II SO/Gl 1/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. i E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie wznowienia postępowania sądowego dotyczącego rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W treści skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 694/14 J. i E. (małżeństwo) K. wnieśli o ustanowienie "obrońcy z urzędu". Następnie, w dniu 9 marca 2017 r., każde z wyżej wymienionych nadesłało urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W treści tych formularzy wnioskujący zgodnie poszerzyli zakres swojego żądania określając, iż domagają się nie tylko ustanowienia adwokata lecz nadto także zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podnieśli, że oboje są osobami niepełnosprawnymi w stopniu lekkim, przewlekle chorymi i pozostają pod stałą opieką poradni specjalistycznych. Równocześnie oświadczyli, iż prowadzą razem dwuosobowe gospodarstwo domowe, posiadają mieszkanie o powierzchni 73 m2, grunty rolne o powierzchni 1,2472 ha, dom wobec którego wydana została decyzja o nakazie rozbiórki oraz samochód osobowy marki [...], rok prod. [...]. Nadto podali, że na dochód ich rodziny, w kwocie netto ogółem 6.201,97 zł składa się wynagrodzenie za pracę J. K. (2.128,44 zł), oraz pobierane przez E. K. - renta (2.396,53 zł) i wynagrodzenie za "prace zlecone" (1.677 zł). Ponoszą przy tym koszty utrzymania z tytułu opłat za dom, samochód i ubezpieczenie (1.096 zł), czynsz za mieszkanie (638,26 zł), z kolei pozostałe wydatki, to jest spłata kredytów, opłaty za tzw. media oraz za bilet miesięczny i koszty leczenia wynoszą ogółem 1.827,22 zł. Rozpoznając wniosek zważono co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J. i E. K. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem nie sposób zgodzić się, aby wnioskujący należeli do takich osób. Trzeba bowiem podkreślić, że - jak sami zadeklarowali - oboje osiągają stałe dochody, których miesięczna suma netto wynosi 6.201,97 zł, co trudno uznać za kwotę niską. Jakkolwiek przy tym powoływali się na problemy zdrowotne oraz na fakt, iż są osobami niepełnosprawnymi w stopniu lekkim, to jednak z ich oświadczeń nie wynika, aby zachodziły w ich przypadku szczególne okoliczności świadczące o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (jak np. obłożna choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym itp.), czy też mogące generować ponadprzeciętne koszty utrzymania. Jak przy tym podali, suma stałych wydatków obciążających ich rodzinę wynosi 3.561,48 zł. W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że wśród rzeczonych wydatków wymienili między innymi spłatę kredytów, a takie koszty nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy albowiem zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, spłata tego rodzaju zobowiązań cywilnoprawnych nie może wyprzedzać należności publicznoprawnych jakimi są koszty sądowe. Nawet jednak, gdyby uwzględnić wspomniane spłaty, ogólna kwota stałych wydatków skarżących sprowadza się - jak wskazano wyżej - do kwoty 3.561,48 zł, a w rezultacie, po ich odliczeniu do dyspozycji wnioskujących pozostaje miesięcznie prawie 2.650 zł. Wziąwszy przy tym pod uwagę, że kwotę tą trzeba jeszcze pomniejszyć o konieczne wydatki, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla dwóch osób, stwierdzić przyjdzie, że umożliwia ona wygenerowanie środków wystarczających na uiszczenie pełnych kosztów sądowych w sprawie, której niniejszy wniosek dotyczy, w tym wpisu od skargi o wznowienie postępowania, w kwocie 250 zł, a także na opłacenie adwokata - o ile jego udział w tej sprawie wnioskujący uważają za potrzebny, bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodami E. i J. K. a rozmiarem wydatków przeznaczanych na utrzymanie ich gospodarstwa domowego nie sposób uznać, aby mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku pokrycia wspomnianych należności. Mając na względzie powyższe postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.