia rodzinne. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie doszło od bezczynności mającej rażący charakter. Zaznaczono, że organ podjął czynności zmierzające do rozpoznania odwołania, jednakże z uwagi na ilość postępowań sądowych, skarg na decyzje merytoryczne oraz skarg na bezczynność organu, także skarg kasacyjnych, a co za tym idzie dużej ilości dokumentów wymagających ich porównania i analizy, doszło do uchybienia terminowi rozpoznania sprawy. Podkreślono, iż sprawy dotyczące świadczeń na dzieci - świadczenia wychowawczego są prowadzone za pośrednictwem ZUS PUE (portal usług elektronicznych). Zgodnie z art. 13a ust. 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym. Zatem każda sprawa rozpoczyna się od złożenia wniosku o świadczenie na profil informacyjnym. Co w przypadku obojga rodziców oznacza zarejestrowanie dwóch odrębnych wniosków dotyczących tego samego świadczenia. Wniosek zawsze dotyczy konkretnego okresu świadczeniowego, ale wszystkich uprawnionych do świadczenia dzieci. W przypadku świadczenia wychowawczego na dzieci – S. i M. - wnioski o świadczenia na każdy okres świadczeniowy 2022/2023, 2023/2024, 2024/2025, 2025/2026 składali oboje rodzice – K. S. i M. S. Do wniosków, a także na etapie późniejszym w kolejnych pismach były składane obszerne załączniki. Dokumenty były wielokrotnie powielane, co wymagało dokładnej analizy i sprawdzenia każdego załącznika. Dodatkowo każde z wnioskodawców powołuje się na inne rozstrzygnięcia sądowe. Tym samym bezczynność organu nie miała charakteru rażącego pomimo niezałatwienia odwołania w terminie. Podniesiono, iż organ administracji pozostaje w bezczynności Jeśli w terminie wynikającym z przepisów obowiązującego prawa nie podejmuje żadnych czynności, do podjęcia których jest zobowiązany albo, że jakkolwiek czynności te podjął i prowadził postępowanie, to jednak nie były to czynności celowe służące załatwieniu sprawy co do jej istoty, albo-mimo istnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza natomiast wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosku i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie taka szczególna sytuacja nie zaistniała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem art. 53 § 2b p.p.s.a. wymogiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest jej poprzedzenie ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Z kolei zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność), 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie, do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (art. 37 § 3 k.p.a.). W niniejszej sprawie wymóg złożenia ponaglenia do właściwego organu został spełniony. Zgodnie z brzmieniem art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. W sprawach o przedmiocie objętym skargą uwzględnienia wymaga zasada szybkości postępowania, zawarta w treści art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy spoczywa na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.). W sprawie bezsporne jest, że Zakład Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku decyzją z dnia 24 kwietnia 2025 r. znak:[...] , postępowanie: [...] odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na syna na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. Odwołanie od tej decyzji zostało złożone zostało dnia 29 kwietnia 2025 r. Decyzja w sprawie została wydana dnia 5 listopada 2025 r., po złożeniu ponaglenia i skargi na przewlekłość postępowania. Czas rozpatrzenia odwołania trwał zatem ponad 6 miesięcy, ze znacznym uchybieniem terminów przewidzianych w art. 35 k.p.a. Jednocześnie Prezes ZUS nie powiadomił w całym tym okresie strony o przyczynach zwłoki i nie wyznaczył nowego terminu załatwienia sprawy. W konsekwencji, w ocenie Sądu doszło w sprawie do bezczynności (pomimo sformułowanego w skardze zarzutu przewlekłości) organu a rozmiar tej bezczynności uznać należy za mający charakter rażącego naruszenia prawa. Skład orzekający rozumie, że Prezes ZUS rozpatruje znaczną ilość odwołań od decyzji wydawanych przez organ I instancji. Ma również świadomość, iż pracownicy organu są zaangażowani w szereg postępowań przed sądami administracyjnymi. Argumentacja ta nie może jednak w żaden sposób usprawiedliwiać tak znaczącej zwłoki w załatwianiu spraw obywateli. Zwłaszcza, ze organ nie zastosował w sprawie rozwiązania polegającego na wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy. Sąd uznał, że zasadne jest przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej 500 zł, gdyż zwłoka organu dotyczy świadczenia pieniężnego, o którego zasadności nie rozstrzygnięto w przewidzianym prawem terminie. W ocenie składu orzekającego przyznanie powyższej sumy stanowi wystarczającą uciążliwość dla organu i ukaranie go grzywną byłoby nieuzasadnione. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie 149 § 1, § 1a i § 2 oraz art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.