II SAB/Gl 252/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2026 r. sprawy ze skargi R. M. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego oddala skargę W dniu 19 grudnia 2025 r. R. M. (skarżący) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedmiocie wniosku [...] o świadczenie 800 plus na syna W. M. na okres świadczeniowy 2025/2026. Wniósł o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z dnia 7 września 2025 r., zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości określonej w art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 7 września 2025 r. skarżący złożył za pośrednictwem platformy PUE ZUS wniosek o świadczenie 800 plus. Wyjaśnił, że w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego w G. orzekającym o rozwodzie skarżący stał się jedynym faktycznym opiekunem syna W. M. Podkreślił, że syn mieszka wyłącznie ze skarżącym od dnia 5 września 2025 r. Z matką kontakty dziecka są znikome. Oświadczył, że w toku postepowania, za pośrednictwem portalu PUE ZUS, zawiadomiono skarżącego o przedłużonym terminie do załatwienia wniosku tj. do dnia 7 listopada 2025 r. Wskazał, że w dniu 12 listopada 2025 r. wniósł, za pośrednictwem portalu PUE ZUS, ponaglenie na niezałatwienie wniosku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS, organ), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz odrzucenie skargi na postawie art. 58 pkt 6 p.p.s.a. W uzasanieniu potwierdził, że w dniu 7 września 2025 r. skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na syna, na okres świadczeniowy 2025/2026. Następnie w dniu 24 września 2025 r., w uzupełnieniu wniosku strona przesłała wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w G. sygn. akt [...], którym orzeczono rozwód skarżącego z W. M. oraz w pkt. 2 wyroku sąd wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stron W. M. powierzył obojgu rodzicom ustalając miejsce zamieszkania dziecka w miejscu zamieszkania ojca, przy czym sąd nie orzekł o kontaktach z małoletnim synem stron. Wyrok nie zawierał stwierdzenia prawomocności. Potwierdził dalej, że w dniu 12 listopada 2025 r. skarżący złożył ponaglenie w sprawie. Organ wskazał, że w dniu 18 grudnia 2025 r. wystąpił do skarżącego o nadesłanie ww. wyroku Sądu Okręgowego w G. w sprawie sygn. akt [...] z dnia 2 września 2025 r. wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności. Nadmienił, że w dniu 1 lutego 2025 r. wniosek na to samo dziecko złożyła druga uprawniona osoba – W. M. (matka dziecka), która następnie poinformowana została o przyznaniu świadczenia. W dniu 18 grudnia 2025 r. matka dziecka została wezwana do złożenia wyjaśnień w sprawie w związku z procedowaniem wniosku skarżącego. Organ uznał zarzuty podnoszone w skardze za bezzasadnie. Podkreślił, że w przypadku, gdy wpływają wnioski od dwóch uprawnionych osób, konieczne jest wszczęcie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, komu i w jakiej wysokości należy przyznać prawo do świadczenia. Konieczne jest również pozyskanie adekwatnych do sytuacji dokumentów. Dodatkowo wyraził opinię, iż ze względu na fakt, że ponaglenie skarżącego zostało wniesione do ZUS, a nie do Prezesa ZUS skargę należy odrzucić. Organ podkreślił, że sprawa jest w toku. W piśmie z dnia 16 stycznia 2026 r. skarżący podkreślił, że matka dziecka pobiera świadczenie 800 plus, mimo że nie mieszka ze skarżącym i z synem od września 2025 r. Matka nie płaci także alimentów na utrzymanie syna. Stwierdził dalej, że organ nie przekazał do Sądu kompletu akt sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Przepis art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). W sprawie będącej przedmiotem niniejszej skargi skarżący zwalcza bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie rozpatrzenia jego wniosku z dnia 7 września 2025 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna na okres świadczeniowy 2025/2026. Z akt sprawy wnika, że świadczenie wychowawcze na to samo dziecko na ten sam okres przyznano matce dziecka. Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi należy wskazać, że pismem z dnia 12 listopada 2025 r. skarżący wniósł do ZUS ponaglenie w tej sprawie. Pismo to zawiera oznaczenie numeru sprawy. Tym samym skarżący wyczerpał przysługujące mu środki zaskarżenia, zgodnie z wymogiem art. 52 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Natomiast zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W związku z czym przedmiotowy środek zaskarżenia należy uznać za dopuszczalny. Przechodząc do meritum sprawy należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", jest obowiązek działania organów sprawnie, wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Zgodnie zaś z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. bezczynność to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (pkt 1). Ze skargi wynika, że organ powiadomił skarżącego o przedłużonym terminie do załatwienia wniosku. Przedmiotem kontroli w postępowaniu zainicjowanym złożeniem skargi na bezczynność jest ocena, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej - czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione. Należy również podkreślić, że celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwieniu sprawy administracyjnej. Przy badaniu zasadności takiej skargi Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienie sprawy. Ustawodawca nie zdefiniował, kiedy bezczynność ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Prawo takiego zakwalifikowania bezczynności zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego. Uznanie to opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (por. np. wyrok NSA z 28 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2424/16). Taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności lub jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące (por. np. wyrok NSA z 11 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 2546/19; wyrok NSA z 20 października 2022 r., sygn. akt II OSK 1184/22). Równocześnie, dokonując oceny, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie można zupełnie abstrahować od przyczyn długotrwałego prowadzenia postępowania. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że do dnia wniesienia skargi wniosek skarżącego z 7 września 2025 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna na okres świadczeniowy 2025/2026 nie został rozpoznany jednakże sprawa jest w toku. Sąd zauważa, że po pierwsze – wniosek z dnia 7 września 2025 r. nie był wnioskiem kompletnym. Skarżący w dniu 29 września 2025 r. uzupełnił wniosek, jednakże wyrok Sądu Okręgowego w G. sygn. akt [...], którym orzeczono rozwód skarżącego z W. M. nie zawierał klauzuli prawomocności. Ani skarżący, ani też matka dziecka mimo wezwań organu nie przedłożyli organowi wyroku rozwodowego wraz z klauzulą prawomocności. Po wtóre świadczenie wychowawcze na to samo dziecko za ten sam okres zostało już uprzednio przyznane i wypłacone matce dziecka. Ponadto organ powiadomił skarżącego o przedłużonym terminie do załatwienia wniosku, a sprawa jest w toku. Zauważyć należy także, iż okoliczności podnoszone przez skarżącego w piśmie z dnia 16 stycznia 2026 r. nie mają wpływu na rozstrzygnięcie zapadłe w kontrolowanej sprawie. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarga jest przedwczesna i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Przywołane w uzasadnieniu wyroku orzeczenia są dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl