II SAB/Gl 220/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w przedmiocie wniosku o świadczenie wychowawcze postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 30 września 2024 r. B.P. (dalej: strona, skarżąca), działając m. in. na podstawie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej k.p.a.), wniosła skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w M. i w B. oraz przez Prezesa ZUS (dalej: "Prezes ZUS" lub "organ") w związku z brakiem wypłaty świadczenia wychowawczego 500+ za maj 2023 r. oraz świadczenia wychowawczego za rok 2023/2024 i za rok 2024/2025, tj. od czerwca 2024 r. do września 2024 r. Wniesiono o zasądzenie stosownych kwot na rzecz skarżącej, w tym o nakazanie organowi niezwłocznej wypłaty świadczenia wychowawczego za maj 2023 r. oraz przyznanie jej świadczenia wychowawczego na rok 2023/2024, tj. od czerwca 2023 r. do maja 2024 r. oraz na rok 2024/2025 wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu podano m. in., że od momentu wejścia w życie przepisów umożliwiających pobieranie świadczenia 500+ do chwili bezprawnego pozbawienia strony tego prawa przez ZUS w wyniku popełnienia przestępstw otrzymywała takie świadczenie na córkę, która od 1 grudnia 2016 r. zamieszkuje ze stroną na terenie M. Ostatnie świadczenie zostało przyznane na okres do końca maja 2023 r., nie zostało jednak wypłacone. Świadczenia te są należne. W odpowiedzi na skargę ZUS, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie stwierdzenie, że organ nie dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania. W uzasadnieniu podano m. in., że pismem z dnia 4 lipca 2022 r. strona została poinformowana o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego w pełnej kwocie na cały okres świadczeniowy. W dniu 11 lutego 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek ojca na to samo dziecko na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., a także wniosek na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Do wniosku na nowy okres świadczeniowy klient dołączył postanowienie Sądu Okręgowego [...] z [...] r., w którym Sąd, na czas toczącego się postępowania rozwodowego postanowił, że miejscem zamieszkania dziecka jest każdorazowe miejsce zamieszkania ojca. Ze względu na to, że przedstawione przez skarżącą dokumenty nie rozstrzygały sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem decyzją z dnia 23 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił prawo do świadczenia wychowawczego od 1 lutego 2023 r., tj. od miesiąca, w którym ojciec wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko. W dniu 26 czerwca 2023 r. została wydana decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 marca 2023 r. do 26 czerwca 2023 r. Pismem z dnia 23 czerwca 2023 r. ojciec dziecka został poinformowany o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r., a pismem z dnia 23 czerwca 2023 r. o przyznaniu prawa do świadczenia na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji z 23 czerwca 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego decyzją Prezesa ZUS z 31 lipca 2023 r. utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Także odwołanie od decyzji z 26 czerwca 2023 r. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń Prezes ZUS uznał za nieuzasadnione. Uchylenie decyzji organu wyrokami z 26 lutego 2024 r. przez WSA w Gliwicach w sprawach sygn. akt: II SA/Gl 1674/23, II SA/Gl 1675/23, II SA/Gl 1676/23, nie oznaczało, że prawo do świadczeń zostało skarżącej przyznane. WSA wskazał na konieczność przeprowadzenia postępowania administracyjnego i ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Skarżąca w dniu 23 czerwca 2023 r. wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W wyniku rozpatrzenia wniosku decyzją z dnia 23 czerwca 2023 r. odmówiono jej przyznania prawa do tego świadczenia. Skargi w postępowaniu sądowym zostały rozdzielone i postępowanie niniejsze dotyczy zarzutów bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w B. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 ze zm. – dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Obejmuje ona między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Kognicja sądu administracyjnego w zakresie bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowań przez organy administracji publicznej wynika z art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Chodzi tu o bezczynność lub przewlekłość organu w sprawach dotyczących wydania decyzji administracyjnej, postanowienia wydawanego w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończącego postępowanie, postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty, postanowienia wydawanego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, czy też pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, wydawanej w indywidualnych sprawach, opinii zabezpieczających i odmowy ich wydania. Ponadto chodzi o bezczynność lub przewlekłość w działaniach organu w sprawach dotyczących innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 615 z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, składanej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., zależy zatem od tego, czy w danej sprawie dopuszczalna jest skarga na decyzje, postanowienia albo inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. Innymi słowy, dopuszczalność skargi na bezczynność albo przewlekłe prowadzenie postępowania jest pochodną dopuszczalności skargi na inny rodzaj działalności administracji. Skarga na bezczynność albo przewlekłe prowadzenie postepowania nie jest dopuszczalna, gdy sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpatrzenia skargi na dany akt wskazany w art. 3 § 2 pkt 1- 4a p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. kontrola sądu administracyjnego obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przepis ten stanowi podstawę do złożenia skargi na bezczynność lub przewlekłość w wydaniu tych aktów i czynności, które choć nie mieszczą się w katalogu określonym w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jednak mają charakter aktów lub czynności, na podstawie których strona otrzymuje prawo lub na stronę zostaje nałożony obowiązek. W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w związku z brakiem wypłaty świadczenia wychowawczego 500+ za maj 2023 r. oraz świadczenia wychowawczego za rok 2023/2024 i za rok 2024/2025, tj. od czerwca 2024 r. do września 2024 r. Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżąca domaga się od organu dokonania czynności faktycznej polegającej na wypłaceniu jej zaległego w jej ocenie świadczenia wychowawczego na dziecko. Przedmiotem skargi nie jest zatem ani akt ani czynność, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., ale określona czynność faktyczna, polegającą na braku wypłaty określonych kwot pieniężnych z tytułu przysługującego skarżącej, jej zdaniem, prawa do świadczenia wychowawczego. Jakkolwiek skarżąca w pismach z 26 listopada 2024 r. oraz 30 grudnia 2024 r. wskazywała, że przedmiotem skarg jest bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowań, to jednak wprost powtórzyła, że chodzi jej o "brak wypłaty świadczenia wychowawczego" za wskazane tam okresy. Jak wynika z powyżej przywołanych ustaleń kwestia uprawnienia skarżącej do świadczenia wychowawczego na dziecko została określona początkowo informacją o przyznaniu świadczenia oraz następnie rozstrzygnięta decyzjami administracyjnymi, które podlegały kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i były przedmiotem dalszych czynności proceduralnych. Nadto organ przyznał świadczenie ojcu dziecka, co nie podlega kontroli w niniejszym postępowaniu. Kwota ta nie może być dublowana wedle życzenia skarżącej. Czynność wypłaty świadczenia wychowawczego nie jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ani czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. Dlatego jej niewypełnienie przez organ nie może zostać uznane za bezczynność bądź przewlekłość w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. Zagadnienia, czy istniały podstawy do uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego oraz do odmowy przyznania tego prawa na kolejny okres, mogą być przedmiotem badania przez sąd administracyjny przy ocenie legalności wydanych przez Prezesa ZUS decyzji, w przypadku skorzystania przez skarżącą z prawa do złożenia na nie skargi do sądu administracyjnego. Zaniechanie wypłaty świadczenia może zostać także objęte skargą z art. 227 k.p.a. Sąd podtrzymuje stanowisko, które wyrażał poprzednio m. in. w postanowieniu z 22 listopada 2023 r., sygn. II SAB/Gl 117/23, które częściowo rozstrzygało żądanie skarżącej i ponowne rozpoznanie sprawy nie jest w tym zakresie możliwe. Jeśli skarżąca uważa, że ktokolwiek dopuścił się popełnienia przestępstw, przez co została pozbawiona prawa do świadczenia wychowawczego, o czym pisze w skardze, może zgłosić ten fakt w organach ścigania. Jeśli zostanie potwierdzone ich dokonanie prawomocnym wyrokiem, zaistnieje ewentualnie podstawa do wznowienia dotychczas prowadzonych postępowań (art. 145 §1 pkt 1 k.p.a.). Sąd administracyjny nie jest organem śledczym, by prowadzić tego rodzaju ustalenia. Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 58 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.