II SAB/Gl 85/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Kaznowska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego p o s t a n a w i a odrzucić skargę. Pismem z dnia 30 sierpnia 2021 r. A. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2013/2014, tj. okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., domagając się: 1. zarządzenia wyjaśnienia przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości oraz podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości organu w przyszłości, 2. stwierdzenia, że postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosków o świadczenie rodzinne w latach 2014, 2015 prowadzone było w sposób przewlekły z rażącym naruszeniem prawa, 3. pociągnięcie do odpowiedzialności osoby z winy której sprawa nie została załatwiona w ustawowym terminie, a jeśli osoba taka nie zostanie wykryta, pociągniecie do odpowiedzialności całego organu. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w dniu 30 marca 2021 r. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie w trybie art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego, zarzucając temu organowi, że w latach 2011 do 2017 prowadził postępowanie w sprawie rozpatrzenia jej wniosków o świadczenia rodzinne w sposób przewlekły z rażącym naruszeniem prawa, a to w związku ze złamaniem art. 35 i art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz terminów przewidzianych przepisami szczególnymi na podstawie art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazała, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2021 r. uznało, że doszło do przewlekłości postępowania, jednak jednocześnie niesłusznie uznało, że przewlekłość nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Kolegium błędnie przyjęło, że wnioski zostały złożone dopiero po 31 grudnia 2017 r., tj. rzekomo dopiero, gdy zadania z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przejął Wojewoda, co jej jest zdaniem nieprawdą. Podniosła, że pierwszy wniosek o świadczenie rodzinne złożyła w Regionalnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. już w 2011 r., gdy zadania z zakresu koordynowania systemów zabezpieczenia podlegały jeszcze Marszałkowi Województwa. W toku postępowania potwierdzono brak wydania jakiejkolwiek decyzji administracyjnej w sprawie wniosków w latach 2011 do 2017. Niemożność odnalezienia złożonych wniosków doprowadziła do kuriozalnej sytuacji, że w 2018 r. ponownie musiała wypełniać i składać wnioski o świadczenia za te lata. Organ [...] przyznał, że jej wnioski o świadczenia rodzinne wpływały, jednak z uwagi na brak przy nich polskich decyzji administracyjnych pozostawiał je bez rozpatrzenia. W konsekwencji skarżąca stwierdziła, że wnosi o stwierdzenie, iż w latach 2011 do 2017 organ właściwy dopuścił się w jej sprawie przewlekłości postępowania i czynił to z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w dniu 7 czerwca 2019 r. wpłynęły do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego wnioski skarżącej (złożone w dniu 7 maja 2019r. w organie pierwszej instancji) o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków od zasiłku rodzinnego na okresy zasiłkowe 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, przekazane przez Ośrodek Pomocy Społecznej w C., a złożone w związku z wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2014 r., przekazanym przez "A’ na terenie [...]. W toku postępowania ustalono, że skarżąca wraz z dzieckiem zamieszkiwała i pracowała na terenie Polski, a ojciec dziecka zamieszkiwał na terenie [...]. Na mocy art. 68 ust. 1a Rozporządzenia (WE) nr 883/2004 Polska była państwem pierwszeństwa do uprawnienia do świadczeń rodzinnych na córkę. W wyniku przeprowadzonych postępowań decyzją z dnia [...] r. nr [...] rozstrzygnięto wniosek skarżącej dot. świadczeń na okres zasiłkowy 2015/2016. Wobec braku odwołania, decyzja jest ostateczna. Pismem z dnia 30 marca 2021 r. skarżąca wniosła ponaglenie, a następnie złożyła skargę do sądu. Wojewoda ustalił, że w okresie od 2011 do 2017 r. Regionalny Ośrodek Pomocy Społecznej prowadził sprawy skarżącej. Na mocy ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, z dniem 1 stycznia 2018 r. realizacja zadania koordynacji świadczeń powierzona została wojewodzie, a sprawy skarżącej przekazane zostały do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Zgodnie z przepisami unijnymi pisma skarżącej były przekazywane zgodnie z właściwością do instytucji właściwej w zakresie świadczeń na terenie [...]. Wojewoda przywołał odpowiednie przepisy regulujące przyznawanie świadczeń w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazał, iż w dniu 2 kwietnia 2019 r. do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego został przekazany wniosek złożony do właściwej [...] instytucji w dniu 24 kwietnia 2014 r. W związku z powyższym wezwano skarżącą do uzupełnienia dokumentacji o polskie wnioski o ustalenie prawa do polskich świadczeń począwszy od kwietnia 2014 r. W dniu 7 maja 2019 r. skarżąca uzupełniła wniosek przekazany przez instytucję [...], a do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego dokumentacja wpłynęła w dniu 7 czerwca 2019 r. Na jej podstawie rozpatrzono prawo do polskich świadczeń począwszy od kwietnia 2014 r. - zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE). Reasumując organ stwierdził, że zaskarżone sprawy skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę W. realizowane były zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i wynikającymi z nich procedurami. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego decyzją nr [...] z dnia [...] r. rozstrzygnięto o wnioskowanym przez skarżącą zasiłku rodzinnym w okresie zasiłkowym 2013/2014, w ten sposób, iż odmówiono zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 października 2014 r. Tak więc wniosek skarżącej został załatwiony decyzją ostateczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie natomiast do art. 149 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (§ 1 pkt 1-3). Jednocześnie sąd stwierdza czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Pojęcia bezczynności i przewlekłości zostały zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735 ze zm.; dalej: kpa). Z treści przywołanej definicji normatywnej wynika, że organ jest bezczynny jeśli nie załatwi sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Przewlekle prowadzone postępowanie natomiast, to postępowanie prowadzone przez organ dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. W rozpoznawanej sprawie pismem z dnia 30 sierpnia 2021 r. A. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2013/2014, tj. okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. Wskazać w tym miejscu trzeba, że skarga została nadana przez skarżącą w placówce pocztowej w dniu 31 sierpnia 2021 r. (data stempla pocztowego, k. 33 akt sądowych), Tymczasem z akt sprawy wynika jednoznacznie, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało zakończone wydaniem z upoważnienia Wojewody Śląskiego decyzji nr [...] z dnia [...] r., którą rozstrzygnięto o wnioskowanym przez skarżącą zasiłku rodzinnym w okresie zasiłkowym 2013/2014, w ten sposób, iż odmówiono zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 października 2014 r. Skarżąca nie wniosła odwołania od ww. decyzji. Tak więc wniosek skarżącej został załatwiony decyzją ostateczną. Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego została natomiast wniesiona po zakończeniu postępowania przed organem, któremu skarżąca zarzuciła przewlekłość. Kwestia dopuszczalności skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania po zakończeniu przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt II OPS 1/21 (dostępnej w internetowej bazie orzeczeń NSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny - na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez skład orzekający NSA postanowieniem z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt II OSK 130/21 - uznał ostatecznie, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu ww. uchwały wskazano m.in., że "Za podstawę prawną uznania odrzucenia skargi złożonej w okolicznościach przedstawionych w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2021 r. sygn. akt II OSK 130/21, należałoby przyjąć art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., stanowiący, że sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Za inną przyczynę niedopuszczalności skargi, nawet w okolicznościach uprzedniego złożenia ponaglenia do organu administracji w toku postępowania administracyjnego, należałoby bowiem uznać okoliczność braku przedmiotu skargi w chwili jej wniesienia rozumianego, jako przewlekłość nie dającą się już usunąć ze względu na rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji w sposób kończący postępowanie administracyjne. Nie jest już bowiem możliwe osiągnięcie celu skargi, którym jest rozstrzygnięcie sprawy, skoro organ dokonał już takiego rozstrzygnięcia". NSA wyjaśnił również, że "Przewlekłość postępowania administracyjnego, jako stan faktyczny, nie jest stanem ciągłym, lecz ma swój kres w chwili rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie". Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę.