II SAB/Gl 6/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi S. B. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej 1) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; 2) stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) zobowiązuje organ do rozpoznania wniosku strony w terminie 14 dni od otrzymania akt administracyjnych; 4) wymierza Wojewodzie Śląskiemu grzywnę w wysokości 200,00 (dwustu) złotych; 5) zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 200,00 (dwieście) złotych; 6) w pozostałym zakresie skargę oddala; 7) zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego kwotę 697,00 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwroty kosztów postępowania. Pismem z 7 grudnia 2021 r. S. B. reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego D. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność Wojewody Śląskiego w sprawie rozpoznania wniosku o wydanie zezwolenia na rezydenta długoterminowego. Pełnomocnik skarżącego w skardze tej domaga się: stwierdzenia bezczynności Wojewody Śląskiego i że ma ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązania Wojewody Śląskiego do wydania odpowiedniego aktu w terminie 14 dni od dnia doręczenia akt sprawy; przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 149 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 powyższej ustawy w maksymalnej wysokości oraz zasądzenia kosztów postępowania. W motywach skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący pismem z 20 sierpnia 2021 r. złożył do Wojewody Śląskiego wniosek o wydanie zezwolenia na rezydenta długoterminowego. Pismem z 7 grudnia 2021 r. skarżący wniósł ponaglenie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Pomimo upływu terminów wskazanych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego wniosek ten nie został rozpoznany. W dalszej części skargi przybliżono stosowne regulacje prawne, a w dalszych jego częściach przedstawiono argumentację przemawiającą za rażącym naruszeniem prawa przez organ administracji, jak również wskazano motywy przyznania sumy pieniężnej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że wniosek skarżącego wpłynął do organu 20 sierpnia 2021 r. Dnia 7 października 2021 r. do organu wpłynęło potwierdzenie certyfikatu znajomości języka polskiego na poziomie B1. Podkreślono, że wniosek ten zawierał braki formalne, ponieważ brak było złożenia odcisków linii papilarnych i nie przedstawiono oryginału dokumentu podróży oraz oryginału tytułu prawnego do lokalu. Pismem z [...] r. strona została wezwana do usunięcia występujących braków formalnych wniosku i wyznaczono jej termin osobistego stawienia się w siedzibie na dzień 18 stycznia 2022 r. W dalszej części odpowiedzi podkreślono, że 14 grudnia 2021 r. skarżący złożył ponaglenie do organu wyższego stopnia, jak również w tym samym dniu wniósł przedmiotową skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, w myśl z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), sprowadza się do badania zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 i 9 wyżej wymienionej ustawy przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być także brak działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści przywołanych przepisów ustawy procesowej wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci - bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 przywoływanej ustawy). Ponadto - w myśl art. 149 § 2 wskazanego aktu - sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 tej ustawy, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 przedmiotowej ustawy, a także przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w przywołanym powyżej art. 154 § 6. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zauważyć również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 powyższej ustawy). W postępowaniu sądowym wszczętym skargą na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się zatem do badania, czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub podjęcia czynności i czy dokonał tego w terminie ustawowym, określonym zgodnie z art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego, ewentualnie przedłużonym przez organ na zasadach określonych w art. 36 tego aktu lub w innym, wynikającym z przepisów prawa materialnego, terminie. Z treści art. 53 § 2b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że wymogiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu. W rozpatrywanej sprawie organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę wskazał, że "choć ponaglenie i skarga pochodzą z różnych dni to wpłynęły do kancelarii urzędu tego samego dnia". Podniesiona okoliczność odgrywa istotną rolę w rozpoznawanej sprawie, ponieważ potwierdzenie tego faktu może stanowić o ujawnieniu się przesłanki odrzucenia skargi z uwagi na nie dochowanie wymogów formalnych przy jej składaniu. Z tego też powodu w pierwszej kolejności analizie poddać należy terminowość wniesienia ponaglenia i następnie skargi do tutejszego Sądu. Z akt administracyjnych przekazanych przez organ administracji publicznej wynika, że ponaglenie zostało sporządzone 6 grudnia 2021 r. i w siedzibie organu administracji publicznej znalazło się 13 grudnia 2021 r. Natomiast w siedzibie komórki organizacyjnej prowadzącej sprawę skarżącego 14 grudnia 2021 r. Informacje te wynikają z datowników znajdujących się na przedmiotowym piśmie. Z kolei skarga do tutejszego Sądu została sporządzona 7 grudnia 2021 r. i wpłynęła do siedziby organu administracji publicznej 14 grudnia 2021 r. Zatem stwierdzenie organu administracji publicznej zamieszczone w odpowiedzi na skargę o równoczesnym wpłynięciu obu pism nie jest zgodne z informacjami zamieszczonymi na tych pismach. Wynika z nich bowiem w sposób nie budzący najmniejszej wątpliwości, że ponaglenie wpłynęło do siedziby organu administracji (Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach Biuro Organizacyjno-Budżetowe Oddział Kancelarii R. S.) 13 grudnia 2021 r., natomiast skarga do tutejszego Sądu wpłynęła do siedziby wskazanego organu (Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach Biuro Organizacyjno-Budżetowe Oddział Kancelarii D. B.) 14 grudnia 2021 r. Powyższe ustalenia pozwalają uznać, że skarga została złożona w sposób prawidłowy, natomiast nie są znane intencje organu administracji publicznej zawarte w odpowiedzi na skargę sugerujące wadliwości w tym zakresie. Istotą rozpoznawanej sprawy jest skarga na bezczynność organu administracji w rozpoznaniu wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego. Jak wynika z akt administracyjnych stosowny wniosek został sporządzony 20 sierpnia 2021 r., a do siedziby organu wpłynął 24 sierpnia 2021 r. i do dnia rozpoznania sprawy nie został rozpatrzony (Sąd nie uzyskał informacji o rozpatrzeniu wniosku skarżącego do dnia rozpoznania skargi). Dostrzec należy, że 7 października 2021 r. skarżący dołączył do wniosku dokument potwierdzający znajomość języka polskiego na poziomie B1. Zdaniem organu administracji wniosek ten nie spełniał wszystkich wymogów formalnych, ponieważ nie zawierał odcisków linii papilarnych jak również skarżący nie przedstawił oryginalnych dokumentów podróży i oryginału tytułu prawnego do lokalu. Podkreślić należy, że do dnia 14 grudnia 2021 r. czyli do dnia wpłynięcia ponaglenia i następnie skargi do sądu administracyjnego organ administracji publicznej w sprawie nie uczynił nic, nie podjął żadnej czynności procesowej. Pierwsza czynność, którą ten organ podjął to było przekazanie ponaglenia do właściwego organu oraz wyznaczenie skarżącemu terminu stawienia się w siedzibie organu na 18 stycznia 2022 r. Po przybliżeniu stanu faktycznego uwagę należy zwrócić na stan normatywny. Zgodnie z art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Po myśli art. 35 tego Kodeksu organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Dodatkowo w polu widzenia należy mieć postanowienia art. 64 § 2 tego aktu. Zgodnie z nim, jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Przedstawiony powyżej stan faktyczny i normatywny przyjdzie teraz zestawić ze sobą. Z zestawienia tego wynika, że organ administracji publicznej, na którego bezczynność wniesiono skargę, pierwszą czynność procesową w sprawie wykonał po upływie blisko czterech miesięcy od złożenia wniosku. Oznacza to zatem, że przywoływany tu organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności, ponieważ w terminach wynikających z przepisów prawa nie podejmował żadnych czynności prawnych. Jak zostało to zaznaczone w sprawach skomplikowanych termin na załatwienie sprawy wynosi dwa miesiące, przy czym organ administracji publicznej może wykorzystać instytucję przewidzianą treścią art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego i poinformować stronę o nowym terminie rozpoznania jej żądania i wskazać przyczyny zaistniałej sytuacji. W niniejszej sprawie organ administracji z takiej możliwości nie skorzystał, a tym samym termin na rozpoznanie żądania skarżącego upłynął z końcem października 2021 r. Z odpowiedzi na skargę wynika, że wniosek skarżącego skierowany do organu administracji publicznej zawierał uchybienia formalne, jednakże dostrzec należy, że do 15 grudnia 2021 r. organ ten nie wezwał skarżącego w oparciu o postanowienia art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego o jego uzupełnienie i nie wyznaczył daty, do której skarżący winien to uczynić. Takie postępowanie organu administracji publicznej nie jest zgodne z przepisami prawa procesowego i w ocenie składu orzekającego wyczerpuje znamiona rażącego naruszenia prawa. W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wskazał, że z uwagi na występujące zjawisko pandemii znacznemu ograniczeniu uległa praca aparatu pomocniczego rozpoznającego wnioski cudzoziemców. Skład orzekający ma świadomość, że ilość składanych wniosków o wydanie zezwolenia na pobyt cudzoziemca na terenie kraju jest nieproporcjonalnie duża w stosunku do ilości zatrudnionych w Urzędzie Wojewódzkim pracowników odpowiedzialnych za załatwianie tego typu spraw. Przywoływane okoliczności mogły stanowić podstawę dla pism przygotowywanych w oparciu o postanowienia art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże na tym etapie tłumaczenia prezentowane przez organ administracji publicznej nie mogą być uwzględnione. Wręcz przeciwnie pozwalają one na uznanie, że organ ten w swoim działaniu nie liczy się z osobami składającymi stosowne wnioski i oczekującymi na ich terminowe rozpatrzenie. Jest to tym bardziej naganne, że pracownicy wskazanego organu pozostają w kontakcie z obywatelami państw obcych przebywającymi na terenie kraju i oczekującymi wsparcia ze strony urzędników powołanych do załatwiania ich spraw. Przyjdzie w tym miejscu zauważyć, że pojęcie administracji oznacza służyć, pomagać, a zatem wspierać osoby, które zwracają się do uprawnionych organów o rozstrzygnięcie. Przedstawione powyżej okoliczności rozpoznawanej sprawy pozwalają uznać, że działania pracowników organu administracji publicznej odbiegają od norm prawnych i wzorców w tym zakresie obowiązujących. Sygnalizowane w odpowiedzi na skargę trudności leżą po stronie tegoż organu administracji publicznej i organ ten obowiązany jest podjąć działania zmierzające go ich rozwiązania. Trudności te nie powinny wpływać na sytuację prawną i prawa stron prowadzonych postępowań administracyjnych. Przeprowadzone powyżej ustalenia stanu faktycznego i normatywnego pozwalają w sposób jednoznaczny stwierdzić, że organ administracji publicznej dopuścił się bezczynności i przedmiotowe postępowanie administracyjne prowadzone było z rażącym naruszeniem prawa. Wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na skargę, Sąd w rozpoznawanej sprawie dostrzegł pierwszą czynność organu administracji publicznej dopiero po wpłynięciu do niego ponaglenia i po upływie blisko czterech miesięcy od dnia złożenia wniosku. Prowadzenie przedmiotowego postępowania administracyjnego z rażącym naruszeniem prawa uzasadnia przyznanie skarżącemu na podstawie art. 149 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sumy pieniężnej w wysokości 200 zł. Suma ta ma zrekompensować skarżącemu straty powstałe w wyniku oczekiwania na rozpoznanie jego wniosku, jak również pokryć stres jaki wiąże się z oczekiwaniem na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej. Oznacza to zarazem, że skład orzekający nie podzielił argumentacji pełnomocnika skarżącego co do wysokości sumy pieniężnej, której przyznania domagał się pełnomocnik, ponieważ w ocenie Sądu jest ona zawyżona i nie odpowiada realiom rozpoznawanej sprawy. W skardze do Sądu pełnomocnik skarżącego wystąpił o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w maksymalnej wysokości. Mając na uwadze wyjaśnienia organu zawarte w odpowiedzi na skargę Sąd doszedł do przekonania, że wymierzenie organowi grzywny w wysokości 200 zł jest wystarczające i skłoni ten organ do podjęcia działań zmierzających do usprawnienia działalności aparatu pomocniczego, poprzez jego wzmocnienie osobowe. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 149 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 wyżej wymienionej ustawy.