II SAB/Gl 34/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. J. i B. J. na bezczynność Wójta Gminy O. na skutek wniesienia przez skarżących sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2008 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu p o s t a n a w i a: 1) zwolnić skarżących z obowiązku uiszczania kosztów sądowych 2) ustanowić dla obu skarżących adwokata z urzędu. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 20 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił na postawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. skargę K. J. i B. J. na bezczynność Wójta Gminy O. Odpisy powołanego orzeczenia jak wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbiorów zostały skutecznie doręczone skarżącym w dniu [...] r. Strona skarżąca wnioskiem z dnia [...] r. wystąpiła na urzędowym formularzu druku PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu powołując się na sytuację materialną (w ocenie wnioskodawców osiągane dochody nie pozwalają im na zaspokojenie podstawowych potrzeb życia), wskazali, iż ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru w ich przypadku nie jest możliwe, zaś ich zamiarem jest wniesienie skargi kasacyjnej. Z przedstawionego formularza wynika, że skarżący pozostają w gospodarstwie domowym wraz z trojgiem uczących się dzieci, utrzymując się jedynie z zasiłku przedemerytalnego uzyskiwanego przez K. J. w kwocie około [...] zł netto miesięcznie oraz wynagrodzenia B. J. z tytułu umowy o pracę (zawartej na czas nieokreślony) w kwocie około [...] zł netto miesięcznie. Nadto skarżący w oświadczeniu o stanie majątkowym poinformowali, że są współwłaścicielami budynku mieszkalnego o pow. [...] m2 (z [...] r.) i nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, deklarując jednocześnie, iż nie posiadają żadnych innych nieruchomości, pieniędzy ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Skarżący zaznaczyli również, iż opiekują się matką skarżącej – W. Z., która jak wynika z przedłożonego zaświadczenie lekarskiego z powodu schorzeń przewlekłych wymaga opieki osób trzecich. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie wnieśli od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciw, podnosząc, iż nie są ludźmi bogatymi, zaś sprzedanie ziemi lub starego domu celem pokrycia kosztów reprezentacji przez fachowego pełnomocnika jest niedorzecznością. Argumentując dalej wskazali, iż nie mogli przygotować się finansowo do niniejszego postępowania, gdyż zainicjowane zostało ono w wyniku wyeliminowania błędów popełnionych przez organy administracyjne a trwające przez pięć lat postępowanie sądowe o rozgraniczenie pozbawiło ich dotychczasowych oszczędności. Skarżący oświadczyli, iż w związku z posiadaną nieruchomością rolną nie otrzymują dopłat bezpośrednich ze środków wspólnotowych, zaś użytkowanie owej nieruchomości pozwala jedynie na zaspokajają ich podstawowych potrzeb. W odpowiedzi na dodatkowe wezwanie sędziego sprawozdawcy skarżący nadesłali szereg dokumentów mających wyjaśnić, iż rzeczywistą sytuację majątkową, tj. uzyskiwane przez nich wszystkie źródła dochodu oraz ponoszone wydatki związane z utrzymaniem pięcioosobowej rodziny. Jak wynika z przedłożonych kopii rachunków przeciętne miesięczne opłaty związane z utrzymaniem budynku mieszkalnego (tj. wydatki za energię elektryczną, wodę, internet, ubezpieczenie budynków i odpowiedzialność cywilną rolników), kształtują się na poziomie około [...] zł. Z nadesłanych dokumentów wynika również, iż skarżący na podstawie umowy darowizny są współwłaścicielami (z zastrzeżeniem prawa dożywotniego i bezpłatnego zamieszkiwania darczyńców tj. S. i W. Z.) ujawnionej we wniosku nieruchomości rolnej oraz domu mieszkalnego o powierzchni użytkowej [...] m2 z budynkami gospodarczymi, które stanowią gospodarstwo rolne. Skarżący oświadczając, iż wszystkie środki przeznaczają na kształcenie dzieci, wykazali jednocześnie (poprzez nadesłanie kserokopii opłat za czesne pobierane za naukę w studium w systemie dziennym jednej z córek, opłatę na Radzę Rodziców, koszty dojazdu dzieci do szkół), iż jest to kwota conajmniej [...] zł miesięcznie. Nadto skarżący poinformował, iż otrzymują miesięcznie zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dwójkę dzieci w łącznej kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję przysługującego stronie prawa do sądu, wobec czego ewentualne wątpliwości powstałe podczas analizy sytuacji tej strony, których nie usunięto dokonując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, powinny być rozstrzygane na jej korzyść, o ile oczywiście, wykonując wezwanie, wykazała się ona aktywną postawą procesową, należycie współpracując z Sądem, co w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie miało miejsce. Skarżący występując o zwolnienie od kosztów sądowych, zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie osobie fizycznej następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Ocena bowiem stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawców, jak również ich możliwości finansowych, dokonana w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności oraz załączone do akt dokumenty, prowadzi bowiem do wniosku, iż skarżący wykazali w dostateczny i przekonujący sposób, że nie dysponują wystarczającą ilością środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych oraz opłacenie fachowego pełnomocnika procesowego. Jak dowodzą nadesłane dokumenty, po odliczeniu miesięcznych obciążeń z tytułu podstawowych opłat za dom i naukę dzieci (które kształtują się na poziomie około [...] zł), na jednego członka rodziny skarżących przy osiąganym dochodzie [...] zł netto (po uwzględnieniu zasiłku rodzinnego i dodatków) przypada miesięcznie około [...] zł. Na marginesie wskazać należy, iż Sąd nie brał pod uwagę wydatków z poprzednich lat (podatek od nieruchomości), jak również potencjalnego wsparcia finansowego dla matki skarżącej, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Zaznaczyć nadto wypada, iż powyższe wydatki nie obejmują, trudnych do rzetelnego wykazania, koniecznych kosztów wyżywienia, leczenia czy też środków czystości, które niewątpliwie je podwyższają. Dodatkowe obciążenie finansowe niewątpliwie stanowią wydatki związane z zakupem podręczników i niezbędnych do nauki artykułów. Kierując się doświadczeniem życiowym należy zatem stwierdzić, że rodzinie skarżących pozostaje do dyspozycji niewiele środków finansowych. Powoduje to w istocie, iż na obecnym etapie sprawy, pokrycie kosztów postępowania sądowego - a w szczególności opłacenie fachowego pełnomocnika (którego udział jest niezbędny, mając na względzie przymus adwokacki) – obciążyłoby znacznie budżet domowy skarżących. Co prawda uzyskiwany przez skarżących stały dochód pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jednakże uniemożliwia on poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Tak więc obecna sytuacja finansowa nie pozwala skarżącym na wygospodarowanie sumy pieniężnej na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 p.p.s.a. na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.