II SO/Gl 13/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. L. o przyznanie prawa pomocy (odnoszącego się do sprawy dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w sprawie uprawnień do kierowania pojazdami) w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego albo adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. R. L. złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata albo radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, strona opisała stan faktyczny sprawy, zaznaczając, że aktualnie oczekuje na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. Z jego oświadczenia wynika, że prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.350 zł netto – co stanowi, wg określenia wnioskodawcy, najniższą krajową. Jako swoje zobowiązania i stałe wydatki określił koszty wyżywienia, noclegów, leków, opłat za telefon, dojazd do pracy, koszty higieny osobistej i ubrania. Z uwagi na szczupłość tych danych, referendarz sądowy pismem z dnia 13 października 2016 r. wezwał stronę wnioskującą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy poprzez udokumentowanie wysokości uzyskiwanego dochodu oraz podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca udokumentował jedynie jego pierwszą część, tj. wykazał kwotę otrzymywanego wynagrodzenia za pracę. Nie wykazał wnioskodawca natomiast kosztów swojego bieżącego utrzymania. W piśmie przewodnim z dnia 24 października 2016 r. wnioskodawca oszacował bieżące, miesięczne koszty swojego utrzymania: wyżywienie – 750 zł; odzież i środki czystości – 200 zł; leki – 100 zł; dojazdy do pracy – około 127 zł; telefon – 50 zł. Reszta gotówki, która mu pozostaje ma być przeznaczana na opłatę noclegów – na opłacenie których "i tak jeszcze brakuje". Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie radcy prawnego albo adwokata. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. L., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Rozpoznający nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, lecz w istocie nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Z jednej strony R. L. wykazał, jaki jest jego dochód osiągany z tytułu umowy o pracę. Jednocześnie nie zdołał w sposób pełny i wyczerpujący zobrazować zakresu i wysokości swoich wydatków. Oświadczył jedynie, że na swoje wyżywienie przeznacza około 750 zł miesięcznie, a zakup odzieży i środków czystości wynosi w tym samym okresie 200 zł. W tym zakresie (wyżywienie, środki czystości i odzież) oświadczenia te, opierające się na oszacowaniu, można uznać za dostatecznie wiarygodne. Pozostaje jednak kwestia pozostałych opłat. Wszak na druku urzędowego formularza wnioskodawca wskazał adres swojego miejsca zamieszkania (stanowiący jednocześnie adres do korespondencji) – ul. [...] w B.. Wnioskować należy, że wnioskodawca zajmuje lokal mieszkalny (mieszkanie lub dom), a fakt ten generuje obowiązek uiszczania opłat za korzystanie z mieszkania (czynsz najmu, bądź opłata eksploatacyjna w przypadku mieszkania własnościowego, podatek od nieruchomości) oraz opłaty za media (prąd elektryczny, gaz, woda). Koszty te w ogóle nie zostały przez wnioskodawcę wykazane, ani nawet oszacowane. Wnioskodawca używa jedynie pojęcia "noclegi", których koszt pochłania reszta pieniędzy ("a i tak na to jeszcze brakuje"). Dla rozważenia aktualnej kondycji majątkowej wnioskodawcy istotne jest porównanie jego dochodów i wydatków, które ponosi. Analiza tych dwóch wartości pozwala dopiero rozstrzygnąć, czy w konkretnej sprawie spełnione są ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Obie te wartości powinny być wskazane i udokumentowane w sposób jasny i przejrzysty, nie budzący wątpliwości. Dopiero rzetelne wykazanie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskującego pozwala na rozstrzygnięcie wniosku. Co istotne, jedynie tak wykazany stan majątkowy wnioskodawcy może dawać podstawę do uwzględnienia wniosku w całości, bądź też w części. W niniejszej sprawie brak jednak jakichkolwiek danych odnośnie wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę na utrzymanie jego lokalu mieszkalnego (najprawdopodobniej domu). Brak także danych o potencjalnych zaległościach związanych z opłatami za media (prąd, gaz, woda). Kwestie te zostały całkowicie pominięte przez wnioskodawcę, pomimo jasnego i wyraźnie sprecyzowanego wezwania referendarza sądowego z dnia 13 października 2016 r. Sytuacja taka rodzi domniemanie, że wnioskodawca korzysta z pomocy innych osób w utrzymaniu swojego domu, bądź też nie mieszka jednak sam, ale pozostaje z inną osobą, bądź z innymi osobami, we wspólnym gospodarstwie domowym. Istnieje także potencjalna możliwość, że posiada on inne, dodatkowe źródło dochodu, które pozwala mu na uiszczanie tych opłat, bądź też wnioskodawca korzysta z pomocy finansowej innych osób. Powyższe, potencjalne okoliczności w sposób diametralny zmieniają kondycje majątkową wnioskodawcy. Z uwagi na powyższe wyraźne luki w zakresie przedstawionego materiału źródłowego, brak jest podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. De facto w ogóle nie ma możliwości ustalenia jego rzeczywistego, aktualnego stanu majątkowego, który stanowi przecież punkt wyjścia dla analizy wniosku, a jego wyjaśnienia odnośnie "noclegów" i całkowity brak ustosunkowania się do kwestii opłat za lokal mieszkalny, w tym tzw. mediów, powoduje, że brak podstaw do uznania, że wnioskodawca przedstawił swój stan majątkowy w sposób rzetelny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.