II SAB/Gl 69/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 9 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.S. na bezczynność Prezydenta Miasta D. w przedmiocie wywłaszczenia postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu kwotę 100 zł (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego. Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa drogi od skrzyżowania ulic [...]– [...] do skrzyżowania nowobudowanej drogi z ulicami [...] – [...] oraz od skrzyżowania ulic [...] – [...], skrzyżowanie z ul. [...] do skrzyżowania ulic [...]-[...] wraz z budową dróg wokół [...] w rejonie [...] oraz rozbudowie ulicy [...] wraz z przebudową [...]". W podstawie prawnej tej decyzji powołano m.in. regulację art. 12 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczegółowych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1363, ze zm. – dalej zwanej specustawą). Nadto, w pkt VI ppkt 1 decyzji wskazano nieruchomości, które z mocy prawa staną się własnością Gminy D. z dniem, w którym decyzja ta będzie ostateczna, za odszkodowaniem ustalonym w odrębnej decyzji tego organu. Pismem z dnia 25 czerwca 2021 r. skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ze skargą na bezczynność Prezydenta Miasta D. "w postaci braku stosowanej decyzji o wywłaszczeniu naszej nieruchomości w związku z budową na niej [...] oraz dróg komunikacyjnych". Skarżący zaakcentował, że nadal jest obciążony obowiązkiem płacenia podatku od tej nieruchomości, przy jednoczesnym nieformalnym jej przejęciu. Do skargi załączona została kserokopia pisma z dnia 12 kwietnia 2021 r. skierowanego przez skarżącego do Wojewody Śląskiego,w którym wskazano na brak działań Prezydenta Miasta D. zmierzających do prawnego uregulowania sprawy wywłaszczenia nieruchomości objętej powyższą inwestycją. Według wyjaśnień organu skarżący, w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...] r. nie wniósł ponaglenia. Natomiast skarżący zobowiązany wezwaniem z dnia 29 lipca 2021 r. do podania, czy przed wniesieniem skargi wystąpił z takim ponagleniem, nie udzielił w wyznaczonym terminie informacji. W świetle tych okoliczności należy wskazać, że zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.- dalej w skrócie p.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Stosownie do treści art. 52 § 2 p.p.s.a., przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W zakresie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, powołane przepisy uzupełnia art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowiąc, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Przywołane regulacje kreują obowiązek wyczerpania środka zaskarżenia przewidzianego w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.), który służył skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.) i przewidują ponaglenie, jako właściwy środek zaskarżenia poprzedzający skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 52 § 2 w zw. z art. 53 § 2b p.p.s.a.). Istotne jest jednak to, że owe ponaglenie powinno być złożone w trakcie postępowania administracyjnego. Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3732/18. W postanowieniu tym dokonano analizy cech instytucji ponaglenia z art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 - zwanej dalej k.p.a.) oraz z art. 52 § 2 p.p.s.a. i art. 52 § 2b p.p.s.a. uznając, że nie jest to środek zaskarżenia sensu stricte, nie prowadzi bowiem do weryfikacji rozstrzygnięcia administracyjnego. Stwierdzono m.in., że art. 37 § 1 oraz § 3 k.p.a. prowadzi do wniosku, że wniesienie ponaglenia ustawodawca łączy ze stanem zawisłości sprawy w danej instancji, skoro konstruując warunki jego wniesienia, wiąże je ze stanem "prowadzenia postępowania" (art. 37 § 1), zaś obowiązek wniesienia ponaglenia do właściwego organu łączy z charakterem (hierarchicznym usytuowaniem) organu "prowadzącego postępowanie" (art. 37 § 3). Wobec tego ocena skuteczności czynności procesowej strony polegającej na wniesieniu ponaglenia w rozumieniu art. 37 § 1 k.p.a., jako warunku skutecznego wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, nie może być więc oderwana od wektora czasu, skoro realizacja uprawnień wynikających z prawa administracyjnego nie może odbywać się z pominięciem determinant czasowych istnienia i realizowania prawa. NSA doszedł do wniosku, że warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na przewlekłość postępowania prowadzonego, na podstawie przepisów k.p.a., jest wniesienie ponaglenia w toku postępowania, którego prowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze. Oznacza to, że skarga do sądu wywiedziona w następstwie takiego spóźnionego ponaglenia nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu, bowiem w terminie (podczas trwania postępowania) nie został wykorzystany przysługujący stronie środek zaskarżenia w postaci ponaglenia. Brak spełnienia wymogu z art. 52 § 2 p.p.s.a. skutkuje zatem odrzuceniem takiej skargi jako niedopuszczalnej na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (por. również postanowienie NSA z dnia 18 marca 2021 r. sygn. akt II OSK 2231/20). Mając na względzie ścisły związek skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania oraz skargi na bezczynność w zakresie zawartych w p.p.s.a. wymogów warunkujących ich skutecznie wniesienie do sądu, Sąd orzekając w niniejszej sprawie i przenosząc zaprezentowaną argumentację na grunt tej sprawy postanowił skargę odrzucić. Nie jest kwestią sporną, że w dniu [...] r. Prezydent Miasta D. wydał decyzję Nr [...], na mocy której udzielone zostało zezwolenie na realizację inwestycji drogowej wskazanej na wstępie niniejszego orzeczenia. Wyjaśnić wymaga, że w rozdziale 3 specustawy, o nazwie "Nabywanie nieruchomości", zawarto regulację art. 12 zatytułowanego "Wywłaszczenie nieruchomości pod drogi". Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 specustawy nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ze skargą na bezczynność Prezydenta Miasta D. w postaci braku stosowanej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości objętej decyzją z dnia [...] r. Tymczasem, w świetle powyższej regulacji art. 12 ust. 1 pkt 2 specustawy owe wywłaszczenie nieruchomości następuje z mocy prawa, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej staje się ostateczna. Oznacza to, że z dniem ostateczności w/w decyzji Prezydenta Miasta D. nr [...] nastąpiłoby wywłaszczenie wskazanych w jej treści nieruchomości. Wobec powyższego, nawet przyjmując, że skarżący pismem z dnia 12 kwietnia 2021 r. wystąpił do Wojewody z ponagleniem to wniesione zostało ono po zakończeniu postępowania przed Prezydentem Miasta D., decyzją z dnia [...] r. Nr [...]. Niedochowanie wymogu z art. 52 § 2 p.p.s.a. obligowało zatem Sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Powyższe oznacza również, że datowana na 25 czerwca 2021 r. skarga na bezczynność została wniesiona już po załatwieniu sprawy w postępowaniu administracyjnym, w odniesieniu do zarzucanej Prezydentowi Miasta D. bezczynności w wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. W sprawie zachodzi zatem dodatkowa przeszkoda do merytorycznego rozpoznania skargi. Zgodnie bowiem z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19, wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zdaniem Sądu nie ma przy tym znaczenia, że wskazana powyżej decyzja zakończyła postępowanie jedynie przez organem I instancji i tym samym, w dacie wniesienia skargi, nie posiadała jeszcze przymiotu ostateczności. Wraz bowiem z jej wydaniem postępowanie administracyjne w ramach pierwszej instancji zostało zakończone. Stosując bowiem odpowiednio treść powyżej uchwały, opisany w skardze stan sprawy przestał być aktualny. Skoro wykluczono, aby w ramach sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli, jej przedmiotem, na gruncie skargi na bezczynność, mógł być stan sprawy już tylko historyczny, to wniesienie takiej skargi po zakończeniu postępowania przed danym organem czyni ją niedopuszczalną. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia, zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego w całości Sąd orzekł stosownie do treści art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji). Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.