II SAB/Gl 78/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Asesor WSA Aneta Majowska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta D. w przedmiocie wypłacenia zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości p o s t a n a w i a odrzucić skargę. Pismem z dnia 2 lutego 2024 r. S. K. (dalej: "Skarżący"), wniósł skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta D. w przedmiocie wypłacenia zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z dnia 11 grudnia 2023 r. po raz kolejny zwrócił się do Prezydenta Miasta D. o wypłacenie zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości przyznanego decyzją ostateczną Ministra Infrastruktury z dnia 25 kwietnia 2005 r., o które ubiega się od osiemnastu lat. Podkreślił, że organ nie odniósł się do jego prawa do odszkodowania za składnik budowlany wywłaszczonej nieruchomości, przyznanych powyższą decyzją, lecz każdorazowo odmawia wszczęcia postępowania opierając się na fikcyjnych postępowaniach, które nie mają z nią związku. Zaznaczył, że organ nie odniósł się do odmowy waloryzacji odszkodowania przyznanego decyzją z dnia 25 kwietnia 2005 r., lecz do fikcyjnego wywłaszczenia z 2002 r. Dlatego też, jego zdaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nie mają związku ze złożonymi przez niego wnioskami. Podkreślił, że jeżeli organ odmawia waloryzacji przyznanego odszkodowania na podstawie przywoływanych nieprawidłowości w przejęciu nieruchomości przez Skarb Państwa, to najpierw powinien uchylić decyzję wywłaszczeniową, a dalej odmówić waloryzacji odszkodowania za nieruchomość. Podkreślił, że odmowa wypłaty należnego odszkodowania na podstawie teorii, że nie było to wywłaszczenie, lecz zawłaszczenie nieruchomości na zasadach przestępstwa, nie ma żadnego znaczenia, ponieważ w obiegu prawnym nie ma aktów potwierdzających naruszenie posiadania, są tylko akty o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, potwierdzone decyzją ostateczną z dnia 25 kwietnia 2005 r. Wskazał, że obowiązkiem organu jest wydać decyzję o waloryzacji odszkodowania przyznanego decyzją ostateczną, a nie uchylać się od swego obowiązku. Końcowo zaznaczył, że od 2006 r. organ nie odniósł się do przedmiotu jego wniosku, dlatego też trudno nie uznać takiego postępowania za przewlekłość postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że sprawa dotycząca ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Skarżącego została ostatecznie zakończona poprzez wydanie przez Prezydenta Miasta D. decyzji nr [...] z dnia 30 października 2002 r. Podkreślił, że Skarżący kilkukrotnie zwracał się do organu z wnioskiem o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania, w odpowiedzi na który organ prezentował niezmienne stanowisko w przedmiotowej sprawie i odmawiał wszczęcia postępowania. Zaznaczył, że żądanie Skarżącego stanowi wniosek o ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy, a zgodnie z art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przez "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, zatem też sytuację, gdy sprawa została ostatecznie zakończona. Kolejno organ wskazał, że Skarżący powołuje się na fakt, że w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowanie zostało ustalone i powinno być zwaloryzowane i wypłacone w oparciu o art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jednak pomija niezwykle istotne informacje dotyczące uchylenia w tej części rozstrzygnięcia, które zostało w odrębnym postępowaniu zastąpione decyzją z dnia 30 października 2002 r. nr [...], która została wykonana tj. wypłacono odszkodowanie osobom uprawnionym do jego otrzymania. Zaznaczył, że nie uchyla się od prowadzenia postępowania, które w opisanym wyżej stanie faktycznym nie może zostać wszczęte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a ww. przepisu. Stosownie natomiast do art. 149 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (§ 1 pkt 1-3). Jednocześnie sąd stwierdza czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta D.. W sprawie przeszkodę do merytorycznego rozpoznania skargi stanowi okoliczność wniesienia skargi w dacie, gdy organ nie prowadził już postępowania, albowiem organ ten wydał już postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za składnik budowlany nieruchomości położonej w D. przy ulicy [...] oznaczonej jako działki nr 1 i 2, obręb [...]. Kwestia dopuszczalności skargi na bezczynność i skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania po zakończeniu przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r. wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 5/19 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania przez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z uzasadnienia ww. uchwały wynika, że za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Odmienne rozumowanie oznaczałoby, że środek ten zamiast w swoim celu zmierzać do likwidacji stanu bezczynności, powiązany byłby zasadniczo z celem wykraczającym poza zakres postępowania administracyjnego, a więc z dążeniem do uzyskania prejudykatu. Zaprezentowany w przywołanej wyżej uchwale pogląd pozostaje aktualny także wobec skargi wniesionej na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, gdy skarga została wniesiona po zakończeniu postępowania, którego dotyczy, co potwierdza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21. W uchwale tej wskazano, że normatywna tożsamość reguł zaskarżania bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego uprawnia do uznania uchwały w sprawie II OPS 5/19 jako adekwatnej także przy dokonywaniu oceny istnienia przedmiotu zaskarżenia w sprawie dotyczącej przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. W uchwale z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie. Stosownie do przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Zatem każde merytoryczne rozpoznanie skargi poprzedza badanie przez sąd jej dopuszczalności. Jeżeli sąd ustali brak przedmiotu zaskarżenia w postaci ustania przewlekłości postępowania administracyjnego wskutek wydania rozstrzygnięcia przez organ administracji, to sąd nie może już dokonywać oceny spełnienia kolejnych warunków dopuszczalności wniesienia skargi, skoro sama skarga jest niedopuszczalna z powodu braku przedmiotu zaskarżenia. Reasumując dotychczasowe rozważania, należy stwierdzić, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ została wniesiona w dniu 2 lutego 2024 r. (data nadania skargi). Natomiast w dniu 22 stycznia 2023 r. organ wydał postanowienie, w którym odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za składnik budowlany wyżej opisanej nieruchomości. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia odbioru postanowienie to zostało doręczone Skarżącemu w dniu 1 lutego 2024 r. (karta nr 456 akt administracyjnych). W konsekwencji skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania wniesiona po zakończeniu postępowania administracyjnego była niedopuszczalna w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. W świetle przywołanych powyżej uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesienie skargi po zakończeniu postępowania przed danym organem czyni ją niedopuszczalną. W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 58 § 3 p.p.s.a. Sąd wydał postanowienie na posiedzeniu niejawnym. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.