II SAB/Gl 47/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant specjalista Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi [A] S.A. w M. na bezczynność Marszałka Województwa [...] w przedmiocie zwrotu nadpłaty za korzystanie ze środowiska oddala skargę. Pismem z dnia [...]r., "A" S.A. z siedzibą w M., reprezentowana przez radcę prawnego A. D., wniosła do WSA w Gliwicach skargę na bezczynność Marszałka Województwa wskazując, iż bezczynność ta polega na braku zwrotu nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska w [...] r. oraz [...]r. wraz z należnym oprocentowaniem. Do chwili wniesienia skargi organ nie zrealizował bowiem obowiązku wynikającego z treści art. 77 § 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 749 z późn. zm.). W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o: 1. Zobowiązanie Marszałka Województwa [...] do zwrotu nadpłaty w łącznej wysokości [...]zł wraz z należnym oprocentowaniem w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi prawomocnego orzeczenia; Stwierdzenie, że bezczynność Marszałka Województwa [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wymierzenie Marszałkowi Województwa [...] grzywny; Zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, iż Marszałek Województwa [...]decyzjami z dnia [...]roku wymierzył Spółce opłaty za korzystanie ze środowiska w przedmiotowym okresie w łącznej wysokości [...]zł, w tym decyzją: Nr [...]opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci wprowadzania gazów i pyłów do powietrza w [...]r. w wysokości [...]zł. Nr [...]opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci składowania odpadów w [...]r. w wysokości [...]zł. Nr [...]opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi[...]r. w wysokości [...]zł. Nr [...]opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci poboru wód podziemnych w [...]r. w wysokości [...]zł. Nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci wprowadzania gazów i pyłów do powietrza w [...]r. w wysokości [...]zł. Nr [...]opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci składowania odpadów w [...]r. w wysokości [...]zł. Nr [...]opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w [...]r. w wysokości [...]zł. Nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci poboru wód podziemnych w I półroczu 2007 r. w wysokości [...]zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. prawomocnymi decyzjami: [...] r. uchyliło w całości ww. decyzje Marszałka Województwa [...]i przekazało sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Marszałek Województwa [...]ponownie rozpatrując sprawy decyzjami z dnia [...] umorzył ww. postępowania administracyjne. Decyzje te wobec niewniesienia odwołania stały się ostateczne i prawomocne. Pełnomocnik Spółki wskazał następnie, iż zgodnie z art. 77 §1 pkt 1 lit b ustawy Ordynacja podatkowa nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, z zastrzeżeniem § 3. Zdaniem Spółki wobec umorzenia ww. postępowań opłaty za korzystanie ze środowiska wniesione na rachunek Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] w łącznej wysokości [...] stały się nadpłatami. Trzydziestodniowy termin zwrotu tych nadpłat rozpoczął zaś bieg w dniu uchylenia decyzji określających wysokość opłat za korzystanie ze środowiska przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , tj. odpowiednio w dniu [...] r. Zatem trzydziestodniowy termin zwrotu tych nadpłat upłynął odpowiednio z końcem dnia [...]r. Marszałek Województwa [...], pomimo upływu ustawowego terminu do zwrotu nadpłaty wynikającej z uchylonych decyzji z dnia [...]roku, nie zwrócił Spółce nadpłaty, nie wydał też postanowienia na podstawie art. 76b ustawy Ordynacja podatkowa - skarżąca nie ma zaległości w opłatach za korzystanie ze środowiska. W związku z brakiem zwrotu nadpłaty Spółka pismem z dnia [...] r. wskazała rachunek bankowy, na który organ winien dokonać zwrotu opłat za korzystanie ze środowiska za [...]zł. Następnie pismem z dnia [...]r. Spółka zwróciła się o wskazanie terminu zwrotu nadpłaty. Dodatkowo pismem z dnia [...]r. Spółka zwróciła się do Marszałka Województwa [...] z wnioskiem o podjęcie interwencji w sprawie zwrotu nadpłaty w celu przyspieszenia jej zwrotu. Pomimo ww. pism Marszałek Województwa [...] nie zrealizował obowiązku wynikającego z treści art. 77 § 1 pkt 1 lit b ustawy Ordynacja podatkowa, tj. nie zwrócił nadpłaty. W takiej sytuacji skarżąca pismem z dnia [...]r. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie i wyznaczenie Marszałkowi Województwa [...] terminu zwrotu nadpłaty wraz z należnym oprocentowaniem oraz zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a także zarządzenie podjęcia środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...]r. uznało ww. zażalenie za niezasadne. W odpowiedzi na skargę Marszałek Województwa [...] wniósł o jej pozostawienie bez rozpoznania bądź o odrzucenie skargi albo też o oddalenie jej w całości. W uzasadnieniu wniosków o charakterze formalnym organ podniósł, iż zgodnie z treścią pełnomocnictwa z dnia [...]r. udzielonego radcy prawnemu przez Członków Zarządu Spółki, pełnomocnik uprawniony jest do reprezentowania jej przed organami administracji publicznej, samorządowymi kolegiami odwoławczymi, wojewódzkimi sądami administracyjnymi oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawach ze skarg mocodawcy na bezczynność organów administracji odnośnie wniosków mocodawcy dotyczących określenia wysokości lub zwrotu opłat za korzystanie ze środowiska oraz w sprawach ze skarg na decyzje lub postanowienia w tym przedmiocie, jak również w sprawach o wznowienie postępowań administracyjnych i sądowo administracyjnych w tym przedmiocie oraz o stwierdzenie nieważności decyzji lub orzeczeń sądów administracyjnych. Zdaniem organu zarówno zarzuty, jak i treść skargi wskazują, że nie dotyczy ona materii w jakiej legitymowany jest pełnomocnik w oparciu o pełnomocnictwo z dnia 18 grudnia 2013 r. Nadto organ wskazał, iż skoro skarga na bezczynność organu może służyć wyłącznie w zakresie, w jakim organ ten obowiązany jest dokonać czynności wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.), to środek taki nie może zostać skutecznie wniesiony w odniesieniu do czynności wykraczającej poza powyższy zakres. Z tego powodu skarga na bezczynność dotycząca niedokonania zwrotu nadpłaty stanowiącej czynność materialno- techniczną jest niedopuszczalna. Uzasadniając zaś wniosek o oddalenie skargi organ podniósł, iż z chwilą uregulowania należności publicznoprawnej zobowiązanie wygasa. Z kolei nadpłata, o której wspomina strona skarżąca z powołaniem na przepis art. 77 § 1 pkt lit. b ordynacji podatkowej, podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Przy ocenie czy znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie wspomniany przepis art. 77 ordynacji podatkowej nie może być pominięta przyczyna, która legła u podstaw umorzenia postępowania. Z decyzji organu jasno wynika, że postępowania były umorzone z uwagi na wygaśnięcie zobowiązania z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska na skutek zapłaty tych opłat. W uzasadnieniach decyzji umarzających postępowanie jednoznacznie wskazano, że Spółka uiściła należne opłaty z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza, poboru wód, wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi oraz składowania odpadów za [...]r. co spowodowało wygaśnięcie zobowiązania na skutek zapłaty (zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej). Natomiast termin przedawnienia opłat za korzystanie ze środowiska za okres [...]r. upłynął [...]r. Podmiot nie złożył wniosku o stwierdzenie nadpłaty co tym samym wyklucza prowadzenie postępowania określającego wysokość opłaty mimo upływu terminu przedawnienia. Następnie organ podał, że w dniu [...]r. do kancelarii Urzędu Marszałkowskiego wpłynęło pismo pełnomocnika Spółki G.N. dotyczące wskazania rachunku bankowego celem zwrotu nadpłaty [...]r. Marszałek Województwa [...] w K. pismem z dnia [...]r. znak: [...],[...]wezwał G.N. do przedłożenia stosownego pełnomocnictwa oraz odpisu dokumentu wskazującego, że pełnomocnictwo zostało udzielone, przez osoby uprawnione do reprezentacji strony, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Pełnomocnictwo dla G.N. nie wpłynęło. Marszałek wskazał, że kolejnymi pismami z dnia [...] r. Spółka podała rachunek bankowy, na który jej zdaniem należy zwrócić nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska za [...]r. Dnia [...]r. Wydział Ochrony Środowiska udzielił odpowiedzi na pismo z dnia [...]r. nr [...], w którym poinformowano, że "A" S.A. nie posiada stwierdzonej nadpłaty za [...]r. Wyjaśniono również, że zgodnie z art. 284 ustawy Prawo ochrony środowiska podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek bankowy właściwego urzędu marszałkowskiego. Pismem nr [...]z dnia [...]r. "A" S. A. złożyła wniosek o podjęcie interwencji z uwagi na bezczynność Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...]. Pismem z dnia [...] r. Marszałek podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie [...] r. Organ podkreślił następnie, że zobowiązanie z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska powstaje z mocy prawa, a tym samym w świetle treści art. 75 § 2 pkt. 1b Ordynacji podatkowej konieczną przesłanką złożenia zasadnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska jest stwierdzenie, że określona w złożonym wykazie i zapłacona opłata była nienależna lub należna w niższej wysokości niż została uiszczona przez podmiot korzystający ze środowiska. Z informacji uzyskanych przez organ "A" S.A. nie złożyła korekty informacji za [...] r. Strona nie podnosiła aby opłaty zostały wyliczone i zapłacone w wysokości większej od należnej, nie przedstawiła również dowodów, które wskazywałyby na to że opłata została uiszczona w niewłaściwej wysokości. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie Spółka, mimo zapytania ze strony organu wyrażonego w piśmie z dnia [...]roku, nie zwróciła się o stwierdzenie i zwrot nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska, a wyłącznie o wypłatę nadpłaty. Pozbawione w konsekwencji podstaw jest żądanie uznania czynności organu za rażące naruszenie prawa, a następnie żądanie wymierzenia Marszałkowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Pismem z dnia [...]r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej Spółki do jednoznacznego sprecyzowania przedmiotu skargi tj. czy Spółka skarży bezczynność Marszałka polegającą na niedokonaniu zwrotu nadpłaty opłaty za korzystanie ze środowiska czy też bezczynność w zakresie niewydania decyzji w sprawie zwrotu nadpłaty. Pismem z dnia [...]r. pełnomocnik Spółki wskazał, że Spółka skarży bezczynność organu polegającą na niedokonaniu czynności materialno-technicznej zwrotu nadpłaty wraz z należnym oprocentowaniem. Zdaniem bowiem pełnomocnika w przypadku wydania decyzji uchylającej decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego nadpłata podlega zwrotowi w ciągu 30 dni. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt II SAB/Gl 6/14 tut. Sąd odrzucił wniesioną skargę z uwagi na jej niedopuszczalność. Skarga nie dotyczy bowiem przypadków wskazanych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Jednakowoż wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej postanowieniem z dnia 23 maja 2014 r. sygn. akt II OSK 1215/14 Naczelny Sąd Administracyjny postanowienie tut. Sądu uchylił uznając, że czynność materialno-techniczna zwrotu nadpłaty stanowi czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Możliwość odstąpienia od wiążącej wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny istnieje bowiem jedynie wówczas gdy po wydaniu tego wyroku a przed ponownym jej rozpoznaniem przez sąd, któremu została sprawa przekazana do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 p.p.s.a.), miała miejsce zasadnicza zmiana stanu faktycznego sprawy, lub zmienił się stan prawny albo w tym czasie, w innej sprawie, została podjęta przez skład poszerzony NSA uchwała zawierająca odmienną wykładnię prawa, niż to dokonał NSA w swoim wyroku. Zmiany takie w niniejszej sprawie nie miały miejsca, a w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach związany jest wykładnią wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt II OSK 1232/12 i nie może ocenić odmiennie kwestii przez Sąd ten przesądzonych. Tym samym Sąd w obecnym składzie nie może ponownie oceniać czy sprawa zwrotu nadpłaty może stanowić przedmiot wnoszonej do sądu administracyjnego skargi, przyjmując, w ślad za orzeczeniem NSA, którego tezę w pełni podziela, jej dopuszczalność. Sąd zobligowany jest w konsekwencji do oceny zasadności wniesionej skargi na bezczynność Marszałka Województwa [...] w przedmiocie zwrotu nadpłaty opłaty za korzystanie ze środowiska. Wskazać należy, że stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bezczynność organu polega zaś na niezałatwieniu sprawy w terminie i niepodejmowaniu w celu jej załatwienia stosownych czynności. Dokonując takiej oceny Sąd stwierdził, że wniesiona skarga nie mogła zostać uwzględniona, w sprawie nie można bowiem dopatrzyć się jakiejkolwiek bezczynności po stronie zaskarżonego organu. Skarżąca Spółka, jak jednoznacznie wynika z treści skargi, uznaje bowiem za bezczynność niewypłacenie stronie należnej jej zdaniem kwoty nadpłaty podczas gdy w rzeczywistości istnienia nadpłaty nie wykazała, a żadne postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty nie zostało nawet wszczęte. Strona nie złożyła bowiem wniosku o stwierdzenie nadpłaty, nie dokonała korekty złożonego w przeszłości wykazu, nie nastąpiło stwierdzenie nadpłaty, a tym samym żądanie zwrotu nie posiada umocowania w przepisach prawa. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że jak wynika z akt sprawy w przedmiotowym okresie Spółka korzystała ze środowiska (fakt ten przyznał w trakcie rozprawy przed tut. Sądem także pełnomocnik Spółki). W konsekwencji w przewidzianych prawem terminach Spółka przedłożyła stosowne wykazy oraz uiściła wyliczone w nich opłaty. Po latach, odnosząc się do szeregu uiszczonych w przeszłości w różnych okresach opłat Spółka zakwestionowała prawidłowość przekazanych wykazów, nie jednak z uwagi na ewentualną niewłaściwość kwot w nich wskazanych a li tylko ze względu na to, że nie zostały one podpisane przez wystarczającą liczbę członków Zarządu. W konsekwencji Marszałek wszczął postępowania administracyjne i ustalił należne opłaty za korzystanie ze środowiska w poszczególnych okresach (część z tych spraw była przedmiotem orzekania przez tut. Sąd), w tym wszczął postępowania administracyjne także w odniesieniu do opłat z tytułu korzystania ze środowiska w [...]r. Jednakowoż w wyniku rozpoznania odwołań Spółki Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. odnoszące się do przedmiotowego okresu decyzje pierwszoinstancyjne uchyliło, a kolejnymi rozstrzygnięciami organ I instancji wszczęte postępowania umorzył wskutek wygaśnięcia zobowiązania z uwagi na uiszczenie opłat. Jak wynika z akt sprawy zdaniem Spółki fakt uchylenia przez Kolegium decyzji pierwszoinstancyjnych a następnie umorzenia postępowań administracyjnych w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska automatycznie powoduje, że uiszczona w przeszłości kwota stanowi nadpłatę i stosownie do art. 77 ordynacji podatkowej organ winien z urzędu dokonać jej zwrotu. Pogląd ten uznać należy za oczywiście błędny. Zobowiązanie z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska powstaje bowiem z mocy prawa tj. w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt. 1 ustawy z Ordynacja podatkowa w związku z art. 284 ustawy Prawo ochrony środowiska. Stosownie bowiem do art. 284 ust. 1 Prawa ochrony środowiska "podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego". Zobowiązanie Spółki do uiszczenia opłat za korzystanie ze środowiska nie powstało zatem na skutek jakiejkolwiek decyzji administracyjnej a z mocy prawa, wskutek okoliczności faktycznych jakie stanowi korzystanie ze środowiska. Tym samym dla powstania i bytu samego zobowiązania pozbawionym znaczenia jest fakt umorzenia przez Marszałka postępowania w sprawie opłat albowiem jedną z przyczyn skutkującej umorzeniem bezprzedmiotowości był właśnie fakt uiszczenia opłat, których wysokości Spółka nie zakwestionowała. W konsekwencji przywoływany przez pełnomocnika strony skarżącej art. 77 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w ogóle nie znajduje w sprawie zastosowania albowiem odnosi się on do sytuacji, w której obowiązek podatkowy powstał z mocy decyzji, który to akt został następnie zmieniony, uchylony bądź unieważniony. Obowiązek uiszczenia opłaty z tytułu korzystania ze środowiska, który został w 2007 r. przez stronę spełniony poprzez uiszczenie wyliczonych przez Spółkę kwot, powstał zaś z mocy prawa, a decyzja o wymierzeniu opłaty z tego tytułu, wydana na podstawie art. 288 Prawa ochrony środowiska, miała charakter jedynie deklaratoryjny (vide: wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1730/10). W konsekwencji stosownie do art. 75 § 2 pkt. 1b ordynacji podatkowej konieczną przesłanką złożenia zasadnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska jest wskazanie, że określona w złożonym wykazie i zapłacona opłata była nienależna lub należna w niższej wysokości niż została uiszczona przez podmiot korzystający ze środowiska. Jak wynika z akt sprawy przed wniesieniem skargi :"A" S.A. nie złożyła korekty wykazu za [...]r. Nigdy nie podniosła też by opłaty zostały wyliczone i zapłacone w wysokości większej od należnej, nie przedstawiła również dowodów, które wskazywałyby na to że opłata została uiszczona w niewłaściwej wysokości. Nadto, mimo zapytania ze strony organu wyrażonego w piśmie z dnia [...]r., nie zwróciła się o stwierdzenie nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska, a wyłącznie o wypłatę nadpłaty. Zdaniem bowiem Spółki, jak to wskazano powyżej pozostającej w tej mierze w błędzie, skoro postępowanie w sprawie opłaty zostało w roku [...] umorzone to znaczy, że cała uiszczona przed laty kwota, pomimo faktu korzystania ze środowiska, winna jej zostać zwrócona. Poprawnie zatem organ I instancji udzielił Stronie obszernych wyjaśnień w piśmie z dnia [...]r., wskazując iż Spółka nie posiada stwierdzonej nadpłaty za [...]r., a postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty nie zostało wszczęte z uwagi na brak stosownego wniosku. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.